OV Yüksek voltaj
OV / Over Voltage Hatası Nedir?
OV – Over Voltage, hız kontrol cihazının DC bara (DC link) geriliminin izin verilen sınırın üzerine çıktığını algılamasıdır.
En basit anlatımla sürücü şunu söylüyordur:
“DC barama giren enerji, dışarı çıkarabildiğim enerjiden fazla.”
Bu nedenle OV'yi yalnız “şebeke voltajı yüksek” diye düşünmek eksiktir.
VFD'de DC barayı iki farklı taraftan enerji yükseltebilir:
1. Şebeke tarafı: Giriş gerilimi veya transient yüksek olabilir.
2. Motor tarafı: Motor jeneratör gibi çalışarak mekanik enerjiyi tekrar DC baraya gönderebilir.
Özellikle hızlı yavaşlama, yüksek atalet, aşağı doğru yük çeken vinç/asansör mekanizması, çözme-sarma sistemleri ve motorun yük tarafından sürüldüğü durumlarda ikinci olay çok önemlidir.
DC link'in nasıl çalıştığını önce görmek isterseniz DC Bara Nedir? sayfasına geçebilirsiniz.
Canlı OV simülasyonu · OV ne zaman geliyor? · Fren direnci · Teşhis · SSS
DC bara neden yükselir?
Klasik bir VFD'de enerji yolu normal çalışmada şöyledir:
AC Şebeke → Doğrultucu → DC Bara → IGBT İnverter → Motor
Motor enerji tüketirken yön genel olarak şebekeden motora doğrudur.
Ancak motor hızla yavaşlatılırsa veya mekanik yük motoru sürmeye başlarsa motor jeneratör davranışı gösterebilir.
Bu kez enerji yönü tersine döner:
Dönen Motor / Yük → İnverter → DC Bara
Klasik diyot doğrultuculu VFD bu enerjiyi normal şekilde şebekeye geri gönderemez.
Enerji DC-link kondansatörlerinde birikir ve bara gerilimi yükselir.
Gerilim sürücünün koruma sınırına ulaştığında OV fault oluşur.
400 V sınıfı sürücüde DC bara neden yaklaşık 560 V civarındadır?
Üç fazlı 400 V AC şebeke doğrultulduğunda DC-link gerilimi kabaca AC fazlar arası gerilimin tepe değerine yaklaşır:
400 × √2 ≈ 566 VDC
Bu yalnız temel fikir vermek içindir. Gerçek DC bus değeri şebeke gerilimi, yük, doğrultucu düşümleri, ripple ve drive tasarımına göre değişir.
230 V sınıfında ise benzer kaba yaklaşım:
230 × √2 ≈ 325 VDC
Bu nedenle VFD'nin içindeki DC bara, şebeke kesilmiş olsa bile tehlikeli seviyelerde gerilim taşıyabilir.
Canlı OV / DC Bus simülasyonu
Bu modelde sürücüyü 50 Hz'de çalışan yüksek ataletli bir motor gibi düşünün.
DEC süresini kısaltın, ataleti yükseltin veya şebeke gerilimini artırın. Sonra FRENLE butonuna basın.
Motorun mekanik enerjisi DC baraya geri döndükçe bara yükseliyor. Fren direncini etkinleştirirseniz chopper enerjiyi direnç üzerinden ısıya atıyor; Overvoltage Control etkinse sürücü frenleme rampasını gevşetiyor.
Eğitim notu: Modelde 400 V sınıfı sürücü için yaklaşık 800 VDC OV eşiği kullanılmıştır. Bu evrensel bir değer değildir; gerçek koruma sınırı marka ve modele göre değişir.
Simülasyondaki ana ders
OV aslında bir enerji dengesi problemidir.
Motoru ne kadar kısa sürede durdurmak isterseniz, dönen kütledeki kinetik enerjiyi o kadar kısa sürede bir yere göndermek zorundasınız.
Enerji için üç temel seçenek vardır:
1. Motoru daha yavaş durdur: DEC süresini uzat.
2. Enerjiyi ısıya çevir: Brake chopper + fren direnci kullan.
3. Enerjiyi şebekeye geri gönder: Rejeneratif/active-front-end sistemi kullan.
OV ne zaman geliyor? Teşhisin anahtarı
Enerjiyi verir vermez OV: Motor henüz frenlemiyorsa öncelikle şebeke gerilimi, transient/surge, DC-bus ölçümü veya gerçek fault-code anlamı araştırılır.
