Sıvı Dolgulu Sigortalar

Sıvının korumadaki rolünü doğru anlamak
Herkese selamlar. Sıvı dolgulu sigorta, arkın kesilmesinde sıvı ortamdan yararlanan belirli sigorta tasarımlarını anlatır. Ancak bu ad, yağlı bir trafoda kullanılan bütün sigortaları aynı sınıfa sokmaz. Doğru ürünü anlamak için sigortanın iç yapısını, çalıştığı ortamı ve kesme yöntemini ayrı değerlendirmek gerekir. Genel sigorta çalışma prensibi değişmez: uygun büyüklükte ve sürede aşırı akım oluştuğunda eriyen eleman devreyi açar; oluşan ark da güvenli biçimde söndürülmelidir.
Editörün notu: Yağın içinde çalışmak, içi yağla doldurulmuş olmak anlamına gelmez. Örneğin yağ içine daldırılan, sızdırmaz bir akım sınırlayıcı sigortanın iç dolgu malzemesi kum olabilir. Bu yüzden yalnızca “sıvılı” ifadesine bakarak yüksek kesme kapasitesi, hızlı açma veya aşırı yük koruması varmış gibi karar vermeyin; bunları ürünün teknik belgesi belirler.
Sıvı dolgulu ve yağ içine daldırılan yapılar
Tarihsel sıvı dolgulu tasarımlar: S&C'nin ilk Liquid Power Fuse tasarımında, karbon tetraklorür içeren cam bir tüp ve yaylı mekanizma kullanılmıştır. Eriyen eleman yayı serbest bırakır; yay arkı uzatırken sıvı ortam arkın söndürülmesine katkıda bulunur. Bu örnek, bütün sıvı dolgulu sigortaların “yağ dolu seramik gövde” olarak tarif edilemeyeceğini gösterir. Buradaki tarihsel sıvı adı, güncel bakım için bir dolum önerisi değildir.
Yağ içine daldırılan trafo sigortaları: Bazı dağıtım transformatörlerinde kullanılan Bay-O-Net gibi sigorta düzenleri, trafo sıvısı içinde çalışacak şekilde tasarlanır. Uygun bir koruma düzeninde bu sigorta, seri bağlı bir akım sınırlayıcı sigortayla birlikte görev yapabilir. Birinin yağ içinde bulunması, iki ürünün aynı kesme prensibine veya aynı koruma aralığına sahip olduğunu göstermez. Sigorta türleri arasındaki farklar burada doğrudan ürün seçimini etkiler.
Eriyen eleman ve ark söndürme nasıl çalışır?
Elektrik sigortasının temel işlevi, aşırı akımın oluşturduğu tehlikeyi devreyi keserek sınırlandırmaktır. Elemanda oluşan ısı; akımın büyüklüğüne, geçiş süresine, elemanın geometrisine ve çevreye ısı aktarımına bağlıdır. Kullanılan metal veya alaşım tasarıma göre değişir. Gümüş ve bakırı genel olarak “düşük erime noktalı metaller” diye tanımlamak doğru değildir; elemanın davranışı yalnızca metalin erime sıcaklığıyla açıklanamaz.
Eleman eridikten sonra akım, bir süre elektrik arkı üzerinden devam edebilir. Bu nedenle erime süresi ile toplam kesme süresi aynı değildir. Tarihsel sıvılı tasarımda yay ve sıvı birlikte çalışabilir; kum dolgulu akım sınırlayıcı yapıda ise farklı bir ark söndürme düzeni bulunur. Sıvının buharlaşmasını bütün ürünler için tek çalışma açıklaması olarak kullanmak hatalıdır.
Kesme kapasitesi ve koruma koordinasyonu
Anma akımı, sigortanın normal işletme şartlarıyla ilgili değeridir; kesme kapasitesi ise belirtilen şartlarda güvenle kesebileceği arıza akımıyla ilgilidir. Bunlar birbirinin yerine geçmez. Kısa devre hesabıyla bulunan beklenen arıza akımı, kullanılacak sigortanın uygun gerilimdeki kesme kapasitesini aşmamalıdır. Bazı back-up tipi akım sınırlayıcı sigortalarda ayrıca minimum kesme akımı vardır; daha küçük aşırı akımlar için başka bir koruma elemanı gerekir.
İki sigortalı trafo korumasında, üreticinin koordinasyonuna göre Bay-O-Net aşırı yükleri ve sekonder kaynaklı belirli arızaları; akım sınırlayıcı sigorta ise yüksek arıza akımlarını kesebilir. Bu, rastgele iki sigortayı seri bağlama tarifi değildir. Zaman-akım eğrileri, trafo hasar eğrisi ve diğer korumalar birlikte incelenir. Sigorta seçiminde dikkate alınan faktörler, yalnızca amper ve fiziksel boyuttan oluşmaz.
Seçimde hangi bilgiler gerekir?
Gerilim ve akım türü: Sistemin işletme gerilimi, frekansı ve üreticinin izin verdiği gerilim aralığı kontrol edilir. Özellikle orta gerilim akım sınırlayıcı sigortalarında “daha yüksek gerilimli ürün her alt gerilimde uygundur” varsayımı yapılmaz. AC için belirtilmiş bir ürünün DC sigorta yerine kullanılabileceği de kabul edilmez; doğru akımda arkın kesilmesi ayrıca değerlendirilir.
