Zaman rölesi hangi tür elektrik devrelerinde kullanılır?

Zaman rölelerinin motor, aydınlatma ve otomasyon devrelerinde kullanımı

Zaman rölesi hangi tür elektrik devrelerinde kullanılır?

Değerli arkadaşlar merhaba,

Zaman röleleri; motor kumandası, aydınlatma, havalandırma, pompa, üretim hattı ve uyarı devrelerinde bir işlemin ne zaman başlayacağını, ne kadar süreceğini veya ne zaman biteceğini belirlemek için kullanılır. Uygun kullanım, yalnızca bir süre seçmekten ibaret değildir: başlatma koşulu, çıkış davranışı ve sıfırlama koşulu birlikte tanımlanmalıdır.

Temel çalışma mantığını öğrenmek için zaman rölesi nasıl çalışır? yazımızdan, besleme, giriş ve çıkış yapısını anlamak için zaman rölesinin ana bileşenleri rehberinden başlayabilirsiniz. Aşağıdaki örnekler, zamanlamanın farklı devrelerde hangi görevi üstlendiğini açıklar.

Önce kumanda devresi ile güç devresini ayıralım

Kumanda devresi, çalışma kararını ve sırasını oluşturur; güç devresi, motor veya ısıtıcı gibi yükün enerjisini taşır. Zaman rölesi çoğu endüstriyel uygulamada bir kontaktör bobinini veya uygun bir kontrol girişini kumanda eder. Büyük bir yükü doğrudan anahtarlamak için rölenin üzerinde yazan tek bir akım değeri yeterli değildir; yük türü, anahtarlama gerilimi ve üreticinin ilgili yük için verdiği değerler değerlendirilmelidir.

Röle ile kontaktör arasındaki fark, bu görev paylaşımını anlamayı kolaylaştırır. Örneğin kontaktör bobini de endüktif bir yüktür; röle çıkışının bobin akımına ve gerekli koruma düzenine uygunluğu ayrıca kontrol edilir. Süreyi belirleyen cihaz ile yükü anahtarlayan cihazın görevlerini ayrı düşünmek, doğru seçim için iyi bir başlangıçtır.

1. Motor başlatma ve sıralı çalışma devreleri

Gecikmeli başlatma, bir motorun çalıştırma izni geldikten sonra belirlenen süre sonunda devreye alınmasıdır. Bu görev için gecikmeli açma zaman rölesi kullanılabilir. Birden fazla motorun bulunduğu tesiste sıralı devreye alma, motorların aynı anda başlatılmasını önleyecek şekilde düzenlenebilir; yükün anahtarlanması ise uygun kontaktörler üzerinden yapılır.

Ancak başlatmayı geciktirmek, motorun yavaş ve sarsıntısız hızlanmasını tek başına sağlamaz. Hız, hızlanma ve yavaşlama rampaları gerekiyorsa uygulamaya uygun inverter / motor hız kontrol cihazı değerlendirilir; yumuşak yol verme için de uygun bir soft starter kullanılabilir. Zaman rölesi başlatma anını değiştirir; motorun hız profilini doğrudan oluşturmaz.

Yıldız-üçgen yol verme devrelerinde yıldız-üçgen zaman rölesi, yıldızda çalışma süresini ve modele bağlı olarak geçiş aralığını yönetir. Yıldız kontaktörü açıldıktan sonra üçgen kontaktörünün kapanması için gerekli geçiş bekleme süresi ve kontaktörler arasındaki elektriksel ve mekanik kilitleme, kullanılan yol verici düzenine göre belirlenir. Her motor için geçerli tek bir süre yoktur.

2. Aydınlatma ve hareket sensörü devreleri

Süreye bağlı aydınlatma, bir butona basıldıktan veya hareket algılandıktan sonra lambanın belirli bir süre açık kalmasıdır. Sensör sinyali kesildikten sonra lambanın bir süre daha yanması için uygun gecikmeli kapanma zaman rölesi kullanılabilir. Yeni bir hareketin süreyi baştan başlatıp başlatmayacağı, seçilen cihazın yeniden tetikleme davranışına bağlıdır.

Takvime bağlı aydınlatma ise farklıdır: “Tetiklemeden 5 dakika sonra kapan” ile “Her gün saat 19.00'da aç” aynı işlev değildir. Günün saatine ve haftalık programa göre çalışmada gerçek zaman saati (RTC) ve zaman saati çözümleri değerlendirilir. Zaman rölesi ile zamanlayıcı arasındaki fark yazımız, süre ölçümü ile saat programını ayırmanıza yardımcı olur.

3. Havalandırma, ısıtma ve soğutma devreleri

Fan art çalışması, bir proses sona erdikten sonra fanın belirlenen süre boyunca çalışmaya devam etmesidir. Örneğin normal duruşta ısıtma komutu kaldırılır, ardından fan prosesin gerektirdiği süre kadar çalıştırılır. Gerekli hava akışı veya sıcaklık koşulu önemliyse, süreye ek olarak ilgili sensör geri bildirimi de izlenir.

Sıcaklık kontrolü için sıcaklık sensörü ve termostat veya uygun bir kontrolör gerekir. Zaman rölesi çalışma sırasını yönetebilir; yalnızca geçen süreyi ölçerek hedef sıcaklığın korunduğunu doğrulayamaz. Kompresörün yeniden başlatılmasını geciktiren uygulamalarda ise bekleme süresi, cihaz üreticisinin belirttiği asgari duruş süresine göre seçilir.

