fiber optik sensör nedir?

Fiber Optik Sensör Nedir? Çalışma Prensibi, Çeşitleri ve PLC Bağlantısı
Fiber optik sensör, ışığın optik fiber üzerinden iletilmesinden yararlanan bir algılama veya ölçüm sistemidir. Endüstriyel otomasyonda bu ad çoğunlukla, küçük bir algılama ucunu ayrı bir fiber amplifikatörüne bağlayan fiber fotoseller için kullanılır. Optik fiber ışığı taşır; hedefin ışığı kesmesi veya yansıtması, cihazın algılama yapmasını sağlar. [1,2]
Önemli ayrım: Bir paketleme makinesindeki parça var/yok sensörü ile köprüde gerinim ölçen FBG sensörü aynı cihaz değildir. İlki çoğunlukla fotoelektrik algılama yapar; ikincisinde özel bir optik yapı ve okuyucu kullanılır. Dolayısıyla her fiber sensör sıcaklık, basınç, hız veya debi ölçmez. [1,10,12]
Endüstriyel fiber sensör nasıl çalışır?
Tipik sistemde ışık kaynağı, optik alıcı ve değerlendirme elektroniği amplifikatörde bulunur. Işık, verici fiberden algılama noktasına gider; karşı uçtan veya hedeften dönen ışık alıcı fibere ulaşır. Elektronik devre bu değişimi değerlendirerek çıkışı anahtarlar. Pasif fiber uçta elektriksel çıkış bulunmaz; PLC’ye bağlanan bölüm amplifikatördür. Buradaki “amplifikatör”, haberleşme şebekelerindeki optik hat yükselteciyle karıştırılmamalıdır. [1,2,5]
Karşılıklı, cisimden yansımalı ve reflektörlü tipler
Karşılıklı tip — through-beam: Verici ve alıcı uç birbirine bakar. Aradan geçen hedef, alıcıya ulaşan ışığı azaltır. Opak küçük parçaların sayımında kullanışlıdır; hedefin renginden, cisimden yansımalı düzene göre daha az etkilenir. Hizalama, ışık demeti ve hedef boyutu birlikte değerlendirilir. [1,2]
Cisimden yansımalı tip — diffuse reflective: Gönderme ve alma yolları aynı algılama başlığındadır. Hedeften geri dönen ışık ölçülür; karşı tarafa ayrı uç yerleştirmek gerekmez. Ancak siyah yüzey, parlak metal, hedef açısı ve arka plan sonucu değiştirebilir. Beyaz referans yüzeyle verilen algılama mesafesi, her malzeme için aynen geçerli değildir. [2,3,7]
Reflektörlü ve özel optikli tipler: Uygun başlık, reflektörden dönen ışığın azalmasını izleyebilir. Şeffaf film, cam veya belirli mesafe bölgesindeki hedefler için özel optik tasarımlar bulunur. Reflektörlü tip ile cisimden yansımalı tip aynı düzen değildir. Şeffaf hedefte yalnızca hassasiyeti artırmak yerine uygun başlık ve optik yöntem seçilmelidir. [1,3]
Nerelerde kullanılır; neyi ölçmez?
Küçük parça sayımı, dar bir yuvada parça kontrolü, elektronik komponent varlığı ve ince kenar algılama tipik görevlerdir. Örneğin bir montaj fikstüründe pimin yerinde olup olmadığı kontrol edilebilir. Başlık küçüktür; ayar yapılan elektronik bölüm erişilebilir bir yerde tutulabilir. [1,4]
Özel fiber uçlarla hortumda sıvı varlığı veya belirli bir noktadaki seviye algılanabilir. Bu, kendiliğinden L/dk ölçümü anlamına gelmez; sayısal debi için uygun flowmetre gerekir. Benzer şekilde, parçanın ışığı kesmesi bir konum olayıdır; doğrudan sürekli mesafe ölçümü değildir. Milimetre cinsinden ölçüm gerekiyorsa bu işi destekleyen bir ölçüm sensörü, örneğin uygun bir lazer ölçüm sensörü, değerlendirilmelidir. [1,2]
Fiber uç, kablo ve amplifikatör birlikte seçilir
