DC sürücülerin güvenlik özellikleri nelerdir?

DC sürücülerde elektriksel koruma, güvenli tork kapatma ve makine emniyeti

DC sürücülerin güvenlik özellikleri nelerdir?

Merhaba DC Kontrol dostları,

DC sürücülerde güvenlik; elektriksel korumalar, tehlikeli hareketin önlenmesi ve makinenin emniyet sistemiyle birlikte ele alınmalıdır. Aşırı akım uyarısı, normal durdurma komutu ve sertifikalı güvenli tork kapatma işlevi aynı görevi yerine getirmez. Hangi özelliklerin bulunduğu sürücünün modeline, seçeneklerine ve bağlantı düzenine bağlıdır.

Bu ayrım yalnızca DC sürücüler için geçerli değildir. VFD sistemlerinde ve servo uygulamalarında da normal kontrol işlevleriyle emniyet işlevlerinin sınırları açıkça belirlenmelidir.

Ekipman koruması ile işlevsel emniyet arasındaki fark

Ekipman koruması, motorun veya sürücünün aşırı yük, sıcaklık ya da elektriksel arıza nedeniyle zarar görmesini sınırlandırmayı amaçlar. İşlevsel emniyet ise güvenlikle ilgili kumanda sisteminin tehlikeli bir duruma karşı tanımlanmış emniyet işlevini gereken güvenilirlikle yerine getirmesiyle ilgilidir.

Örneğin standart bir aşırı hız alarmının bulunması, sürücüde sertifikalı güvenli hız izleme olduğu anlamına gelmez. Benzer şekilde arıza rölesi çıkışı, tek başına bir emniyet rölesi değildir. Gerekli performans seviyesi makinenin risk değerlendirmesiyle belirlenir; ISO 13849 gibi ilgili tasarım yaklaşımları kapsamında bütün emniyet işlevi değerlendirilir.

Aşırı akım, sıcaklık ve besleme korumaları

DC sürücü korumaları arasında akım sınırlama, aşırı yük izleme, aşırı sıcaklık ve besleme gerilimi denetimi bulunabilir. Motor sıcaklığı bir termal modelle tahmin edilebilir veya uygun girişe bağlanan PTC sensörü gibi elemanlarla izlenebilir.

Kısa devre koruması, sürücü içindeki elektronik algılamayla sınırlı düşünülmemelidir. Üreticinin istediği sigortalar, kesme kapasitesi ve koruma koordinasyonu önemlidir. Özellikle tristörlü dönüştürücülerde uygun yarı iletken sigortaları gerekebilir. Hiçbir koruma, her arızada hasarın tamamen önleneceği anlamına gelmez.

Üç fazlı AC şebekeden beslenen DC sürücülerde faz kaybı izlenebilir. Buradaki fazlar DC motor çıkışını değil, sürücünün AC girişini ifade eder. AC inverterlerin giriş ve çıkış faz denetimleriyle bu durum karıştırılmamalıdır.

DC motora özgü alan ve geri besleme denetimi

Harici uyartımlı DC motorda alan akımının kaybolması veya yetersiz kalması bazı çalışma koşullarında tehlikeli hızlanmaya yol açabilir. Bu nedenle alan kaybı, alan akımı ve aşırı hız denetimi önemli koruma başlıklarıdır. Sabit mıknatıslı motorda ise harici alan sargısı bulunmaz.

Enkoder veya takogeneratör sinyalinin kaybı da hız kontrolünü etkileyebilir. Sürücünün böyle bir durumda durması, hata vermesi veya başka bir ölçüm yöntemine geçmesi modele ve yapılandırmaya bağlıdır. Geri besleme arızası tepkisi makinenin ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir; otomatik geçiş her uygulamada uygun değildir.

STO ne yapar, ne yapmaz?

STO — Safe Torque Off, desteklenen sürücüde motorun tork üretmesini sağlayan enerjinin uygulanmasını emniyet işlevi kapsamında engeller. Her DC sürücüde STO bulunmaz. İşlevin geçerli olması için modelin emniyet kılavuzundaki bağlantı, harici ekipman ve kullanım şartları sağlanmalıdır.

STO, elektriksel izolasyon değildir ve motoru belirli bir sürede durdurmayı garanti etmez. Dönen motor ataletiyle hareket etmeye devam edebilir; dış kuvvet veya yerçekimi yükü hareket ettirebilir. Motor bağlantılarında ya da yardımcı devrelerde tehlikeli gerilim kalabilir. STO etkinliği, bakım için gerilimsizlik kanıtı olarak kullanılamaz.

Aynı sınırlar STO bulunan frekans invertörlerinde ve servo motor sistemlerinde de dikkate alınır. Torkun kaldırılması, yükün mekanik olarak tutulduğu anlamına gelmez.

