Frekans Duyarlı Sigortalar

Akım koruması ile frekans izlemesini doğru ayırmak
Herkese selamlar. Frekans duyarlı sigorta ifadesiyle karşılaştığınızda önce hangi koruma işlevinin anlatıldığını belirlemek gerekir. Geleneksel eriyen telli sigorta, üzerinden geçen akımın oluşturduğu ısınmayla çalışır; ayarlanan bir frekans değerini ölçen röle gibi davranmaz. Akımın frekansı sigortanın çalışma koşullarını etkileyebilir, ancak frekansa bağlı etkilenme ile frekans ölçerek açtırma aynı şey değildir.
Editörün notu: Bir sigortayı “1200 Hz aşılınca atan” cihaz olarak tanımlamak için o ürüne ait açık bir teknik belge gerekir. Sıradan bir eriyen telli sigortaya böyle bir eşik atanamaz. Benzer şekilde hızlı sigorta sözü, yüksek frekans algılayan sigorta anlamına gelmez. Frekans sınırı izlenecekse ölçüm ve açtırma işlevi olan uygun koruma donanımı seçilir.
Sigortanın içinde gerçekte ne olur?
Elektrik sigortasının temel işlevi, uygun koşullarda aşırı akımı kesmektir. Metal elemanda üretilen ısı, çevreye aktarılabilen ısıyı yeterince aştığında eleman erir; ardından oluşan elektrik arkının da güvenle söndürülmesi gerekir. Bu nedenle seçimde yalnızca amper değeri değil, zaman-akım eğrisi, anma gerilimi, kesme kapasitesi ve montaj koşulları birlikte değerlendirilir.
Tek frekanslı bir akım için kayıp kabaca P = IRMS2 × RAC(f) ile açıklanabilir. Burada frekans değiştiğinde etkin direnç de değişebilir. Yüksek frekanslarda deri etkisi akımı iletkenin yüzeyine doğru yoğunlaştırabilir; yakınlık etkisi ise komşu iletkenlerin alanları nedeniyle akım dağılımını değiştirebilir. Sonuç, bazı sigortalarda daha fazla yerel ısınma ve izin verilen sürekli akımın azaltılması olabilir. Her sigorta için geçerli tek bir düzeltme yüzdesi yoktur.
Harmonikler neden önemlidir?
Sinüs biçiminden uzaklaşan bir akımın içinde temel frekansın yanında harmonik bileşenler bulunabilir. Örneğin 50 Hz temel bileşeni 10 A RMS, 250 Hz bileşeni 4 A RMS olan ve başka bileşen içermeyen bir akımın toplamı yaklaşık 10,77 A RMS olur: IRMS = √(102 + 42). Direnç değişmiyor kabul edilirse bu, yalnızca 10 A temel bileşene göre yaklaşık %16 daha fazla ısı kaybı demektir. Bu hesap bir sigortanın açma süresini vermez; yalnızca temel bileşene bakmanın neden eksik kaldığını gösterir.
Gerçek seçimde toplam RMS akım, frekans içeriği ve pano sıcaklığı birlikte incelenir. Sigorta akım değerini belirlerken cihaz etiketindeki güçten yola çıkmak tek başına yeterli değildir. Üreticinin frekans, sıcaklık ve bağlantı koşullarına ilişkin düzeltmeleri varsa bunlar kendi uygulama yöntemiyle kullanılmalıdır.
Sürücüde üç farklı frekansı karıştırmayın
Bir hız kontrol cihazında şebeke 50 Hz iken motorun temel çıkış frekansı örneğin 35 Hz, inverterin PWM anahtarlama frekansı ise 8 kHz olabilir. Bunlar farklı büyüklüklerdir. 8 kHz taşıyıcı frekansı, giriş sigortasının doğrudan bu frekansta sinüzoidal akım taşıdığı veya 8 kHz'de açması gerektiği anlamına gelmez. Sigortanın girişte, DC barada veya başka bir devre kolunda bulunması değerlendirmeyi değiştirir.
Giriş korumasında sürücünün önerdiği sigorta tipi ve koordinasyon bilgileri esas alınır. Yarıiletken hızlı sigortalar için I2t koordinasyonu önemli olabilir; yine de herhangi bir hızlı sigorta bütün güç yarıiletkenlerini korur denemez. Hızlı ve gecikmeli sigortalar arasındaki seçim de bir frekans eşiğine göre yapılmaz. DC bara uygulamasında ayrıca DC sigorta uygunluğu ve devrenin kesme koşulları incelenir.
Gerçek frekans koruması nasıl yapılır?
Amaç jeneratörün veya şebekenin frekansı sınır dışına çıktığında yükü ayırmaksa düşük/yüksek frekans koruma rölesi ya da bu işlevi içeren bir kontrol cihazı kullanılır. Cihaz uygun ölçüm girişinden frekansı belirler; tanımlanan sınır ve zaman koşulları gerçekleşince açtırma komutu üretir. Güç devresini uygun kontaktör veya kesici ayırır. Ölçen cihaz ile gücü kesen cihaz ayrı elemanlar olabilir; sigorta ise aşırı akım korumasında görevini sürdürür.
Yüksek frekanslı parazit için çözüm başka olabilir. EMC filtresi, belirli frekans bantlarındaki iletilen elektromanyetik gürültüyü azaltmaya yardımcı olur; harmonik filtre ise tasarımına göre belirli harmonik bileşenleri hedefler. Bu cihazların görevleri de frekans rölesinden farklıdır. Doğru yaklaşım, aşırı akım, frekans sapması ve elektromanyetik paraziti ayrı sorunlar olarak tanımlamaktır.
Seçim ve arıza araştırmasında nelere bakılır?
Sigorta seçiminde normal çalışma akımı, kalkış darbeleri, yük çevrimi, ortam sıcaklığı, AC/DC gerilim ve beklenen kısa devre akımı kaydedilir. Sigorta standartları ile üretici veri sayfası birlikte okunur. “Aynı amper ve aynı boy” eşdeğerlik için yeterli değildir. Özellikle güç kaynaklarında ilk enerjilenme akımı, UPS sistemlerinde ise sigortanın hangi güç yolunu koruduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Bir sigorta sık açıyorsa sigortanın neden attığı araştırılmadan daha büyük amperli ürün takılmaz. Gerçek RMS akım, gerekiyorsa uygun bant genişliğinde ölçüm, yükün çalışma anları ve sigorta yuvasının bakım durumu birlikte incelenir. Gevşek veya oksitli temas da ısınma oluşturabilir. Değiştirme gereksinimi değerlendirilirken eriyen telli sigortanın açtıktan sonra yeniden kullanılmadığı unutulmamalıdır. Değişimde enerji izolasyonu ve varsa DC bara boşalma süresi dahil güvenlik önlemleri uygulanır.
İlgili konular
Sigorta ailesinde akım sigortaları, endüstriyel sigortalar, yarıiletken hızlı sigortalar, DC sigortalar ve hızlı ve gecikmeli tipler arasındaki görev farklarını inceleyebilirsiniz. Uygulama çevresini anlamak için hız kontrol cihazları, EMC filtreleri, harmonik filtreler, güç kaynakları ve kesintisiz güç kaynakları konuları da doğrudan ilişkilidir.
Hangi tip sigorta seçmeliyim? konusundan seçime, sigorta türleri arasındaki farklar sayfasından karşılaştırmaya, sigortalar kategorisinden ürünlere ulaşabilirsiniz.