STOP komutundan sonra OV: En klasik senaryo budur. DEC süresi çok kısa veya mekanik atalet yüksektir.
Sabit hızda OV: Yük motoru sürüyor olabilir. Vinç aşağı inerken, çözme makinesi malzemeyi bırakırken veya başka bir overhauling load durumda motor sürekli jeneratör bölgesine girebilir.
Hızlanırken OV: Daha az tipiktir ama mümkündür. Zaten dönmekte olan yük, opposing/overhauling kuvvet veya yanlış flying-start davranışı DC baraya enerji döndürebilir.
Yalnız yüksek şebeke saatlerinde OV: Tesis gerilimi gerçekten yüksek olabilir veya transient oluşuyor olabilir.
OV sırasında motor neden jeneratör olur?
VFD motorun frekansını aşağı çektiğinde statorun oluşturduğu döner alanın hızı azalır.
Fakat rotor ve makine ataleti yüzünden gerçek motor hızı hemen düşemez.
Bir süre rotor, sürücünün istediği elektriksel hızdan daha hızlı dönmeye çalışır.
Bu durumda asenkron motor güç akış yönünü değiştirebilir ve rejeneratif tork üretir.
Mekanik enerji DC link'e geri döner.
Bu olayın ayrıntısını Dinamik Frenleme Nedir? sayfasında canlı simülasyonla görebilirsiniz.
DEC süresini uzatmak neden OV'yi azaltır?
DEC / yavaşlama süresini uzattığınızda mekanik enerji daha uzun zamana yayılır.
DC baraya birim zamanda geri gelen rejeneratif güç azalır.
Bu nedenle birçok üreticinin OV için ilk saha önerisi:
“Deceleration time'ı uzat.”
Ancak makinenin proses gereği 2 saniyede durması gerekiyorsa 20 saniyeye çıkarmak gerçek çözüm değildir. O zaman enerji için başka bir yol gerekir.
Overvoltage Control ne yapar?
Bazı sürücüler DC bara yükselmeye başladığında yavaşlama rampasını otomatik olarak gevşetir.
Motorun jeneratör torku azalır ve bara gerilimi yeniden güvenli seviyeye inmeye çalışır.
Bu fonksiyon üreticiye göre:
Overvoltage Control, Stall Prevention During Deceleration, Deceleration Ramp Adaptation
gibi farklı adlarla karşımıza çıkabilir.
Avantajı fren direnci kullanmadan OV tripini önleyebilmesidir.
Dezavantajı ise gerçek duruş süresinin kullanıcının ayarladığı DEC değerinden uzayabilmesidir.
Fren direnci OV'yi nasıl önler?
Fren direnci, motorun geri gönderdiği rejeneratif enerjiyi elektriksel olarak alıp ısıya dönüştürür.
Fakat önemli ayrıntı:
Fren direnci genellikle DC baraya sürekli bağlı değildir.
Bir fren kıyıcı / brake chopper, DC bara gerilimini izler ve bara belirlenen seviyeye ulaştığında IGBT benzeri anahtarla direnci devreye sokar.
Yani:
DC Bara yükselir → Brake Chopper açılır → Akım dirençten geçer → Enerji ısı olur → DC Bara düşer.
Her VFD'ye yalnız fren direnci bağlanabilir mi?
Hayır.
Önce sürücünün dahili brake chopper'ı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Bazı küçük ve orta güç sürücülerde fren transistorü/chopper dahildir.
Bazılarında harici DBU – Dynamic Braking Unit gerekir.
Bazı sürücülerde ise dirençli frenleme terminali hiç bulunmayabilir.
Sürücünün kullanım kılavuzundaki bağlantı şeması esas alınmalıdır.
Fren direncinin ohm değeri neden önemli?
Direncin çok küçük seçilmesi fren chopper'ından aşırı akım geçirilmesine ve sürücünün fren transistorünün zarar görmesine yol açabilir.
Bu yüzden üreticinin verdiği minimum braking resistance değerinin altına inilmez.
