Hız kontrol Cihazı ile PID Yapmak

Hız kontrol cihazı ile PID kontrol

Hız Kontrol Cihazı ile PID Kontrol Nedir?

VFD ile PID kontrol, bir proses değerini otomatik olarak istenen seviyede tutmak için motor hızının sürekli değiştirilmesidir. Sürücü yalnızca motora “40 Hz'de çalış” komutu vermez; bir sensörden gerçek değeri okuyarak motor hızını ihtiyaca göre kendisi artırır veya azaltır.

En kolay örnek bir hidrofor veya pompa sistemidir. Boru basıncının 5 bar olması isteniyorsa bu değer set değeri veya SP – Setpoint olur. Basınç sensörü gerçek basıncı ölçer; bu değer ise PV – Process Value yani proses değeridir.

Basınç 4.2 bara düşerse sürücü frekansı artırır. Basınç 5 barın üzerine çıkarsa frekansı azaltır. Böylece kullanıcı sürekli potansiyometre çevirmek veya frekans değiştirmek zorunda kalmadan proses değeri hedefe yakın tutulur.

PID döngüsünün basit zinciri:
Set Değeri → PID Hesabı → VFD Frekansı → Motor / Pompa → Proses → Sensör → Geri Besleme → PID

Buradaki en önemli nokta şudur: PID'nin kontrol ettiği değer her zaman motor devri değildir. Basınç, debi, seviye, sıcaklık, vakum veya başka bir proses değişkeni de olabilir. Motor hızı yalnızca bu proses değerini değiştiren araçtır.

PID simülasyonu · Nasıl çalışır? · P, I ve D nedir? · PID nasıl ayarlanır? · Sık sorulan sorular

Pompa basıncı üzerinde PID kontrolü deneyin

Aşağıdaki eğitim modelinde set basıncını belirleyin ve sistemi çalıştırın. Daha sonra su tüketimini artırın. Boru basıncı önce düşecek, ardından PID kontrolörü VFD frekansını yükselterek pompayı hızlandıracaktır.

Kp, Ki ve Kd değerlerini değiştirerek sistemin neden bazen yavaş kaldığını, bazen hedefi aştığını veya neden salınıma girdiğini gözlemleyebilirsiniz.

DERELL · VFD PID Eğitim Modeli
VFD DERELL PID Çıkışı 0.0 Hz Hata 5.00 bar Durum DURDU Pompa Basınç Sensörü Tüketim Vanası 4–20 mA geri besleme Set: 5.00 bar Gerçek Basınç: 0.00 bar Sensör: 4.00 mA 0 bar 10 bar

Not: Bu model PID mantığını öğretmek içindir. Gerçek pompa, boru, sensör ve sürücü dinamiklerini boyutlandırma amacıyla kullanılmaz.

VFD içindeki PID nasıl çalışır?

PID kontrolörü önce iki sayıyı karşılaştırır:

SP – Setpoint: Olmasını istediğimiz değer.
PV – Process Value: Sensörün gerçekten ölçtüğü değer.

Aradaki fark hata olarak adlandırılır:

Hata = Set Değeri − Geri Besleme

Örneğin hedef basınç 5 bar, sensörün ölçtüğü değer 4 bar ise hata +1 bardır. PID bu hatayı kullanarak çıkışını artırır ve VFD daha yüksek frekansta çalışmaya başlar.

Basınç yükselip 5 bara yaklaştıkça hata küçülür. PID de düzeltme miktarını azaltır. Amaç sürekli tam 50 Hz çalışmak değil, prosesi gerekli değerde tutacak kadar motor hızı üretmektir.

PID'de sensör ne işe yarar?

Sensör olmadan proses PID döngüsü gerçek değeri bilemez. Basınç uygulamasında genellikle bir basınç sensörü veya basınç transmitteri kullanılır. Debi kontrolünde debimetre, seviye kontrolünde seviye sensörü kullanılabilir.

Endüstride geri besleme için sık kullanılan sinyallerden biri 4–20 mA'dir. Örneğin 0–10 bar ölçüm aralığına sahip bir transmitter şu şekilde ölçeklenebilir:

4 mA = 0 bar
12 mA = 5 bar
20 mA = 10 bar

Sürücüde analog girişin 0–10 V mu yoksa 4–20 mA mı olduğu doğru seçilmelidir. Sensör 4–20 mA gönderirken analog giriş 0–10 V olarak ayarlanırsa PID hesabı daha başlamadan geri besleme yanlış okunur.

