İpli enkoder (diğer adıyla kablo enkoderi veya dize enkoderi), hareket eden bir nesnenin yer değiştirmesini ölçmek için bir kablo ya da iplik mekanizması kullanan özel bir pozisyon sensörüdür. Bu tür enkoderler, genellikle lineer hareket veya mesafe ölçümleri için tercih edilir. Yapısal olarak basit olmaları, kompakt boyutları ve montaj kolaylıkları nedeniyle birçok endüstriyel uygulamada oldukça popülerdir.

İpli enkoderin çalışma prensibi oldukça basittir: Ölçüm yapılacak nesne hareket ettikçe, sensörün içinde bulunan tambura sarılı kablo çekilir veya geri sarılır. Tamburun dönüşü, tambura bağlı bir döner enkoder tarafından algılanır. Bu döner hareket, lineer hareketle orantılı bir elektriksel sinyale dönüştürülür. Böylece sistem, nesnenin tam olarak ne kadar hareket ettiğini sayısal bir veri olarak ölçer.

Bu ölçüm sistemi, özellikle uzun mesafe ölçümleri için uygundur çünkü kablo, birkaç metreye kadar uzatılabilir ve geri sarılabilir. Aynı zamanda hareket yönü değiştiğinde sensör otomatik olarak bu değişimi algılar, bu da onu konum takip ve geri bildirim sistemleri için ideal hale getirir.

İpli enkoderler, makine kontrol sistemleri, otomasyon hatları, kaldırma vinçleri, asansörler, inşaat makineleri ve araç konumlandırma sistemleri gibi birçok alanda kullanılır. Bu cihazların en önemli avantajı, basit mekanik yapılarına rağmen yüksek doğrulukta ölçüm sunabilmeleridir.

Ancak, ipli sistemlerdeki mekanik aşınma göz önünde bulundurulmalıdır. Zamanla kablonun sürtünmesi veya tambur mekanizmasındaki rulmanların yıpranması ölçüm doğruluğunu etkileyebilir. Bu nedenle düzenli bakım yapılması, sistemin uzun ömürlü ve güvenilir çalışması açısından önemlidir.

Kısacası, ipli enkoderler, yüksek mesafe ölçüm hassasiyeti gerektiren uygulamalarda dayanıklılığı, uygulama esnekliği ve kolay montajı ile dikkat çeker. Özellikle saha koşullarında, lineer potansiyometre veya lazer ölçüm sistemlerine göre daha uygun maliyetli ve pratik bir çözümdür.