Çok büyük dirençte ise yeterli fren akımı oluşmayabilir ve DC bara yine yükselmeye devam edebilir.
Direnç gücü de yalnız motor kW'sına bakılarak seçilmez.
Frenleme enerjisi, duruş süresi, duty cycle, yük ataleti ve tekrarlama sıklığı birlikte değerlendirilmelidir.
Fren direnci bağladım ama OV devam ediyor: neden?
Brake chopper devreye girmiyor olabilir.
Direnç yanlış terminallere bağlanmış olabilir.
Direnç ohm değeri çok yüksek olabilir.
Direnç devresi açık olabilir.
Harici DBU parametresi veya bağlantısı yanlış olabilir.
Frenleme enerjisi direnç sisteminin kapasitesinden büyük olabilir.
Ve belki de kök neden frenleme değildir:
Şebeke zaten aşırı yüksek olabilir.
Yüksek şebeke gerilimi nasıl OV oluşturur?
DC bara doğrudan girişteki doğrultulmuş AC şebekeden beslendiği için şebeke yükseldikçe başlangıç DC-link seviyesi de yükselir.
Örneğin nominalde 400 VAC bekleyen sistem 440 VAC'a yaklaştığında yaklaşık DC bara seviyesi de yükselir.
Böylece rejeneratif enerji için kalan voltage headroom azalır.
Yani aynı makine:
380 V şebekede sorunsuz frenlerken 430–440 V civarında OV'ye daha kolay yaklaşabilir.
Bu durumda fren direnci eklemekten önce şebeke geriliminin üretici sınırlarında olup olmadığı doğrulanmalıdır.
Şebeke transientleri OV yapabilir mi?
Evet.
Büyük kontaktörlerin açılması, kapasitör banklarının anahtarlanması veya tesis kaynaklı gerilim darbeleri DC-link üzerinde yüksek gerilim olayı oluşturabilir.
Bu nedenle OV motor dururken veya VFD yalnız READY durumundayken oluşuyorsa frenleme teorisine saplanıp kalmamak gerekir.
DC-bus kondansatörü yaşlandıysa OV olur mu?
Bunu genel bir OV sebebi olarak yazmak doğru değildir.
DC-link elektrolitik kondansatörleri yaşlandığında kapasitans düşebilir ve ESR artabilir; ripple davranışı ve DC-bus kalitesi bozulabilir.
Fakat klasik OV teşhisinde üreticilerin ilk sıraladığı nedenler:
yüksek giriş gerilimi, transient ve rejeneratif enerji / kısa DEC süresidir.
Kondansatör arızası ancak ölçüm ve servis teşhisinden sonra değerlendirilmelidir.
VFD çıkış filtresi kötü olduğu için OV olur mu?
Eski metindeki bu ifadeyi çıkarıyorum.
Motor çıkışındaki du/dt veya sinüs filtresi farklı sorunlar için kullanılır; standart bir OV fault'un temel mekanizması DC link'e fazla enerji gelmesidir.
Filtreli özel bir sistemde yanlış uygulama başka problemlere yol açabilir, fakat “kötü filtreleme rejenerasyon oluşturur” genel kural değildir.
Vinçte ve asansörde OV neden sık görülür?
Çünkü yük her zaman motor tarafından sürülmez.
Örneğin ağır yük aşağı inerken yerçekimi mekanizmayı hareket ettirmek ister.
VFD motoru yalnız döndürmek değil, yükü kontrollü tutmak için negatif / rejeneratif tork üretmek zorunda kalabilir.
Bu durumda enerji sürekli DC baraya geri akar.
Kısa süreli fren direnci yerine yüksek duty uygulamalarda rejeneratif çözüm gerekebilir.
Regenerative Unit / AFE ne zaman gerekir?
Fren direnci kinetik enerjiyi ısı olarak atar.
Eğer uygulama sürekli rejeneratif çalışıyorsa:
vinç, test tezgâhı, merkezkaç sistemleri, yüksek duty sarma-çözme veya sürekli aşağı yönlü yük gibi,
enerjiyi sürekli dirençte yakmak verimsiz ve termal olarak zor olabilir.
Bu durumda uygun sistemlerde rejeneratif front end veya ayrı regeneration unit enerjiyi şebekeye geri verebilir.