4. Pompa, tank doldurma ve boşaltma devreleri

Pompa kumandasında zaman rölesi; başlatma gecikmesi, iki çalışma arasındaki bekleme veya bir işlem için belirlenen azami sürenin izlenmesi gibi görevler üstlenebilir. Tank seviyesine göre çalışmada karar, uygun bir seviye sensörü, şamandıra veya sıvı seviye rölesi üzerinden alınır. Zaman rölesi su seviyesini, basıncı veya debi değerini kendiliğinden ölçmez.

Örneğin doldurma işlemi sırasında üst seviye bilgisi gelmiyorsa, belirlenen azami sürenin dolması bir proses arızası olarak değerlendirilebilir. Bu durumda kontrol mantığı, uygulamaya göre doldurmayı durdurup uyarı vermelidir; süre dolduğu için tankın dolduğunu varsayarak sonraki aşamaya geçmemelidir. Kuru çalışma ve taşma korumasının nasıl sağlanacağı ayrıca tasarlanır.

5. Karıştırma, bekletme ve tekrarlanan proses devreleri

Karıştırma süresi, bekletme aralığı veya çalışma-dinlenme döngüsü gibi görevler, basit zamanlama uygulamalarıdır. Tek ve sabit bir görev için basit zaman rölesi; farklı çalışma modları gerekiyorsa çok fonksiyonlu zaman rölesi değerlendirilebilir. Daha fazla ayar ve program olanağı için programlanabilir zaman rölesi seçeneklerine bakılabilir; desteklenen işlevler modele göre değişir.

Bir karıştırıcının her partide aynı süre çalışması, tek başına aynı ürün kalitesini garanti etmez. Malzeme miktarı, sıcaklık, viskozite ve karıştırıcı hızı da sonucu etkileyebilir. Süre, prosesin doğrulanmış çalışma koşullarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Farklı zamanlama işlevlerini karşılaştırmak için zaman rölesi çeşitleri ve kullanım amaçları rehberimizi inceleyebilirsiniz.

6. Konveyör ve montaj hattı devreleri

Konveyör sıralaması için zaman rölesi, taşıma bölümlerinin belirli aralıklarla devreye alınmasına veya normal duruşta hattın boşalmasına zaman tanınmasına yardımcı olabilir. Ürünün gerçekten bir konuma ulaştığı bilgisi gerekiyorsa fotoelektrik sensör veya sınır anahtarı gibi uygun bir algılama elemanı kullanılır. Konveyör hızı ise motor ve sürücü düzeniyle kontrol edilir.

Çok sayıda sensör, farklı ürün reçetesi ve hata koşulu bulunan hatlarda PLC tabanlı kontrol, zamanlama ile olay bilgisini birlikte değerlendirmeyi kolaylaştırır. “Üç saniye geçti” bilgisi, “ürün doğru konuma ulaştı” bilgisiyle aynı değildir. Zaman rölesinin yeterli olup olmadığı, işlemin kaç koşula bağlı olduğuna göre belirlenir.

7. Uyarı lambası ve proses alarmı devreleri

Yanıp sönen uyarı lambaları veya düzenli çalışma-bekleme sinyalleri için flaşör zaman rölesi kullanılabilir. Sıradan proses bildirimlerinde kısa süreli bir sinyal değişimini süzmek için gecikme uygulanması da mümkündür; ancak bu gecikmenin gerçek bir arızayı gizlememesi gerekir. Koruyucu bir alarmın tepki süresi, uygulamanın gerektirdiği davranış dikkate alınmadan uzatılmamalıdır.

Acil durdurma ile normal proses duruşu aynı değildir

Normal duruş sıralaması, üretim akışının gerektirdiği kontrollü bir işlem olabilir. Acil durdurma ve makine güvenliği işlevlerinde ise sıradan bir zaman rölesi tek başına güvenlik işlevini üstlenmemeli veya gerekli müdahaleyi keyfî olarak geciktirmemelidir. Zaman gecikmeli bir güvenlik işlevi gerekiyorsa, risk değerlendirmesine uygun tasarım ve bu görev için uygun güvenlik bileşenleri kullanılır. Üreticilerin gecikmeli güvenlik çıkışına sahip röleleri, genel amaçlı zaman rölelerinden ayrı bir ürün grubudur.

Uygulamaya uygun röle nasıl seçilir?

Besleme gerilimini, zaman aralığını, girişin nasıl tetiklendiğini, çıkış türünü ve yük değerlerini birlikte kontrol edin. Enerji veya başlatma sinyali kesildiğinde ne olacağını da belirleyin: süre sıfırlanacak mı, devam mı edecek, çıkış hangi duruma geçecek? Zaman rölesi seçimi ve kurulum ile zaman rölesi ayarları rehberleri bu kontroller için yararlıdır.

Devreye alma sırasında normal çalışma kadar enerji kesintisini, tekrar tetiklemeyi ve yeterli sıfırlama süresini de sınayın. Beklenmeyen davranışlarda zaman rölesi arıza tespiti yazımızdan; bağlantı mantığı için zaman rölesiyle zamanlama devresi oluşturma rehberinden yararlanabilirsiniz. Terminal bağlantıları ve izin verilen yükler, kullanılan modelin şemasına ve teknik belgesine göre doğrulanmalıdır.

Teknik kaynaklar: OMRON zamanlayıcı çalışma modları · Sıfırlama süresi ve yük ömrü · Schneider Electric yıldız-üçgen geçiş açıklaması