Gürültü dayanıklılığı nedir?

Gürültü dayanıklılığı nedir?

Parazit altında kararlı çalışan otomasyon sistemleri

Merhaba,

Gürültü dayanıklılığı, daha yerleşik teknik ifadeyle elektromanyetik bağışıklık, bir cihazın belirli elektromanyetik bozucular altında kabul edilen performansını koruyabilmesidir. Buradaki gürültü, duyulan sesten çok elektromanyetik paraziti anlatır. Yanlış algılanan bir sensör darbesi, sıçrayan analog ölçüm, haberleşme kesintisi veya kontrolörün yeniden başlaması bağışıklık sorunlarının belirtileri olabilir.

“Yüksek dayanıklılık” tek başına yeterli bir teknik tanım değildir. Hangi bozucuya, hangi seviyede, hangi bağlantı üzerinden ve hangi performans ölçütüyle dayanıldığı belirtilmelidir. Bir cihazın elektrostatik boşalmaya dayanması, aynı cihazın her radyo frekansına veya her şebeke darbesine aynı derecede dayanacağını göstermez.

Editörün notu: Bağışıklık, cihazın dışarıdan gelen parazite tepkisidir; emisyon ise çevresine yaydığı bozucudur. EMC emisyonu sınırını karşılamak, bağışıklık testini de geçmiş olmak anlamına gelmez. CISPR 32 gibi emisyon standartları veya bir FCC Part 15 uygunluk ifadesi, tek başına genel bir gürültü bağışıklığı belgesi olarak okunmamalıdır. Elektromanyetik uyumluluk, bu iki yönün birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Parazit cihaza nasıl ulaşır?

İletilen bozucular besleme, sinyal ve haberleşme kabloları üzerinden taşınabilir. Ortak bir dönüş iletkenindeki gerilim değişimi de farklı devreleri etkileyebilir. Işınımla gelen bozucular ise elektromanyetik alanların kablolara veya devrelere kuplajıyla etkili olur. Yakın paralel hatlar arasında kapasitif ve endüktif kuplaj da oluşabilir.

Örneğin bir PLC girişinin, kontaktör bırakırken kısa süreli durum değiştirmesi yalnızca PLC yazılımıyla açıklanamaz. Bobin anahtarlaması, beslemedeki değişim ve sinyal kablosunun güzergâhı birlikte incelenir. Kaynak, kuplaj yolu ve etkilenen devre ayrıldığında çözüm, rastgele parça değiştirmekten daha hedefli hâle gelir.

Bağışıklık hangi testlerle değerlendirilir?

IEC 61000 ailesinde farklı elektromanyetik olaylar için ayrı yöntemler bulunur. IEC 61000-4-2, personelden cihaza veya yakın nesnelere olabilen elektrostatik boşalmayı, yani ESD'yi ele alır. IEC 61000-4-3 ışınımla gelen radyo frekans alanlarını, IEC 61000-4-6 ise kablolara RF alanlarından kuplajla ulaşan iletilen bozuculara bağışıklığı değerlendirir.

IEC 61000-4-4, anahtarlama olaylarıyla ilişkili hızlı geçici darbe paketlerini, yani EFT/burst olayını kapsar. IEC 61000-4-5 surge darbe bağışıklığı içindir. ESD, EFT ve surge aynı test değildir; dalga şekilleri, uygulama yöntemleri ve enerji özellikleri farklıdır. Birindeki kV değerini diğerindeki kV değeriyle doğrudan üstünlük karşılaştırmasına dönüştürmek doğru olmaz.

Besleme gerilimi çukurları ve kısa kesintiler de çalışmayı bozabilir. IEC 61000-4-11, kapsamındaki 50/60 Hz AC beslemeli ve faz başına giriş akımı 16 A'yı aşmayan ekipman için bu olayları ele alır. DC beslemeli bir ürünün değerlendirmesinde aynı yöntemin otomatik olarak geçerli olduğu varsayılmaz.

Test seviyesi ve performans ölçütü birlikte okunur

Bir raporda yalnızca “8 kV” yazması yeterli değildir: bunun temas boşalması mı, hava boşalması mı olduğu, uygulama noktaları ve sonuç belirtilmelidir. Benzer şekilde RF bağışıklığında V/m değeri; frekans aralığı, modülasyon ve deney düzeniyle birlikte anlam kazanır. Buradaki sayısal ifadeler, bütün ürünler için zorunlu ortak bir seviye tarif etmez.

Yaygın performans sınıflandırmasında A ölçütü deney sırasında ve sonrasında tanımlanan sınırlar içinde normal çalışmayı; B ölçütü izin verilen geçici etkilenmeden sonra müdahalesiz toparlanmayı; C ölçütü ise toparlanmak için operatör müdahalesi gerekebilen durumu anlatır. Kesin tanımlar ve izin verilen davranışlar ilgili standarda göre okunur. “Hasar görmedi” ile “ölçümü ve çıkış durumunu korudu” aynı sonuç değildir.

Hangi standart seçilmelidir?

