Ultrasonik sensör nedir?

Ultrasonik sensör nedir?

Ultrasonik sensör nedir, nasıl çalışır?

Ultrasonik sensör, insanın duyma sınırının üzerindeki ses dalgalarını kullanarak nesne algılayan veya mesafe ölçen bir sensördür. Endüstriyel mesafe modelleri kısa bir ses darbesi gönderir, nesneden dönen yankıyı dinler ve geçen süreden uzaklığı hesaplar. Yani temel soru şudur: “Gönderdiğim ses ne kadar sürede geri geldi?”

Ultrasonik yöntem, farklı sensör çeşitleri arasında temassız ölçüm seçeneğidir. Bir fotosel ışık kullanırken ultrasonik sensör ses kullanır. Bu nedenle şeffaf şişe, koyu renkli parça ve sıvı yüzeyi gibi hedeflerde avantaj sağlayabilir. Ancak her malzemeyi, her açıdan ve her ortamda algılar demek doğru değildir.

Mesafe hesabı: neden ikiye bölünür?

Uçuş süresi, sesin sensörden hedefe gidip geri dönmesinin toplam süresidir. Bu nedenle mesafe d = c × t / 2 ile hesaplanır. Burada d mesafe, c ses hızı, t ise gidiş-dönüş süresidir. Yaklaşık 20 °C havada ses hızı 343 m/s alınabilir.

Hesap örneği: Yankı 5,83 ms sonra gelirse süre saniye olarak 0,00583 s yazılır.

d = 343 × 0,00583 / 2 ≈ 1,00 m. Ses yaklaşık 2 metre yol almıştır; hedefin sensöre uzaklığı yaklaşık 1 metredir.

Ultrasonik sensör türleri ve çalışma modları

Cisimden yansımalı tip: Sensör sesi gönderir ve doğrudan hedeften dönen yankıyı değerlendirir. Mesafe ölçümü ve seviye takibi için yaygın yöntemdir. Verici ve alıcı işlevleri çoğu modelde aynı sensör başlığında bulunur.

Reflektörlü bariyer: Sensör, karşısındaki sabit bir referans yüzeyini izler. Araya nesne girdiğinde referans yankısının değişmesi veya kaybolması değerlendirilir. Metal plaka ya da uygun bir makine yüzeyi referans olabilir; optik reflektör kullanılması şart değildir.

Karşılıklı tip: Ayrı verici ve alıcı birbirine bakar. Nesne ses yolunu kesince çıkış değişir. Temel amaç varlık algılamadır; bu düzeni doğrudan yankıyla mesafe ölçen tiplerle karıştırmamak gerekir.

Özel uygulama tipleri: Çift tabaka kontrolü, etiket algılama ve malzeme kenarı izleme için özel ultrasonik cihazlar vardır. Sıcaklık kompanzasyonu, kısa menzil ve uzun menzil ise tek başına ayrı algılama prensipleri değildir; cihazın özellikleridir. Akış, kalınlık veya Doppler hız ölçümü de özel cihaz ve yöntem gerektirir.

Çıkış sinyali ve PLC bağlantısı

Anahtarlama çıkışı, “nesne var/yok” veya “seviye eşiği aşıldı/aşılmadı” bilgisini verir. PNP ve NPN seçimi, bağlanacak PLC giriş yapısıyla uyumlu olmalıdır. Besleme gerilimi, pin dizilimi ve çıkış akımı üreticinin bağlantı şemasından kontrol edilir.

Sürekli mesafe bilgisi gerekiyorsa analog sinyal çıkışlı veya uygun dijital arayüzlü model seçilir. 0–10 V ve 4–20 mA sinyalleri uygun PLC giriş modülüne bağlanır. IO-Link destekli modeller ise uyumlu master üzerinden ölçüm ve tanılama verilerini aktarabilir.

Ölçekleme örneği: Sensör özellikle 0,20–2,00 m = 4–20 mA olacak şekilde ayarlanmışsa 12 mA, aralığın ortası olan 1,10 m anlamına gelir. Ters karakteristik seçilmişse yorum değişir. PLC'deki ölçekleme ve SCADA gösterimi sensör ayarıyla eşleşmelidir.