Fiber optik fotoselleri karşılaştırırken yalnızca başlığın diş ölçüsüne bakmayın. Algılama yöntemi, çalışma mesafesi, ışık demeti, fiber çapı, bağlantı biçimi ve amplifikatör uyumu birlikte önemlidir. Aynı fiberin farklı amplifikatörlerle algılama mesafesi değişebilir. Kablo uzunluğu, algılama mesafesi değildir. Fiberi kesmek veya uzatmak da optik performansı değiştirebilir. [3,4]
Plastik fiber ve cam fiber farklı ihtiyaçlara yönelik seçeneklerdir. Kesilebilir plastik modellerde üreticinin kesicisi ve yöntemi kullanılır; cam demetlere veya hazır sonlandırılmış uçlara aynı işlem uygulanmaz. Yüksek sıcaklığa uygun özel başlıklar vardır, fakat başlığın sıcaklık dayanımı amplifikatöre aktarılmaz. Hareketli mekanizmada ayrıca tekrarlı bükülme uygunluğu aranmalıdır. [1,6,8,17]
Teach-in, eşik ve Light-ON / Dark-ON ayarı
Teach-in, cihazın hedef bulunan ve bulunmayan koşulları öğrenerek bir anahtarlama eşiği belirlemesidir. Statik veya hareket sırasında öğretme seçenekleri modele bağlıdır. Amaç ekrandaki sayıyı büyütmek değil, iki durum arasında kararlı bir ayrım oluşturmaktır. [5]
Örnek: Alınan ışık değeri hedef yokken 1.800, hedef varken 350 gösterilsin. Aradaki 1.000 değeri başlangıç eşiği olarak denenebilir. Bunlar temsili gösterge değerleridir; mm veya lux kabul edilmez. Hedef açısı değiştiğinde iki durum aynı değer aralığına giriyorsa hiçbir sabit eşik güvenilir ayrım sağlayamaz. Önce optik düzen düzeltilmelidir.
Light-ON, yeterli ışık alındığında; Dark-ON, ışık azaldığında çıkışın aktif olmasıdır. Karşılıklı düzende hedef geldiğinde çıkış isteniyorsa genellikle Dark-ON kullanılır; cisimden yansımalı düzende çoğunlukla Light-ON uygundur. NO/NC mantığını yorumlarken referans durumun ne olduğu da bilinmelidir. Bu seçim PNP/NPN seçimi değildir. [5,7]
PLC bağlantısında hangi noktalar kontrol edilir?
Amplifikatörün PNP veya NPN çıkışı, PLC giriş yapısıyla uyumlu olmalıdır. Besleme aralığı, ortak uç bağlantısı, izin verilen çıkış akımı ve pin dizilimi cihaz kılavuzundan kontrol edilir. Kablo rengi veya soket görünümü tek başına bağlantı kanıtı değildir. Anahtarlama çıkışı taşıyan bir sensör, otomatik olarak analog ölçüm cihazı sayılmaz; analog ve dijital giriş ayrımı burada önemlidir. [5,6]
Uygun modeller veya haberleşme birimleri ışık seviyesi ve tanı bilgilerini de aktarabilir. Bir uygulamada HMI ekranına parça sayısı ve düşük sinyal uyarısı, SCADA sistemine duruş kayıtları eklenebilir. Bunlar birer entegrasyon seçeneğidir; her amplifikatörde IO-Link veya analog çıkış bulunduğu varsayılmamalıdır. [3,5,6]
Hızlı sayımda sensörün hızı tek başına yeterli mi?
Hayır; bütün algılama zinciri yetişmelidir. Sensörün açma ve kapama süreleri, PLC giriş filtresi ve sinyalin yazılımda nasıl yakalandığı birlikte değerlendirilir. Kısa darbeler için uygun hızlı sayıcı girişi gerekebilir. Amplifikatörün hızlı ve uzun menzilli çalışma modları aynı tepki süresini sağlamayabilir. [6,7]
Basitleştirilmiş örnek: İnce bir ışık demetini hareket yönünde 2 mm uzunluğundaki bir parça, 1 m/s hızla kesiyorsa örtme süresi yaklaşık t = L / v = 0,002 s = 2 ms olur. 5 ms tepki süresi olan bir ayarda bu olayı güvenilir yakalayacağınızı varsayamazsınız. Parçalar arasındaki boşluğun oluşturduğu ışık geri gelme süresi de yeterli olmalıdır. Gerçek darbe genişliğinde demet boyutu ve eşik de etkilidir.
