Servo motorların hız ve tork kontrolü nasıl sağlanır?
Devir sabit kalırken tork neden değişir?
Bir servo motorun hız ve torkunu, servo sürücünün kontrol döngüleri düzenler. Servo sistem, verilen komutu gerçek hareketle karşılaştırır; aradaki farkı azaltmak için motor akımını değiştirir. Hız kontrolünde hedef devirdir; tork kontrolünde hedef döndürme momentidir. Motorun hangi modda çalıştığı, yük değiştiğinde vereceği tepkiyi belirler.
Sürücü gerçek hareketi nasıl öğrenir?
Motor üzerindeki enkoder veya resolver, rotorun konumunu sürücüye bildirir; hız bu geri bildirimden hesaplanır. Mutlak enkoder uygun sistemlerde konum bilgisinin korunmasını da sağlar. Sürücünün akım sensörleri ise sargı akımını ölçer. Enkoder torku doğrudan ölçmez. Standart servo sistemlerinde elektromanyetik tork, motor modeli ve akım bilgisiyle tahmin edilir; hassas yük torku ölçümü gerektiğinde ayrıca tork sensörü kullanılır.
Akım döngüsü en içte çalışır ve tork üreten akımı düzenler. Hız döngüsü, hedef devirle ölçülen devir arasındaki hatadan tork komutu oluşturur. Konum döngüsü de kullanılıyorsa hedef konuma ulaşmak için hız komutu üretir. Bu hız, tork ve konum kontrolü yapısında döngüler iç içedir; konum veya hız döngüsünün sürücüde mi üst kontrolörde mi çalıştığı sistem mimarisine bağlıdır.
Hız modunda yük artınca ne olur?
Örneğin bir besleme merdanesine 1.500 dev/dak komutu verildiğini düşünelim. Malzeme merdaneyi zorladığında hız düşme eğilimi gösterir. Sürücü bunu algılar, akımı ve torku artırarak devri hedefe yaklaştırır. Yük hafiflediğinde gereken tork azalır. Dolayısıyla hız kontrolü ile tork kontrolü aynı davranışı oluşturmaz: sabit devir, sabit tork anlamına gelmez.
Tork sınırına ulaşılırsa sürücü yükü karşılayacak kadar moment üretemeyebilir ve hız düşer. Ayrıca hız modunda belli bir süre dönmek, tam bir noktada durmayı garanti etmez; ölçülü ilerleme için konum kontrolü gerekir.
Tork modunda devir neden serbestçe değişebilir?
Servo ile tork kontrolünde sürücü, istenen momente karşılık gelen akımı düzenler. Sabit mıknatıslı birçok AC servoda, uygun çalışma bölgesinde T ≈ Kt × Iq ilişkisi kullanılır: Kt motorun tork sabiti, Iq tork üreten akım bileşenidir. Katalogdaki RMS/tepe akım tanımlarıyla sürücünün kullandığı tanım uyuşmalıdır; şebekeden çekilen akım bu formüle doğrudan konulmaz.
Yük azalırsa motor hızlanabilir. Bu yüzden tork modunda desteklenen hız sınırı ve aşırı hız tepkisi ayrıca ayarlanır. Sınır devreye girdiğinde tork komutu kısıtlanabilir veya sürücü alarm verebilir; davranış modele bağlıdır. Sarma uygulamasında da sabit tork her zaman sabit gerginlik sağlamaz: yaklaşık T = F × r olduğundan bobin yarıçapı büyüdükçe aynı gerginlik için gereken tork artar.
Motorun kapasitesi ve mekanik yük birlikte değerlendirilir
Sürekli tork, belirtilen soğutma ve montaj koşullarında sürdürülebilen momenttir; tepe tork yalnız izin verilen kısa süreler içindir. Tork-hız eğrisi, seçilen motor-sürücü ve besleme kombinasyonu için incelenmelidir. Tork ile güç ilişkisinde P = T × ω geçerlidir; motor dururken tork üretebilir, fakat mekanik çıkış gücü sıfırdır ve sargılar yine ısınabilir.
Yük ve aktarım hesabında ivmelenme, sürtünme ve motora yansıtılan atalet dikkate alınır. Planet redüktör hız-tork oranını ve yansıtılan ataleti değiştirir. S eğrisi ise ivmenin ani değişimini yumuşatarak mekanik sarsıntıyı azaltabilir. Yavaşlamada geri dönen enerji için sürücünün rejeneratif kapasitesi ve gerekiyorsa frenleme donanımı kontrol edilir.
Komut bağlantısı ve ayar kalitesi
Komutlar sürücüye uygun analog referans, pals/yön sinyali veya haberleşme üzerinden iletilebilir. Pals/yön çoğunlukla konum komutudur; PLC hızlı pals çıkışının frekansı, elektronik dişli ayarına göre ilerleme hızını belirler. EtherCAT servo ve CANopen sistemlerinde hız, tork veya konum modlarının kullanılabilirliği cihazın desteklediği profile bağlıdır. Geri bildirim bağlantısında enkoder çıkış tipi ve sürücü uyumu da önemlidir.
Auto-tune, yükün dinamiğine göre başlangıç ayarlarını oluşturabilir. Servo kontrol döngülerindeki kazançlar fazla yükseltilirse titreşim ve hedefi aşma, çok düşük kalırsa gecikmeli tepki görülebilir. Her döngü tam PID olmak zorunda değildir; hız döngüsünde PI yaygındır. Hız komutu, gerçek hız, akım ve takip hatası birlikte izlenerek gerçek yük altında doğrulama yapılır.
Teknik kaynaklar: Kollmorgen: servo sürücünün çalışması · PMD: kontrol döngüleri ve ayar · Kollmorgen: tork modunda hız sınırlama
