Proximity sensör nedir?

Yakınlık, proximity sensörleri ve temassız nesne algılama

Proximity sensör nedir? Yakınlık sensörleri ve seçim rehberi

Proximity sensör, yani yakınlık sensörü, bir hedefin belirli bir algılama alanına girdiğini fiziksel temas kurmadan elektriksel bilgiye dönüştüren sensördür. Metal parçanın geldiğini, plastik kabın bulunduğunu veya mıknatıslı bir elemanın konumunu bildirebilir. Algılayabileceği hedef, kullanılan çalışma prensibine bağlıdır; her yakınlık sensörü bütün malzemeleri algılayamaz.

Endüstriyel otomasyonda parça varlığı, makine konumu ve ürün sayımı; robotik uygulamalarda parça veya mekanizma konumunun kontrolü için kullanılır. Kataloglarda “proximity” başlığı özellikle endüktif, kapasitif ve manyetik modeller için görülebilir. Daha geniş kullanımda optik ve ultrasonik yöntemler de temassız yakınlık algılaması sağlar. Sensör çeşitlerini değerlendirirken algılama prensibi, ölçülen bilgi ve çıkış tipi ayrı ayrı okunmalıdır.

Yakınlık sensörü çeşitleri nasıl çalışır?

Endüktif sensörler, oluşturdukları değişken manyetik alanın metal hedefte meydana getirdiği girdap akımlarının etkisini değerlendirir. Metal parça, dişli ve makine konumu algılamasında kullanılır. Çelik, alüminyum ve bakır aynı modelde aynı mesafeden algılanmayabilir. Hedefin metali, boyutu ve yaklaşma yönü kontrol edilmelidir; özel metal algılama özellikleri modele göre değişir.

Kapasitif sensörler, hedefin elektrik alanında oluşturduğu kapasitans değişimini algılar. Metalin yanında plastik, cam, granül ve sıvı gibi malzemelerde kullanılabilir. Uygun malzeme ve duvar kalınlığında metal olmayan bir kabın dışından seviye tespiti yapılabilir. Malzemenin dielektrik özelliği, nem ve yüzey birikintileri sonucu etkiler. Bir sıvı seviye kontrolü için algılama yöntemi, sıvının ve kabın özelliklerine göre seçilir.

Ultrasonik sensörler, yankı yönteminde ses darbesini gönderir ve hedeften dönüş süresini değerlendirir. Renk ve saydamlık yerine akustik yansıma önemlidir. Şeffaf hedef, mesafe ve seviye uygulamalarında kullanılabilir; ancak eğimli yüzeyler ve sesi soğuran malzemeler yankıyı zayıflatabilir. Kör bölge, hedef açısı ve sıcaklık koşulları ayrıca kontrol edilir.

Fotoelektrik sensörler, fotoseller, alınan ışıktaki değişimi izler. Cisimden yansımalı modeller hedeften dönen ışığı, retro-reflektif modeller ayrı reflektörden dönen ışığın kesilmesini, karşılıklı fotoseller ise verici ile ayrı alıcı arasındaki ışık yolunu değerlendirir. Kırmızı veya kızılötesi LED ile lazer, ışık kaynağı seçenekleridir. Dar alanlarda uygun fiber optik sensör düzenleri kullanılabilir.

Manyetik yakınlık sensörleri, uygun mıknatısın veya manyetik alanın etkisini algılar. Hall sensörleri bu etkiyi elektronik olarak değerlendirirken reed switch, mıknatıs etkisiyle kontak durumunu değiştirir. Hall ve reed arasındaki fark, çıkış yapısı ve uygulama seçiminde önemlidir. Manyetik sensör, sıradan bir metal parça algılayıcısı olarak kabul edilmemelidir.

Kızılötesi yakınlık sensörü ile PIR aynı mı?

Aktif kızılötesi algılama, kızılötesi ışık gönderip dönüşünü veya ışık yolunun kesilmesini değerlendirebilir; optik algılama ailesindedir. PIR hareket sensörü ise ışık göndermez. Görüş alanındaki ısıl kızılötesi ışınım değişimini algılar ve özellikle çevresinden farklı sıcaklıktaki hareketli hedeflerde kullanılır.

“Kızılötesi sensörlerin hepsi ışık yayar” ifadesi doğru değildir. Ayrıca klasik PIR, hareketsiz bir ürünün sürekli varlık kontrolü veya hassas mesafe ölçümü için genel bir çözüm değildir. Sabit nesne algılama, insan hareketi algılama ve uzaklık ölçümü farklı görevlerdir.

Hedefe göre ilk seçim nasıl yapılır?

Hedef veya uygulama İlk değerlendirilecek yöntem Özellikle kontrol edin
Yakındaki metal parçaEndüktifMetal türü, hedef boyutu ve montaj
Plastik kap, granül veya sıvıKapasitif veya uygun ultrasonik yöntemKap duvarı, malzeme, nem veya yankı
Konveyörde kutu ve paketFotosel modelleriÜrün aralığı, optik düzen ve hız
Parlak veya şeffaf ambalajUygulamaya uygun reflektörlü fotoselPolarizasyon ve şeffaf hedef özelliği ayrı ayrı
İki tarafta montaj yapılabilen geçiş alanıKarşılıklı fotoselHizalama, ışık kesilmesi ve iki tarafın bağlantısı
Mıknatıslı mekanizmaHall veya uygun reed sensörMıknatıs, alan yönü ve çalışma mesafesi

Bu tablo ilk eleme içindir. En küçük hedefi, en zor yüzeyi ve gerçek çalışma mesafesini birlikte değerlendirin. Algılama sensörlerinin karşılaştırılması, aynı hedefte hangi yöntemin daha uygun olabileceğini incelemeye yardımcı olur.