OV ile OC aynı şey midir?
Hayır.
OC motor çıkış akımının sürücünün aşırı akım limitini aşmasıyla ilgilidir.
OV ise DC-link geriliminin fazla yükselmesidir.
Aynı sert frenleme veya mekanik olay farklı sürücülerde farklı korumaları tetikleyebilir ama fiziksel büyüklükler ayrıdır.
OV hatasında en hızlı saha teşhisi
1. OV hangi anda geliyor? Power-up, acceleration, constant speed, deceleration veya stop?
2. DC-bus monitor değerini inceleyin. Fault öncesinde gerilim nasıl yükseliyor?
3. Giriş AC gerilimini kontrol edin. Şebeke üretici sınırları içinde mi?
4. OV yalnız yavaşlamada geliyorsa DEC süresini test amaçlı uzatın.
5. Atalet ve yükü değerlendirin. Motoru aslında makine mi sürüyor?
6. Overvoltage Control / Ramp Adaptation fonksiyonu var mı kontrol edin.
7. Hızlı duruş gerekiyorsa brake chopper ve direnç yapısını inceleyin.
8. Fren direncinin ohm, watt ve bağlantısını üretici manualiyle karşılaştırın.
9. Rejenerasyon sürekli ise resistor yerine regenerative çözüm gerekip gerekmediğini değerlendirin.
10. Hata motor dururken de geliyorsa şebeke/transient/ölçüm tarafına dönün.
Editörün saha notu
OV gördüğümde ilk baktığım parametre voltaj değildir; önce enerji yönüne bakarım.
Makine yavaşlıyor mu?
Yük motoru mu çeviriyor?
Vinç aşağı mı iniyor?
Büyük tambur 2 saniyede mi durdurulmaya çalışılıyor?
Eğer cevap evetse motor büyük ihtimalle o anda tüketici değil, jeneratördür.
Sonra şu soruyu sorarım:
“Bu enerji nereye gidecek?”
Cevap yoksa DC bara yükselir.
OV meselesinin özeti aslında budur.
OV / Over Voltage hakkında sık sorulan sorular
OV hatası ne demektir?
VFD'nin DC-link geriliminin izin verilen koruma seviyesinin üzerine çıkmasıdır.
OV neden en çok yavaşlamada olur?
Motor ve yükteki kinetik enerji frenleme sırasında elektrik enerjisine dönüşerek DC baraya geri akar.
DEC süresini uzatmak OV'yi çözebilir mi?
Evet. Rejeneratif enerjiyi daha uzun zamana yayarak DC-bus yükselmesini azaltabilir.
Her OV'de fren direnci gerekir mi?
Hayır. Sorun yüksek şebeke gerilimiyse veya daha uzun DEC kabul edilebiliyorsa fren direnci çözüm olmayabilir.
Fren direnci tek başına bağlanabilir mi?
Sürücünün brake chopper yapısına bağlıdır. Dahili chopper yoksa harici DBU gerekebilir.
Fren direncinin ohm değeri neden önemli?
Çok düşük ohm chopper'a aşırı akım bindirebilir; çok yüksek ohm yeterli fren enerjisini boşaltamayabilir.
OV sabit hızda olabilir mi?
Evet. Overhauling load motoru sürüyorsa sürekli rejeneratif enerji oluşabilir.
OV motor çalışmıyorken olabilir mi?
Evet. Yüksek şebeke gerilimi veya transient gibi nedenler araştırılmalıdır.
Yaşlı DC-bus kondansatörü klasik OV sebebi midir?
Genellikle ilk şüphe değildir. Önce şebeke, rejenerasyon ve rampalar kontrol edilir.
Fren direnci takılı ama OV devam ediyor. Ne yapmalıyım?
Chopper'ın çalışması, bağlantı, minimum ohm, resistor kapasitesi ve gerçek kök neden kontrol edilmelidir.
OV Control ne yapar?
Bazı sürücüler DC bara yükseldiğinde yavaşlama rampasını otomatik uzatarak rejeneratif gücü azaltır.
İlgili OV ve frenleme konuları
DC Bara Nedir? · Dinamik Frenleme · Fren Direnci · Fren Kıyıcı / DBU · Kalkış / Duruş Rampası