Su basıncına yönelik sensör ve uygulama örnekleri için su basıncı ölçümü bölümüne de bakabilirsiniz.

P, I ve D ne anlama gelir?

P – Proportional / Oransal, mevcut hataya bakar. Hata büyüdükçe daha güçlü tepki verir. Basınç hedefin çok altındaysa sürücünün frekansı hızlı biçimde yükseltmesini sağlar.

Kp çok düşük olursa sistem tembel kalabilir. Çok yüksek olursa proses set değerinin bir altına bir üstüne giderek salınım yapabilir.

I – Integral / İntegral, hatanın zaman boyunca birikimini izler. P kontrolünün bıraktığı küçük kalıcı farkı ortadan kaldırmaya yardımcı olur.

Örneğin basınç sürekli 4.8 barda kalıyor fakat hedef 5 bar ise integral terimi bu küçük hatayı zamanla biriktirerek frekansı biraz daha yükseltir.

Fakat integral etkisi gereğinden yüksek olursa sistem hedefe ulaştıktan sonra bile birikmiş düzeltme devam edebilir. Sonuçta aşma ve yavaş salınım oluşabilir. Bu durum integral windup olarak bilinen problemlerle ilişkilidir.

D – Derivative / Türev, hatanın ne kadar hızlı değiştiğine bakar. Sistem set değerine çok hızlı yaklaşıyorsa frenleyici bir etki oluşturarak aşmayı azaltmaya yardımcı olabilir.

Ancak D terimi sensör gürültüsüne karşı hassastır. Bu yüzden pompa ve basınç gibi birçok yavaş proses uygulamasında önce PI kontrol ile başlanması ve D'nin yalnız gerçekten gerekliyse eklenmesi sık kullanılan bir yaklaşımdır.

P, I ve D'nin genel kontrol mantığını daha ayrıntılı görmek için PID algoritmasının P, I ve D bileşenleri sayfasına geçebilirsiniz.

PID ile frekans referansı arasındaki ilişki nedir?

Normal bir VFD'de çıkış frekansı; panel üzerindeki tuşlardan, potansiyometreden, 0–10 V, 4–20 mA, haberleşme ağı veya PLC üzerinden verilen bir frekans referansına göre belirlenebilir.

PID modunda ise frekans referansını doğrudan operatör vermek yerine PID algoritması hesaplar.

Yani:

Manuel kontrol: “Motor 40 Hz'de çalışsın.”
PID kontrol: “Boru basıncı 5 bar olsun; gerekli frekansı sen bul.”

Bu ayrım VFD ile PID kontrolünü anlamanın en kolay yollarından biridir.

PID ile kapalı çevrim motor kontrolü aynı şey midir?

Hayır. İkisinde de geri besleme vardır fakat geri beslenen büyüklük farklı olabilir.

Kapalı çevrim motor kontrolünde enkoder gibi bir cihaz motorun gerçek hızını veya konumunu ölçebilir. Ama proses PID'de sensör motoru değil, örneğin boru basıncını ölçebilir.

Dolayısıyla pompa motoru enkodersiz çalışırken bile basınç sensöründen geri besleme alınarak proses PID döngüsü kapalı çevrim çalışabilir.

VFD PID ayarına nereden başlanmalı?

Önce sensör doğru okunmalıdır. Sensör 4–20 mA ise sürücü analog girişi buna göre yapılandırılmalı ve 4 mA ile 20 mA'nın hangi fiziksel değerlere karşılık geldiği doğru ölçeklenmelidir.

Set değeri doğru birimde olmalıdır. Sürücü yüzde, bar, °C veya mühendislik birimi kullanabilir. Ekranda görünen 50 değerinin %50 mi, 5.0 bar mı olduğunu bilmeden PID ayarlanmaz.

PID yönü kontrol edilmelidir. Basınç hedefin altına düştüğünde pompa hızının artması gerekir. Eğer frekans azalıyor ve basınç daha da düşüyorsa kontrol yönü ters yapılandırılmış olabilir.