Montaj ve devreye alma
Önce mekanik yerleşimi tamamlayın. Fiberi ezmeyin, keskin köşe çevresinde zorlamayın ve modelin minimum bükülme yarıçapına uyun. Kesilebilir uçlarda temiz kesim yapın; amplifikatöre tam oturtup kilitleyin. Gerekli çap adaptörünü kullanın. Temizlikte fiber malzemesine uygun yöntemi izleyin; rastgele solvent uygulamayın. [4,5,8]
Ardından gerçek üretim koşulunu deneyin. En koyu/parlak hedefi, açı değişimini, çalışma hızını ve yakın sensörlerin ışığını değerlendirin. IP koruma derecesini başlık, kablo bağlantısı ve amplifikatör için ayrı kontrol edin. Işık seviyesi hedef var/yok durumunda rahatça ayrılıyor mu, çıkış doğru mantıkta mı, PLC tek parçada tek sayım yapıyor mu? Ayar ancak bu kontrollerden sonra anlam kazanır. [2,3,6]
Kararsız çalışıyorsa nereden başlanmalı?
Işık seviyesi düşüyorsa kirli uç, hizalama, gevşek bağlantı, kablo ezilmesi veya hedefin yüzey değişimi araştırılır. Sensör çıkışı doğru değişiyor fakat PLC sayımı kaçırıyorsa elektriksel uyum, giriş filtresi, darbe süresi ve program kontrol edilir. Bu ayrım, sağlam optik parçaları gereksiz yere değiştirmeyi önleyen bir teşhis yaklaşımıdır. [3,5,6,8]
Metal bir hedef ve kısa çalışma aralığında endüktif sensör; uygun malzeme veya seviye uygulamasında kapasitif sensör alternatif olabilir. Optik yüzey koşulları sorun yaratıyorsa uygun ultrasonik sensör de incelenebilir. Fiber sensör her işin en iyi çözümü değildir; seçimi hedef ve ortam belirler. [13,14]
FBG ve dağıtık fiber ölçüm sistemleri neden farklıdır?
İntrinsik sensörde ölçüm etkisi fiberin kendisinde oluşur; ekstrinsik sensörde fiber, ışığı dışarıdaki algılama bölgesine taşır. Bu ayrım, fiberin içinde sıvı bulunduğu anlamına gelmez. Standart cam veya plastik fiber içi sıvı dolu bir boru değildir. [1,9]
Fiber Bragg ızgarası — FBG: Fiberdeki özel periyodik yapı belirli bir dalga boyunu yansıtır. Gerinim ve sıcaklık bu dalga boyunu değiştirir; özel bir optik sorgulayıcı değişimi ölçer. Gerinim ölçümünde sıcaklığın etkisi ayrılmalı veya kompanze edilmelidir. Bu sistem, standart fotosel amplifikatörüne FBG fiber takılarak kurulamaz. [10,16]
Dağıtık ölçümde uygun optik yöntemle fiber boyunca konuma bağlı ölçüm elde edilir. Örneğin Raman tabanlı DTS sıcaklık profilini; uygun başka sistemler gerinim dağılımını izler. Enerji kabloları, boru hatları ve yapı izleme uygulamaları bu gruptadır. Uzun hat boyunca ölçüm yapabilen bu sistemlerin özellikleri, küçük bir makine fiber fotoseline genellenemez. [11,12]
Elektriksel bağışıklık ve güvenlik sınırları
Pasif fiber ışık yolu elektromanyetik parazite karşı avantajlıdır; ancak amplifikatör ve elektrik kabloları hâlâ elektriksel donanımdır. Fiber kullanılması tek başına tam sistem bağışıklığı veya ATEX uygunluğu sağlamaz. Patlayıcı ortamda optik ışınımın etkisi de değerlendirilir. Ayrıca standart fiber fotosel personel koruma cihazı değildir; bu amaç için tasarlanmamış ürünü güvenlik ışık perdesinin yerine kullanmayın. [1,5,15]
Teknik kaynaklar
[1] OMRON — Fiber Sensors · [2] OMRON — Photoelectric Sensors · [3] OMRON — Fiber Application Data · [4] Banner — Glass and Plastic Fibers
[5] Banner — DF-G1 User Manual · [6] KEYENCE — FS-N Specifications · [7] OMRON — Photoelectric Sensor Terms · [8] Banner — PIPS46U Cutting and Handling
[9] Udd — The Emergence of Fiber Optic Sensor Technology · [10] Sadık, Durak & Altuncu — FBG Sensor Interrogation · [11] Luna / LIOS — Distributed Temperature Sensing · [12] Luna — Fiber-Optic Strain Sensing
[13] OMRON — Proximity Sensor Principles · [14] OMRON — Ultrasonic Sensor Principles · [15] ISS — IEC 60079-28 Scope · [16] HBK — Fiber Bragg Grating Fundamentals