Yük ve termal şartlar: Sigortanın amper değerini belirlerken trafonun gücü, primer gerilimi, yüklenme biçimi, ilk enerjilenme akımı ve sıcaklık şartları dikkate alınır. Sıvının türü ve sıcaklığı, montaj yönü, yuva uyumu ve üreticinin akım düzeltmeleri de önemlidir. Aynı amper değeri, aynı koruma davranışı anlamına gelmez.
Uygulama örneği: Üç fazlı, 1000 kVA ve 10 kV primer gerilimli bir trafonun anma primer akımı yaklaşık 57,7 A olur: 1000 / (1,732 x 10). Bu sonuç doğrudan “63 A sigorta takılır” demek değildir. Mıknatıslanma akımı sırasında gereksiz açma olmaması ve arızada trafonun dayanım sınırları aşılmadan kesme yapılması birlikte sağlanmalıdır. Tekrarlayan açmalarda sigortanın neden attığı araştırılır; amperi yükseltmek çözüm kabul edilmez.
Kullanım alanları, yararlar ve sınırlar
Bu konunun temel uygulama alanı, uygun tasarımlarda trafo ve enerji dağıtım korumasıdır. Sıvı ortamda çalışmaya uygunluk, kompakt yerleşim veya başka bir sigortayla koordinasyon belirli ürünlerde avantaj sağlayabilir. Buna karşılık sıvı uyumluluğu, sızdırmazlık, yedek parça bulunabilirliği ve eski düzenlerde eşdeğer ürün seçimi dikkate alınmalıdır. Sıvı bulunması tek başına daha hızlı, daha güçlü veya daha az bakım isteyen bir koruma oluşturmaz.
Bir makinede yüksek güçlü motor bulunması da sıvı dolgulu sigorta kullanmak için yeterli gerekçe değildir. Motorun aşırı yük, faz kaybı ve kısa devre korumaları kendi çalışma şartlarına göre seçilir. Benzer şekilde, trafo sigortası bütün iç arızaları mutlaka başlangıç aşamasında algılayan bir cihaz olarak görülmemelidir.
Kontrol, değiştirme ve güvenli bakım
Sigortanın değiştirilmesi gerektiğini değerlendirirken elemanın açmış olması kadar gövde çatlağı, sızıntı, bağlantı hasarı ve yuva durumu da incelenir. Açmış bir sigorta, arızanın nedenini tek başına açıklamaz. Yetkili personel, sigorta değişimindeki güvenlik önlemlerini ve ilgili ekipmanın talimatlarını uygular; enerji kaynaklarının ayrılması ve gerilimsizliğin doğrulanması gerekir. Bazı düzeneklerin özel yük altında manevra yeteneği, her sigortaya genellenmez.
Rastgele sıvı eklenmez, tel takılarak onarılmaz ve koruma köprülenmez. Değiştirilecek parçada tip kodu, koruma eğrisi, gerilim aralığı, kesme sınırları ve mekanik uyumluluk birlikte doğrulanır. Sızan veya türü bilinmeyen sıvı, ekipman belgesi ve güvenlik bilgi formuna göre değerlendirilir.
Standartları kesme yöntemine göre okuyun
Sigortalara ilişkin IEC standartları içinde IEC 60282-1, yüksek gerilim akım sınırlayıcı sigortaları; IEC 60282-2 ise yüksek gerilim expulsion tipi sigortaları ele alır. İkinci terim, ark sırasında oluşan gaz akışından yararlanan belirli kesme yapılarını ifade eder. Bu iki kapsam, 1000 V üzerindeki 50/60 Hz AC uygulamalarla ilgilidir. “Sıvı dolgulu” ifadesi tek başına ürünün hangi standarda uygun olduğunu veya sertifikalı bulunduğunu göstermez.
İlgili sigorta konuları
Gerilim sınıfını anlamak için yüksek gerilim sigortaları, tesis uygulamalarını karşılaştırmak için endüstriyel sigortalar, aşırı akıma tepkiyi incelemek için akım sigortaları, uygulamaya özgü yapılar için özel amaçlı sigortalar ve açma karakteristikleri için hızlı ve yavaş sigortalar konularını inceleyebilirsiniz.
Trafo, ölçüm ve diğer koruma konuları
Temeli tamamlamak için transformatörün çalışma prensibi ve güç transformatörleri; koruma sistemine ölçüm sağlamak için akım trafoları yararlıdır. Topraklama, arıza akımının izlediği yol ve dokunma gerilimleri açısından önem taşır. Alçak gerilim tarafındaki motorlarda bir fazın kaybolmasını izleyen faz koruma röleleri ise sigortadan farklı bir görevi tamamlar.
Sigorta rehberinde devam edin
Hangi tür sigorta seçmeliyim?; sigorta standartları ve sigorta modelleri ana sayfası üzerinden ilgili açıklamalara ve ürün kategorisine ulaşabilirsiniz.