Önce ürünün kapsamına giren ürün veya ürün ailesi standardı belirlenir. PLC donanımı için IEC 61131-2, ölçme ve kontrol ekipmanında kapsamına göre IEC 61326-1, ayarlanabilir hızlı tahrik sistemlerinde IEC 61800-3 değerlendirmeye girebilir. İlgili özel bağışıklık standardı bulunmadığında, endüstriyel ortam için IEC 61000-6-2 gibi genel standartlar kullanılır.

IEC standartları ile bunların Avrupa kabulü olan EN standartları değerlendirilirken tam numara, baskı ve değişiklikler kontrol edilir. Cihazın kullanım ortamı ve bağlantı portları da önemlidir. Bir standardın adının katalogda bulunması, bütün portlara aynı testin uygulandığı veya her deneyde aynı ölçütün sağlandığı anlamına gelmez.

Dijital sinyal neden her zaman daha dayanıklı değildir?

Dijital bir alıcı, giriş gerilimini tanımlı eşiklerle yorumlar. Gürültü marjı, sürücünün garanti ettiği çıkış seviyeleriyle alıcının kabul ettiği giriş seviyeleri arasındaki payla ilişkilidir. Eşiği aşan bir darbe yanlış bit veya fazladan sayım oluşturabilir. Schmitt tetikleyicinin yükselen ve düşen geçişler için farklı eşikleri, yani histerezis, eşik çevresindeki tekrarlı anahtarlamayı azaltabilir.

RS-485 ve diferansiyel çıkışlar, iki iletken arasındaki farkın değerlendirilmesi sayesinde ortak mod parazitini bastırabilir. Ancak bu üstünlük, alıcının ortak mod aralığı ve kablo dengesinin sınırları içindedir. Uygun sonlandırma ve hat düzeni hâlâ gereklidir. 4–20 mA analog sensörler de doğru tasarlanmış bir çevrimde yararlı olabilir; analog veya dijital etiketi tek başına bağışıklık sıralaması oluşturmaz.

Ekranlama, filtreleme ve bağlantı düzeni

Ekranlama, elektromanyetik kuplajı azaltmaya yardımcı olur. Kablo ekranının bağlantısı, pano yüzeyleriyle teması ve ekranın sürekliliği sonucu etkiler. Yüksek frekansta kısa, geniş yüzeyli ve uygun 360 derece ekran bağlantıları önem kazanır. “Her ekran yalnızca tek uçtan bağlanır” biçiminde bütün sistemlere uygulanacak bir kural yoktur; cihaz talimatı ve sinyal türü esas alınır.

Topraklama ve eşpotansiyel bağlantı, ekranla birlikte değerlendirilir. Elektriksel güvenlik için koruma iletkeninin görevi ile yüksek frekanslı parazit akımlarının dönüş yolu birbirine karıştırılmamalıdır. Bağlantıların fiziksel yapısı önemlidir; yalnızca süreklilik ölçümünün iyi çıkması bütün frekanslarda iyi EMC davranışı kanıtlamaz.

EMI filtreleri ve EMC filtreleri, uygun bağlantı noktasında belirli frekans bileşenlerini zayıflatmak için kullanılır. Filtrenin giriş ve çıkış kablolarının yeniden yan yana taşınması, bozucunun filtreyi kuplaj yoluyla aşmasına neden olabilir. Filtreleme, ekranlama ve kaynakta bastırma birbirinin yerine geçen tek çözümler değildir.

Sahadan iki uygulama örneği

Sürücü çalışırken sıcaklık değerinin sıçraması: Termokupl kablosu motor çıkış kablosuna uzun mesafe paralel gidiyorsa önce güzergâh, ekran bağlantısı ve ölçüm girişinin düzeni incelenir. Kabloların ayrılması yararlı bir denemedir. Ölçüm filtresini artırmak göstergedeki dalgalanmayı azaltabilir; buna karşılık ölçüm tepkisini yavaşlatır ve kuplaj nedenini ortadan kaldırmayabilir.

Motor hızlandığında sayım hatası: Enkoder beslemesi, alıcıyla çıkış tipi uyumu, kablo güzergâhı ve bağlantılar incelenir. Yanlış bağlantı, yansıma veya gerilim düşümü de benzer belirti oluşturabilir. Her kesintiyi doğrudan EMI olarak adlandırmak yerine, olayın hangi çalışma anında oluştuğu kaydedilir. Düzeltmeden sonra aynı koşulda haberleşme, ölçüm veya sayım sonucu yeniden değerlendirilir.

İlgili standartlar ve teknik açıklamalar

Konuyu genişletmek için EN 61000 standartları, emisyon tarafını anlamak için CISPR 32, ABD radyo frekansı kuralları için FCC açıklaması, kontrolör kapsamı için PLC için IEC standartları ve genel çerçeve için cihaz standartları sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Diğer uygulama ve bileşen konuları

Hareket sistemlerinde servo sistemlerde gürültü bastırma, geri besleme tarafında line driver enkoderler, sürücü girişinde inverter giriş filtreleri, sinyal ayırmada optokuplörler ve besleme tarafında güç kaynakları ilgili konulardır. Bu bileşenlerin varlığı tek başına bağışıklık garantisi oluşturmaz; doğru seçim, doğru montaj ve uygulamaya uygun doğrulama birlikte gerekir.