PM Motor nedir ?

PM motor nedir?

Kalıcı mıknatısla alan oluşturan motor ailesi

PM, İngilizce Permanent Magnet ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede kalıcı mıknatıslı motor anlamında kullanılır. Bu elektrik motorlarında uyartım alanının tamamı veya bir bölümü kalıcı mıknatıslarla oluşturulur. PM, tek bir besleme veya kontrol türünü tanımlamaz. PMSM, BLDC ve fırçalı PMDC farklı yapılardır; mıknatısların konumu ve akımın nasıl anahtarlandığı motor tipine göre değişir.

PMSM, PMAC, BLDC ve PMDC aynı şey mi?

PMSM, kalıcı mıknatıslı senkron motordur. Yaygın üç fazlı yapılarda sargılar statorda, mıknatıslar rotordadır. PMAC adı, kalıcı mıknatıslı AC motorlar için kullanılır; endüstride çoğu kez sinüzoidal sürülen PMSM ürünlerini ifade eder. Ancak ürün adını tek başına yeterli saymamak, üreticinin motor ve sürücü belgelerine bakmak gerekir.

BLDC motorlarda da elektronik komütasyon ve kalıcı mıknatıslı rotor bulunur. Klasik ayrımda PMSM sinüzoidal zıt elektromotor kuvveti ve sinüzoidal faz akımlarıyla; BLDC ise trapeze yakın zıt EMK ve altı adımlı komütasyonla ilişkilendirilir. Altı adımda faz akımları ideal olarak blok biçimindedir; “BLDC akımı mutlaka trapezdir” demek doğru değildir. Motorun zıt EMK şekli, akım dalga biçimi ve kontrol algoritması ayrı kavramlardır. Uygun BLDC motorlar FOC ile de sürülebilir.

Fırçalı PMDC motorlarda yaygın düzen, statorda kalıcı mıknatıslar ve rotorda sargılardır; akım yönünü fırça-kollektör sistemi değiştirir. Bu nedenle bütün PM motorların fırçasız veya üç fazlı olduğu söylenemez. PM ve hibrit step motorlarda da mıknatıs bulunur; değişken relüktanslı step motorlar ise mıknatıssız olabilir. “Servo” sözcüğü de yalnız mıknatıs yapısını değil, geri beslemeli hareket kontrolündeki kullanımı anlatır.

Senkron rotor nasıl döner, hız nasıl hesaplanır?

PMSM sürücüsü, stator faz akımlarını rotor konumuyla uyumlu düzenleyerek dönen bir manyetik alan oluşturur. Rotor bu alanla senkron hızda döner. Kararlı çalışmada alan ile rotorun hızları aynıdır; aralarındaki açı sıfır olmak zorunda değildir. Yük değiştiğinde sürücü akımı ve uygun açı ilişkisi değişir. Asenkron motordaki gibi sürekli bir kayma hızına ihtiyaç duyulmaz; sınırlar aşılırsa sistem senkronizmayı kaybedebilir veya sürücü korumaya geçebilir.

Senkron mekanik hız n = 60 × fe / p bağıntısıyla hesaplanır. Burada n dev/dak, fe elektriksel temel frekans ve p kutup çifti sayısıdır. Örneğin 8 kutuplu, yani 4 kutup çiftli motorda 100 Hz temel frekans, 1500 dev/dak senkron hıza karşılık gelir. Sürücünün PWM taşıyıcı frekansı bu formüldeki frekans değildir; elektriksel bir çevrim ile mekanik bir tur da her motorda aynı değildir.

Senkron alan ve rotor hareketi İki kutuplu PMSM şeması. Stator alanı ve rotor aynı hızda, sabit açı farkıyla döner. Stator sargıları N S N S İki kutuplu PMSM Stator alanı Mıknatıslı rotor Aynı hız, sabit açı farkı Başlat Durdur ve sıfırla Şematik kesit

Şema, bir kutup çiftli PMSM için senkron hareketi gösterir. Başlat ile hareket eder; durdurma düğmesi başlangıç konumuna döndürür. Açı farkı sabit tutulmuştur; yük geçişi, faz akımları veya gerçek tork hesabı simüle edilmez. Hareket azaltma tercihi açıkken sabit çizim gösterilir.

SPM ve IPM: mıknatıs yerleşimi kontrolü etkiler

SPM yapıda mıknatıslar rotor yüzeyindedir; IPM yapıda rotor içine gömülüdür. IPM motorlarda manyetik yönlere göre endüktans farkı, mıknatıs torkuna ek olarak relüktans torku üretebilir. Alan yönlendirmeli kontrol, akımı rotorla dönen d ve q eksenlerinde düzenler. İdeal yüzey mıknatıslı motorda temel hızın altında id yaklaşık sıfır seçilebilir; fakat IPM için MTPA, yani amper başına en yüksek tork stratejisi, farklı d-q akım bileşenleri gerektirebilir.

