VDE 0636 Nedir? Alçak Gerilim Sigorta Standartları
VDE 0636, alçak gerilim eriyen telli sigortaların genel gerekliliklerini, farklı uygulamalara ait özelliklerini ve deney koşullarını ele alan Alman standart grubudur. Bir elektrik sigortasının hangi koşullarda akım taşıyacağı, aşırı akıma nasıl tepki vereceği ve arıza akımını hangi şartlarda kesebileceği bu teknik çerçevede değerlendirilir.
Serinin önemli bölümleri IEC 60269 standart ailesiyle ilişkilidir. Ancak ulusal ekler ve Avrupa uyarlamaları nedeniyle her VDE numarasını doğrudan aynı numaralı bir IEC bölümüyle eşleştirmek doğru değildir. Tam belge adı, bölüm numarası ve yayın tarihi birlikte okunmalıdır.
Genel Kapsam: Hangi Sigortalardan Söz Ediliyor?
IEC 60269-1 genel gereklilikleri, kapalı ve akım sınırlayıcı sigorta elemanlarına sahip, beyan kesme kapasitesi en az 6 kA olan sigortaları kapsar. Genel kapsam, güç frekansındaki AC devrelerde 1.000 V’a, DC devrelerde 1.500 V’a kadar uzanır; özel ürün bölümlerinin kapsamı ayrıca incelenir.
Bu değerler bir ürünün otomatik olarak kazanacağı özellikler değildir. Örneğin 500 V AC olarak işaretlenmiş bir sigortanın 1.500 V DC devrede kullanılabileceği sonucu çıkarılamaz. Gerçek kullanım sınırını ürünün kendi teknik verileri belirler.
VDE 0636 Serisinin Başlıca Bölümleri
| VDE bölümü | İlgili belge | Temel konu |
|---|---|---|
| VDE 0636-1 | IEC 60269-1 | Genel gereklilikler |
| VDE 0636-2 | IEC 60269-2 / HD 60269-2 | Elektrik uzmanları veya elektrik konusunda eğitilmiş kişiler tarafından kullanılan, ağırlıklı olarak endüstriyel sigorta sistemleri |
| VDE 0636-21 | Bölüm 2’ye ulusal ek | NH sisteminde özel elektrik tesislerinin korunması; aM, gB ve gTr uygulamaları |
| VDE 0636-3 | IEC 60269-3 / HD 60269-3 | Uzman olmayan kişilerin kullanımına yönelik sigorta sistemleri |
| VDE 0636-4 | IEC 60269-4 | Yarı iletken elemanları koruyan sigorta elemanları |
| VDE 0636-5 | IEC TR 60269-5 | Alçak gerilim sigortalarının kullanımına ilişkin teknik rehber |
| VDE 0636-6 | IEC 60269-6 | Fotovoltaik enerji sistemlerini koruyan sigorta elemanları |
| VDE 0636-7 | IEC 60269-7 | Batarya ve batarya sistemlerini koruyan sigorta elemanları |
IEC 60269-2 ile IEC 60269-3 arasındaki ayrım yalnızca akımın büyüklüğü değildir; kullanıcı grubu ve sigorta sisteminin yapısı da önemlidir. Yarı iletken korumasında ise IEC 60269-4 ek gereklilikleri devreye girer.
VDE 0636-21 Tam Olarak Ne Anlama Gelir?
DIN VDE 0636-21, Bölüm 2’yi tamamlayan ulusal bir ektir. NH sistemindeki özel uygulamalar için aM şalt korumasını, gB madencilik tesisi korumasını ve gTr transformatör korumasını ele alır. Bu nedenle madencilik ve transformatör örnekleri doğrudur; ancak bölüm yalnızca bu iki örnekle sınırlı anlatılmamalıdır.
Buradaki “21”, doğrudan “IEC 60269-21” karşılığı olarak okunmaz. Ayrıca bu belge, bir madencilik tesisinin bütün elektriksel güvenlik gerekliliklerini veya bir transformatörün bütün koruma düzenini tek başına kapsamaz.
gG, aM, aR ve gR İşaretleri Ne Söyler?