Acil durdurma ve kontrollü duruş

Acil durdurma, makinenin riskini azaltmak üzere tasarlanan bütün bir işlevdir. Bir butonun standart dijital girişe bağlanması veya ekranda “acil duruş” yazması, işlevin emniyet gereklerini karşıladığını tek başına göstermez. Buton, mantık devresi, sürücü ve gerekiyorsa fren birlikte değerlendirilir.

Bazı makinelerde torkun doğrudan kaldırılması uygundur; bazılarında önce kontrollü yavaşlama gerekir. Desteklenen bir SS1 — Safe Stop 1 uygulaması, kontrollü yavaşlamanın ardından STO'ya geçiş sağlayabilir. İşlevin zamanlama veya izleme yöntemi kullanılan donanıma bağlıdır.

Normal hız rampası tek başına emniyet işlevi değildir. Ayrıca acil durdurmanın sıfırlanması makineyi kendiliğinden yeniden başlatmamalıdır. Arıza sıfırlama, çalıştırma izni ve yeniden başlatma komutu ayrı davranışlar olarak ele alınmalıdır.

Mekanik fren, hız ve yön sınırları

Düşey eksen veya asılı yükte tork kesildiğinde yük hareket edebilir. Böyle uygulamalarda uygun mekanik fren, yük tutma düzeni ve gerekli izleme değerlendirilir. Güvenli fren kumandası, frenin mekanik olarak sağlam olduğunu tek başına kanıtlamaz. Frenin boyutlandırılması, durumu ve test gereksinimleri ayrıca önemlidir.

Fren direnci hareket enerjisini ısıya dönüştürür; enerjisiz durumda yükü tutan mekanik frenin yerine geçmez. Servo pozisyon kontrolünün yükü normal çalışmada sabit tutabilmesi de enerji kesildiğinde aynı tutmanın süreceği anlamına gelmez.

Standart azami hız parametresi ile SLS — Safely Limited Speed aynı şey değildir. SLS, desteklenen emniyet düzeninde hız sınırını izler ve sınır aşıldığında tanımlı emniyet tepkisini başlatır. Normal yön kilidi veya yazılımsal hareket sınırı da kendiliğinden güvenli yön ya da güvenli konum işlevi sayılmaz.

Haberleşme, yeniden başlama ve erişim kontrolü

DC sürücü–PLC bağlantısında haberleşme kaybının sonucu tanımlanmalıdır. Son hızda çalışmaya devam etmek, rampayla durmak veya torku kaldırmak farklı makine sonuçları doğurur. Elektrik geri geldiğinde ve hata sıfırlandığında ne olacağı da değerlendirilmelidir.

Standart PLC haberleşmesi, emniyet haberleşmesiyle aynı değildir. Örneğin Modbus RTU desteği, emniyet komutlarının sertifikalı biçimde iletildiğini göstermez. Emniyet haberleşmesi için sürücü, seçenek modülü ve emniyet kontrolörünün ilgili çözümü desteklemesi gerekir.

Parola koruması ise erişim kontrolüdür. Yetkisiz parametre değişikliklerini sınırlandırabilir; STO'nun, emniyet devresinin veya bütün bir siber güvenlik düzeninin yerine geçmez. Hata kayıtları ve durum ekranları teşhise yardımcı olur, ancak tek başına emniyet kanıtı değildir.

Topraklama ve bakım sırasında enerji izolasyonu

Koruyucu topraklama, uygun muhafaza ve elektriksel ayırma düzeni temel gereksinimlerdir. Sürücünün toprak hatası algılaması, koruyucu iletkenin veya gerekli diğer elektrik çarpması önlemlerinin yerine geçmez. Algılama kapsamı her modelde aynı değildir.

Motorun durması, çalıştırma izninin kaldırılması veya STO'nun etkinleştirilmesi, bütün enerjilerin kesildiğini göstermez. Bakımda ana besleme, alan beslemesi, harici kontrol kaynakları ve depolanmış enerji birlikte dikkate alınır. Enerji izolasyonu ve gerilimsizlik doğrulaması, yetkin personel tarafından üreticinin prosedürüne göre yapılmalıdır.

CE, UL, ISO, PL ve SIL nasıl yorumlanmalı?

CE işareti, üreticinin uygulanabilir mevzuat gereklerinin karşılandığına ilişkin beyanını ifade eder; her durumda bağımsız kuruluşun verdiği bir güvenlik sertifikası değildir. UL belgelendirmesinin ürün ve kullanım kapsamı kontrol edilmelidir. ISO 9001 gibi yönetim sistemi belgeleri ise belirli bir sürücü emniyet işlevinin performansını kanıtlamaz.

PL ve SIL bilgileri de ilgili emniyet işlevi ve kullanım koşullarıyla birlikte okunmalıdır. Sertifikalı sürücü kullanılması bütün makineyi otomatik olarak aynı seviyeye getirmez. Algılayıcı, mantık, bağlantılar ve son kumanda elemanları dahil toplam işlev doğrulanmalıdır.