Minimum ve maksimum frekans sınırları kontrol edilmelidir. PID 70 Hz istemesine rağmen motorun izin verilen maksimum frekansı 50 Hz ise çıkış doğal olarak sınırda kalacaktır. Benzer şekilde gereğinden yüksek minimum frekans, düşük tüketimde basıncın sürekli yükselmesine neden olabilir.

Rampa süreleri PID'den bağımsız değildir. PID frekansı hızla yükseltmek istese bile VFD'nin hızlanma rampası çok uzunsa proses geç cevap verir. Çok kısa rampalar ise motor, pompa ve hidrolik sistem açısından başka problemlere neden olabilir.

İlk ayarda P ile başlanabilir. Sistem tepki vermeye başlayana kadar oransal etki artırılır. Daha sonra kalıcı hatayı gidermek için I etkisi eklenir. D ise prosese gerçekten katkı sağlıyorsa kullanılmalıdır.

Buradaki değerler marka ve sürücüye göre Kp, gain, proportional band, integral time, Ti, Ki, derivative time, Td gibi farklı isimlerle gösterilebilir. Bu nedenle bir üreticinin PID değerlerini başka bir sürücüye aynen kopyalamak doğru değildir.

PID yönü neden önemlidir?

Bir pompa basınç sisteminde basınç düşünce motor hızının artması beklenir. Ancak soğutma fanı, vana veya farklı proseslerde çıkışın proses üzerindeki etkisi başka yönde olabilir.

Bu nedenle bazı sürücüler direct / reverse, bazıları normal / inverted veya hata yönü gibi parametreler kullanır.

İsimden çok davranışa bakılmalıdır:

PV hedefin altına düşünce sistem hangi yönde hareket etmeli?

Bu soru doğru cevaplanmadan PID devreye alınmamalıdır.

Sleep / Wake fonksiyonu nedir?

Özellikle hidrofor ve temiz su pompası sistemlerinde gece veya düşük tüketim dönemlerinde PID frekansı sürekli azaltabilir. Motor örneğin 15 Hz civarında gereksiz yere saatlerce dönmeye devam edebilir.

Sleep fonksiyonu, talep yeterince düştüğünde pompayı tamamen durdurabilir. Sürücü bu sırada basıncı izlemeye devam eder.

Basınç belirlenen wake-up seviyesinin altına düştüğünde motor tekrar çalıştırılır ve PID kontrolü devam eder.

Doğru ayarlandığında bu fonksiyon gereksiz düşük hızlı çalışmayı, mekanik çalışma süresini ve bazı pompa sistemlerindeki enerji tüketimini azaltabilir.

PID enerji tasarrufu sağlar mı?

PID'nin asıl görevi enerji tasarrufu değil, proses değerini kontrol etmektir.

Ancak pompa ve fan gibi yüklerde talep azaldığında PID motor hızını düşürebildiği için önemli enerji avantajları ortaya çıkabilir. Enerji kazancının miktarı pompanın yapısına, sistem eğrisine, çalışma süresine ve proses ihtiyacına bağlıdır.

Pompalarda hız kontrolünün enerji tüketimine etkisi için bir pompanın enerji tüketimi nasıl azaltılır? sayfasını inceleyebilirsiniz.

Dahili VFD PID mi, PLC PID mi?

Tek bir pompanın tek bir basınç sensörü ile kontrol edildiği basit uygulamalarda sürücünün dahili PID fonksiyonu oldukça pratik olabilir. Sensör doğrudan VFD'nin analog girişine bağlanabilir ve harici kontrol cihazına ihtiyaç kalmayabilir.

Ancak birden fazla pompa, vana, farklı çalışma senaryoları, yedekleme, reçeteler, sıra kontrolü, alarm yönetimi veya birden fazla PID döngüsü varsa PLC ile PID kontrol daha esnek bir yapı sağlayabilir.

Bazen PLC set değerini belirler fakat hızlı proses PID döngüsü yine VFD içinde çalışır. Yani iki yaklaşım birbirinin mutlaka alternatifi değildir.

VFD PID uygulamalarında sık yapılan hatalar

Sensör ölçeklemesinin yanlış yapılması: 0–10 bar sensörün 0–100 bar gibi tanımlanması bütün kontrolü bozar.