Endüstriyel sigortalarda sınıf işaretleri, sigortanın hangi koruma görevi için tasarlandığını belirtir. “g” tam aralıklı, “a” kısmi aralıklı kesme karakteristiğini ifade eder; devamındaki harfler uygulama alanını tanımlar.
gG: Genel amaçlı, aşırı yük ve kısa devre korumasını kapsayan sigorta sınıfıdır.
aM: Motor devrelerinde kısa devre korumasına yönelik kısmi aralıklı sınıftır. Aşırı yük koruması ayrıca sağlanmalıdır; uygun uygulamalarda termik aşırı yük rölesi bu görevi üstlenebilir.
aR ve gR: Yarı iletken koruma sigortalarında aR kısmi aralıklı, gR tam aralıklı korumayı belirtir. Aynı amperde olmaları, bu sınıfların birbirinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez.
NH ise sigorta sisteminin yapısıyla ilgilidir. “NH” ibaresi tek başına açma karakteristiğini açıklamaz. Benzer şekilde hızlı veya yavaş sigorta şeklindeki genel tanımlar, ayrıntılı sınıf ve zaman-akım verilerinin yerini tutmaz.
Sigorta Seçerken Birlikte Okunması Gereken Değerler
Anma akımı: Sigortanın amper değeri, normal çalışma ve yük koşullarıyla ilişkilidir. 32 A sigorta, akım 32,1 A olduğunda hemen açan bir eşik anahtarı gibi çalışmaz. Açma davranışı zaman-akım karakteristiğine bağlıdır.
Gerilim ve akım türü: AC ve DC değerleri ayrı kontrol edilir. Özellikle DC sigorta seçiminde üreticinin belirtilen gerilim ve devre koşulları için verdiği kesme verileri esas alınır.
Kesme kapasitesi: Sigortanın belirtilen koşullarda güvenle kesebileceği en yüksek arıza akımıdır. Bağlantı noktasındaki beklenen kısa devre akımını karşılamalıdır; normal yük akımıyla karıştırılmamalıdır.
I²t ve tepe geçiş akımı: Arıza sırasında korunan elemanın maruz kaldığı zorlanmayı değerlendirmeye yardımcı olur. I²t, akımın karesinin zamana göre integralidir ve birimi A²s’dir; doğrudan joule cinsinden enerji değildir. Erime öncesi I²t ile toplam kesme I²t aynı değer değildir.
Boyut, yuva ve sıcaklık: Gövde boyutu, temas düzeni, sigorta yuvasının kabul ettiği kayıp güç ve ortam sıcaklığı da elektrik sigortası seçiminde değerlendirilir. Fiziksel olarak yuvaya oturan bir ürün, elektriksel olarak uygun olmayabilir.
Sürücü Korumasında Neden Üretici Tablosu Önemlidir?
Bir hız kontrol cihazının girişindeki sigortanın görevi, tasarıma göre hat koruması veya belirli bir koruma koordinasyonunun parçası olabilir. Servo sürücülerde de aynı dikkat gerekir. Her sürücüye aynı amperde aR sigorta takılması, güç yarı iletkenlerinin her arızadan korunacağını garanti etmez.
Örneğin cihaz kılavuzu belirli bir 32 A gG sigorta tanımlıyorsa, yerine 32 A aR takılması otomatik bir iyileştirme değildir. Açma davranışı ve aşırı yük kapsamı değişir. Eşdeğer seçim, üreticinin sigorta ve koordinasyon verileri üzerinden yapılmalıdır.
Standart Atfı, VDE Sertifikası Anlamına Gelir mi?
Bir katalogda VDE 0636 yazması, ürünün hangi sigorta standartlarına atıf yaptığını gösterir. VDE tarafından sertifikalandırılma ve VDE işareti kullanma hakkı ise ayrıca doğrulanır. Sertifika gerekiyorsa belge numarası, kapsanan model ve işaret kullanım kapsamı kontrol edilmelidir.
Sigorta Açtığında Ne Yapılmalı?
Önce sigortanın neden açtığı araştırılmalıdır. Arızayı çözmeden amperi yükseltmek koruma düzenini bozabilir. Sigorta değişimi, devre güvenle enerjisiz bırakılıp gerilimsizlik doğrulanarak ve uygun yetkinlikte kişilerce yapılmalıdır. NH sigorta elemanı, yük altında elle çıkarılacak bir açma-kapama anahtarı olarak kullanılmaz.