Kör bölge ve algılama alanı

Kör bölge, sensörün önünde güvenilir ölçüm yapamadığı yakın alandır. Darbe sonrası dönüştürücünün titreşiminin sönmesi zaman alır. Örneğin minimum ölçüm mesafesi 100 mm olan bir modele 50 mm uzaktaki hedefi ölçtürmek doğru değildir. Bu değer modele göre değişir.

Ses konisi, sensörün üç boyutlu algılama alanını anlatır; lazer gibi tek bir ince çizgi değildir. Tank duvarı, dolum borusu veya yakındaki başka bir parça istenmeyen yankı oluşturabilir. Üreticinin algılama diyagramı hedefin boyutu ve yüzeyiyle birlikte okunmalıdır. Büyük düz plaka için verilen maksimum menzil, küçük ve eğik bir parçaya otomatik uygulanamaz.

Tank seviyesi nasıl bulunur?

Sensör üstten aşağı bakıyorsa önce yüzeye olan boş mesafeyi ölçer. Sensörün referans düzleminden tank tabanına uzaklık H, yüzeye uzaklık d ise sıvı yüksekliği h = H − d olur. Örneğin H = 2,00 m ve d = 0,60 m için sıvı yüksekliği 1,40 m çıkar. Maksimum dolulukta da yüzey kör bölgenin dışında kalmalıdır.

Sürekli seviye ölçümü ile sıvı seviye rölesi kullanılarak yapılan eşik kontrolü farklı ihtiyaçları karşılar. Ultrasonik sensör geometrik yüksekliği ölçer; litre hesabı için tankın şekli ve hacim ilişkisi gerekir. Yüksekliğin %50 olması, her tankta hacmin de %50 olduğu anlamına gelmez.

Ölçümü zorlaştıran koşullar

Sıcaklık değişimi ses hızını etkiler. Birçok model, dahili sıcaklık sensörü ile sıcaklık kompanzasyonu yapar. Ancak sensörün bulunduğu nokta ile ölçüm yolu farklı sıcaklıklardaysa kalan hata oluşabilir. Yoğun buhar ve değişken gaz bileşimi de ayrıca değerlendirilmelidir.

Köpük, yumuşak sünger ve bazı tekstiller sesi soğurabilir. Eğik ve düzgün yüzey yankıyı sensörden uzağa yönlendirebilir. Dalgalı sıvı ve karıştırıcı ölçümü oynatabilir. Birbirine yakın sensörlerde çapraz etkileşim görülebilir; uygun montaj aralığı veya modelin desteklediği senkronizasyon kullanılır.

IP67 koruma, belirli koşullarda gövdenin toz ve su girişine dayanımını belirtir. Köpükte doğru ölçüm, kimyasal dayanım veya sürekli su altında çalışma garantisi değildir. Sensör yüzeyindeki yoğun birikinti ve su damlaları ölçümü etkileyebilir.

Ultrasonik sensör ne zaman seçilir?

Şeffaf ambalaj, değişken renkli ürün ve temassız sıvı seviyesi için uygun bir adaydır. Metal parçanın çok yakın mesafede varlığını algılamak için endüktif sensör, uygun malzeme ve kapta seviye eşiği için kapasitif sensör de değerlendirilir.

Küçük hedef ve dar ölçüm noktası için lazer sensör, makine ekseninin doğrudan konum geri beslemesi için lineer enkoder, mil hareketi için döner enkoder uygun olabilir. Sensör karşılaştırması yapılırken menzil, hedef, tepki süresi, hassasiyet ve ortam birlikte ele alınır.

Sensör yanlış ölçüyorsa nereden başlanır?

Önce hedef ve montaj: Hedef kör bölgede mi, yüzey eğik mi, ses yolunda boru veya duvar var mı? Sonra ayarlar: Teach-in, ölçüm penceresi, filtre ve histerezis doğru mu? Ardından elektrik tarafı: Besleme, pin bağlantısı, PNP/NPN uyumu ve analog ölçekleme eşleşiyor mu? Son olarak sensörü tek başına, bilinen mesafedeki düz bir hedefle deneyin; gerçek proses koşullarıyla sonucu karşılaştırın.