Algılama mesafesi, histerezis ve sürekli ölçüm

Nominal algılama mesafesi, belirlenmiş hedef ve test koşullarıyla verilen bir değerdir. Örneğin 4 mm yazan bir endüktif sensörün her metali, her boyutta ve her montajda 4 mm'den algılayacağı varsayılamaz. Çalışma mesafesi belirlenirken föydeki kararlı çalışma koşulları, sıcaklık, besleme ve mekanik toleranslar dikkate alınır.

Histerezis, hedef yaklaşırken çıkışın değiştiği mesafe ile uzaklaşırken eski durumuna döndüğü mesafe arasındaki farktır. Varsayımsal bir endüktif sensör yaklaşan hedefi 3,0 mm'de algılayıp uzaklaşırken 3,3 mm'de bırakıyorsa fark 0,3 mm'dir. Bu özellik eşik civarındaki küçük hareketlerde çıkışın sürekli gidip gelmesini azaltır; ölçüm doğruluğu veya çözünürlükle aynı bilgi değildir.

Anahtarlama çıkışı hedefin belirli koşulu sağlayıp sağlamadığını bildirir. Sürekli uzaklık değeri gerekiyorsa uygun mesafe ölçme sensörü veya ölçüm özellikli başka bir model seçilir. Böyle bir cihazın analog sinyali, örneğin 0–10 V veya 4–20 mA, uygun analog girişte değerlendirilir. Her proximity sensör sürekli mesafe ölçmez.

Gömülü ve gömülemez montaj neden önemlidir?

Endüktif sensörde gömülü, flush tip, üreticinin montaj sınırları içinde algılama yüzeyi çevre metalle aynı düzlemde olacak biçimde yerleştirilebilir. Gömülemez, non-flush tipte algılama başı çevresinde belirtilen boşluk bırakılır. Bu boşluk ihlal edilirse montaj metali algılamayı etkileyebilir. Gövde çapı tek başına algılama mesafesini belirlemez.

Yan yana veya karşı karşıya sensörlerde karşılıklı etkileşim oluşabilir. Föydeki sensörler arası mesafeyi, çevre metal sınırlarını ve sıkma torkunu uygulayın. Ultrasonik modelde kör bölgeyi, optik modelde ışık yolunu ve kapasitif modelde çevredeki malzemeleri ayrıca değerlendirin.

PNP/NPN, NO/NC ve bağlantı uyumu

PNP/NPN, çıkışın elektriksel yapısını; NO/NC ise tanımlanan referans durumuna göre anahtarlama davranışını belirtir. Bunlar hedef malzemesini veya algılama prensibini açıklamaz. Çıkış, bağlanacağı PLC ve giriş modülüyle uyumlu olmalıdır. Optik modellerde ayrıca light-on/dark-on mantığı kontrol edilir.

İki telli sensörlerde çıkış OFF durumundayken kalan akım, ON durumundaki gerilim düşümü ve yük koşulları incelenir. NAMUR çıkışlı sensör, sıradan PNP/NPN çıkışla aynı arayüz değildir; uygun değerlendirme girişi veya anahtarlama yükselteci gerekir. Kablo sayısının aynı olması, bağlantıların eşdeğer olduğu anlamına gelmez.

24 V DC besleme kullanılan sistemde sensörün izin verilen gerilim aralığı yine doğrulanır. Kablo veya konnektör seçimi, bakım ve hareket koşullarına göre yapılır. Pin dizilimi, ortak bağlantı ve giriş eşikleri ürün föyünden okunmalıdır.

Hızlı hedeflerde frekans ve darbe süresi

Sayma frekansı, ardışık hedeflerin ne hızda algılanıp girişte sayılabileceği açısından önemlidir. Her hedef bir darbe üretiyorsa, örneğin 12 hedefli bir çark 900 RPM ile dönerken darbe frekansı f = 900 × 12 / 60 = 180 Hz olur. Sensörün frekans değeri, belirtilen test hedefi ve koşullarıyla birlikte okunur.

Yalnızca 180 Hz sınırını karşılamak yeterli değildir. Hedef ve boşluk geometrisi, sensörün tepki süresi ve giriş filtresi yeterli yüksek ve düşük süre oluşmasına izin vermelidir. Yükselen veya düşen kenar seçimi de sayımı etkiler. Normal program taramasında kaçabilecek darbeler için uygun hızlı sayıcı girişi kullanılabilir.

Yön bilgisi veya daha ayrıntılı konum takibi gereken uygulamalarda uygun bir enkoder düzeni değerlendirilebilir. Tek bir var/yok sinyali, uygulamanın bütün konum bilgisini kendiliğinden sağlamaz.

Ortam koşulları ve devreye alma

IP koruma derecesi, sıcaklık aralığı, yağ veya kimyasal teması, titreşim ve kablo hareketi birlikte değerlendirilir. Yüksek IP değeri, her temizlik kimyasalına dayanım veya her sıcaklıkta çalışma anlamına gelmez. Kapasitif modelde birikinti ve nem, optik modelde lens kirlenmesi, ultrasonik modelde yankı koşulları algılamayı etkileyebilir.

Güç kabloları ve sürücüler yakınında elektromanyetik parazit için üreticinin kablolama ve ekranlama önerileri uygulanır. Sensör LED'i ile kontrolör girişini birlikte kontrol edin. LED'in değişmesi, giriş filtresinin darbeyi kabul ettiğini tek başına kanıtlamaz.

Gerçek hedefle doğrulayın: en küçük ve en büyük parçayı, değişen malzemeyi, en düşük ve en yüksek hızı deneyin. Mekanik toleransları ve kirlenme etkisini dikkate alın. Standart ürün algılama sensörü, personel korumasına uygun emniyet dereceli donanımın yerine kullanılmamalıdır.