4–20 mA ile 0–10 V girişin karıştırılması: Analog giriş tipi elektriksel olarak da parametre olarak da doğru seçilmelidir.

PID yönünün ters olması: Hata büyüdükçe sistem yanlış yönde hareket eder ve proses hızla kontrolden çıkabilir.

Kp değerini aşırı yükseltmek: Sistem hızlı görünür fakat basınç sürekli set değerinin çevresinde salınabilir.

İntegrali aşırı güçlendirmek: Yavaş salınımlar ve set değerini aşma görülebilir.

Minimum frekansı gereğinden yüksek seçmek: Talep olmadığı halde pompa fazla üretim yapmaya devam eder.

Sleep / Wake seviyelerini yanlış ayarlamak: Pompa sürekli uyuyup uyanabilir veya gerektiği halde devreye girmeyebilir.

Sensör kablosundaki paraziti önemsememek: Özellikle VFD ve motor kablolarının yakınında analog geri besleme sinyalinde gürültü oluşabilir. Uygun ekranlama, topraklama ve kablo güzergâhı önemlidir.

VFD ile PID kontrol hakkında sık sorulan sorular

PID kullanmak için PLC gerekir mi?
Hayır. Dahili proses PID fonksiyonu bulunan birçok VFD, uygun analog sensörü doğrudan okuyarak bağımsız çalışabilir.

PID motor hızını mı kontrol eder, basıncı mı?
PID'nin hedefi proses değeridir. Basınç uygulamasında hedef basınçtır; motor hızı bu hedefe ulaşmak için kullanılan kontrol çıkışıdır.

Basınç sensörü doğrudan VFD'ye bağlanabilir mi?
Sürücünün uygun analog girişi varsa ve sensörün sinyal tipi ile elektriksel şartları uyumluysa çoğu uygulamada mümkündür. Her iki cihazın kılavuzu kontrol edilmelidir.

4–20 mA mı, 0–10 V mu daha iyidir?
İkisi de kullanılabilir. Uzun kablo mesafeleri ve endüstriyel ortamlarda 4–20 mA akım döngüsü birçok uygulamada avantajlıdır; ancak gerçek seçim cihazların desteklediği giriş ve proses şartlarına göre yapılmalıdır.

PID için enkoder gerekir mi?
Basınç, debi veya seviye gibi proses PID uygulamalarında genellikle enkoder gerekmez. Geri besleme ilgili proses sensöründen gelir.

PID ayarında D mutlaka kullanılmalı mı?
Hayır. Birçok proses PI kontrol ile yeterince iyi çalışabilir. D terimi yalnız sistem dinamiği ve ölçüm kalitesi gerçekten fayda sağlıyorsa eklenmelidir.

Pompa sürekli maksimum frekansta çalışıyor ama basınç set değerine ulaşmıyorsa neye bakılır?
Pompa kapasitesi, motor yönü, sistem kaçağı, vana durumu, sensör ölçeklemesi, maksimum frekans sınırı, mekanik pompa problemi ve PID ayarları birlikte kontrol edilmelidir.

Basınç sürekli 4.9–5.1 bar arasında oynuyorsa sorun mudur?
Her prosesin izin verilen toleransı farklıdır. Çok küçük dalgalanmalar normal olabilir. Ancak sürekli geniş salınım varsa PID kazançları, sensör gürültüsü, örnekleme davranışı ve proses dinamiği incelenmelidir.

Set değeri değişince PID neden geç tepki veriyor?
Düşük P/I değerleri, uzun hızlanma rampası, sensör filtresi, proses ataleti veya frekans sınırları tepkiyi yavaşlatabilir.

PID açıkken potansiyometre ne işe yarar?
Sürücü mimarisine bağlı olarak potansiyometre frekans yerine PID set değerini değiştirmek için kullanılabilir. Bazı sürücülerde set değeri panel, analog giriş, haberleşme veya PLC üzerinden seçilebilir.

İlgili VFD ve PID konuları

Hız Kontrol Cihazı Nedir? · Frekans Referansı · Açık ve Kapalı Çevrim · PID'de P, I ve D · PLC ile PID

İlgili proses ve sensör konuları

Basınç Sensörleri · Su Basıncı Ölçümü · Pompalarda Enerji Tüketimi