Temel hızın üzerinde alan zayıflatma için çoğu PMSM kontrolünde negatif d ekseni akımı kullanılır; böylece gerilim sınırı içinde hız aralığı genişletilebilir. Bunun karşılığında kullanılabilir tork azalabilir. Bu işlem mıknatısların kalıcı olarak zayıflatılması anlamına gelmez. FOC uygulamasında akım, gerilim, sıcaklık ve mıknatısın demanyetizasyon sınırları birlikte gözetilir; her PM motora aynı akım stratejisi uygulanmaz.

Hangi sürücüyle çalışır, sensör şart mı?

PMSM için sürücünün ilgili PM motor kontrolünü desteklemesi gerekir. Yalnızca asenkron motor için tasarlanmış bir cihazın aynı güçte olması yeterli değildir. Etiket değerleri, kutup sayısı, stator direnci, endüktanslar ve mıknatıs akısı veya zıt EMK sabiti, sürücünün istediği biçimde tanımlanır. Devreye alma ve sürücü ayarı motor-sürücü çiftinin belgelerine göre yapılır. Üç motor terminali görmek, doğrudan şebekeye bağlama izni vermez.

Rotor konumu enkoder, resolver veya Hall sensörleri ile alınabilir; uygun algoritmalarla sensörsüz tahmin de yapılabilir. Zıt EMK'ye dayalı yöntemlerde duruş ve çok düşük hız daha zorludur; özel başlangıç veya yüksek frekanslı sinyal enjeksiyonu gibi yöntemler gerekebilir. Sensörsüz çalışma, her uygulamada sıfır hızda tam tork ve aynı konum doğruluğunu garanti etmez. Fırçalı PMDC için kullanılan DC kontrolüyle PMSM sürücüsü de birbirinin yerine geçmez.

Editörün notu: “Motor PM, sürücü de aynı kW; çalışır” yaklaşımı eksiktir. Önce motorun PMSM, BLDC veya PMDC olduğu; ardından gerilim, akım, zıt EMK sabiti ve geri besleme uyumu doğrulanmalıdır. PM bir motor ailesidir; evrensel sürücü uyumluluğu etiketi değildir.

Asenkron motora göre ne kazandırır, neyi garanti etmez?

PMSM'de rotor alanı için ayrı bir elektriksel uyartım sargısı gerekmez ve sincap kafesli asenkron motordaki rotor kafes kayıpları bulunmaz. Bu, yüksek verim ve tork yoğunluğu sağlayabilir. Ancak stator bakır kayıpları, demir kayıpları, mekanik kayıplar ve sürücü kayıpları devam eder. PM servo sistemin enerji verimliliği yük profiline ve doğru boyutlandırmaya bağlıdır. PM motorun her zaman daha hızlı, daha sessiz veya daha ekonomik olduğu söylenemez.

Asenkron motor; dayanıklılık, servis yaygınlığı ve satın alma maliyeti bakımından uygun seçenek olabilir. PM motor ise kompaktlık, düşük hızda yüksek tork veya sık dinamik hareketlerde avantaj sağlayabilir. IE verim sınıfları karşılaştırılırken aynı güç, hız, test kapsamı ve besleme koşulları dikkate alınmalıdır. Mıknatıs malzemesi ve sıcaklık sınırı da önemlidir; “kalıcı” sözcüğü, mıknatısın aşırı sıcaklıktan veya uygun olmayan akımdan etkilenmeyeceği anlamına gelmez.

Seçimde watt kadar tork-hız eğrisine bakılır

PM servo motor seçiminde sürekli ve tepe tork, hız aralığı, çalışma çevrimi, yük ataleti, ortam sıcaklığı, koruma sınıfı ve geri besleme birlikte değerlendirilir. Tork-hız eğrisi motor-sürücü çiftine ait olmalıdır. Mekanik güç ile tork ilişkisi yaklaşık T = 9550 × P / n biçimindedir; P kW, n dev/dak ve T N·m'dir. Örneğin 1500 dev/dak hızda 2 kW mil gücü yaklaşık 12,7 N·m demektir; bu hesap tepe torku veya duruşta tutma kapasitesini göstermez.

Isınma ve geri üretilen gerilim unutulmaz

Isıl değerlendirme, motorun hareket ettiği kadar yük tuttuğu süreyi de kapsar. Mil dışarıdan döndürüldüğünde PM motor gerilim üretebilir; sürücünün enerjisinin kesilmiş olması motor uçlarını kendiliğinden gerilimsiz yapmaz. Yavaşlama sırasında rejeneratif enerji DC barasına dönebilir; sistem tasarımına göre yeniden kullanılır, uygun üniteyle şebekeye verilir veya fren direncinde harcanır. Bakımda üreticinin durdurma, mekanik sabitleme ve enerji izolasyonu talimatları esas alınır.

İlgili motor konuları

Stator ve rotorun görevleri

İndüksiyon motorun çalışma prensibi

DC motorlar

AC motorlar

Senkron relüktans motorları: SynRM

Diğer ilgili kategoriler ve bilgiler

Hız kontrol cihazları

Enkoder ve konum geri beslemesi

Servo motorların çalışma prensibi

Step motorlar

PLC ile makine otomasyonu