Sigorta için CENELEC Standartları

Koruma cihazını doğru standart ailesiyle eşleştirin
CENELEC, Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesidir. Elektrik ve elektroteknik alanında ortak teknik gereklerin oluşturulmasına katkı sağlar. Sigorta konusunda bu gerekler; aşırı akımın kesilmesi, boyutlar, yalıtım, ısınma, işaretleme ve deney yöntemleri gibi özellikleri kapsar. Ancak günlük dilde “sigorta” denilen her koruma cihazı aynı standart ailesine girmez.
Eriyen elemanlı sigorta, MCB, RCCB ve RCBO farklı işlevler taşır. Doğru standardı seçmenin ilk adımı, cihazın hangi arızayı algıladığını ve hangi korumayı gerçekten sağladığını belirlemektir. Bir standardın aynı katalog bölümünde bulunması, bütün cihazlara uygulanabileceği anlamına gelmez.
Editörün notu: Bir RCCB üzerindeki 40 A / 30 mA işaretinde 40 A anma akımı, 30 mA ise anma artık çalışma akımıdır. 40 A yazması, cihazın 40 A aşırı yük koruması sağladığını göstermez. RCCB'nin aşırı akım koruması uygun sigorta veya devre kesiciyle ayrıca koordine edilir.
EN, IEC ve HD adları ne anlatır?
IEC uluslararası standardı, EN Avrupa standardını belirtir. Bir IEC metni Avrupa standardı olarak kabul edilebilir; bölüm, baskı ve varsa Avrupa değişiklikleri yine ayrı okunur. Ulusal kabulde TS EN, BS EN veya DIN EN gibi ön ekler görülebilir. Aynı numara, tarihleri farklı iki belgenin bütün ayrıntılarının aynı olduğunu tek başına göstermez.
HD, Harmonization Document, CENELEC'in ayrı bir normatif belge türüdür. EN'in ulusal standart olarak aynen uygulanması ile HD'nin ulusal duyuru ve teknik eşdeğerlik üzerinden uygulanması aynı süreç değildir. Ayrıca HD kısaltması, AB mevzuatı bakımından uyumlaştırılmış standart statüsüyle otomatik olarak aynı anlama gelmez.
Örneğin 15 Ekim 2026 katalog kontrolünde BSI, genel sigorta gereklerini BS EN IEC 60269-1:2025 olarak listeler; uluslararası temel metin IEC 60269-1:2024 adını taşır. Satın alma şartnamesinde yalnızca “CENELEC uyumlu” yerine tam standart numarası, bölüm ve baskı belirtilmelidir.
Eriyen elemanlı sigortaların temel ailesi: 60269
EN 60269 ailesi, alçak gerilim sigortalarının ürün özellikleriyle ilgilidir. İlgili IEC 60269 serisinde genel gerekler yanında endüstriyel, ev ve benzeri, yarı iletken, fotovoltaik ve batarya uygulamaları için farklı bölümler bulunur. Sigorta elemanı çalışınca değiştirilir; bir devre kesici gibi tekrar kurulmaz.
gG genel amaçlı tam aralık korumayı, aM motor devrelerinde kısmi aralık kısa devre korumasını belirtir. aR yarı iletkenler için kısmi aralık, gR ise tam aralık sınıfıdır. Dolayısıyla aynı amperdeki farklı sınıflar doğrudan eşdeğer değildir. Özellikle aM ve aR için aşırı yük koruması ayrıca değerlendirilir.
MCB: aşırı yük ve kısa devre koruması
EN 60898, ev ve benzeri tesisatlarda kullanılan aşırı akım devre kesicileriyle ilgilidir. Yaygın adıyla MCB, uygun seçildiğinde aşırı yük ve kısa devrede açar. IEC 60898-1 AC çalışma kapsamını tanımlar. Bu ürün grubu, eriyen elemanlı sigortanın boyut veya yapım standardı olarak sunulmaz.
Sigorta ile otomatik devre kesici arasındaki fark, yalnızca birinin değiştirilmesi ve diğerinin yeniden kurulması değildir. Zaman-akım davranışı ve akım sınırlama özellikleri de farklı olabilir. MCB'deki B, C veya D eğrisi, aşırı akım açma karakteristiğini anlatır; kaçak akım hassasiyeti değildir.
RCCB: bütünleşik aşırı akım koruması içermez
EN 61008 ailesi, ev ve benzeri kullanımlarda bütünleşik aşırı akım koruması olmayan RCCB cihazlarıyla ilgilidir. Aynı temel ayrım IEC 61008 kapsamında da vardır. Cihaz, içinden geçen aktif iletkenlerin akımlarındaki dengesizliği değerlendirerek artık akıma cevap verir.
RCCB, tek başına kablonun aşırı yük ve kısa devre koruyucusu kabul edilmez. Üreticinin belirttiği anma akımı, kısa devre dayanımı ve üst koruma eşleşmesi birlikte kontrol edilir. Önünde herhangi bir sigorta bulunması, her RCCB için yeterli koordinasyon sağlandığını göstermez.
RCBO: artık akım ve aşırı akım korumasını birleştirir
EN 61009, bütünleşik aşırı akım korumalı RCBO cihazlarını ele alır. IEC 61009 ailesindeki temel işlev de artık akım ve aşırı akım korumasının tek cihazda bulunmasıdır. MCB, RCCB ve RCBO seçimi yapılırken yalnızca modül genişliğine veya ürünün üzerindeki amper değerine bakılmaz.
RCBO'da anma akımı, kısa devre kapasitesi, artık çalışma akımı ve algılanabilen akım dalga biçimi ayrı özelliklerdir. RCD Tip AC, A, F ve B sınıfları da ayrıca değerlendirilir. Örneğin B eğrili bir RCBO'nun artık akım algılama sınıfı mutlaka Tip B olmak zorunda değildir.
60674, sigorta boyutlarını belirleyen bir standart değildir
EN 60674 ve ilgili IEC 60674 serisi, elektriksel amaçlı plastik filmleri ele alır. Bunlar kondansatör dielektriği veya başka elektrik yalıtımı uygulamalarında kullanılabilir. Örneğin 60674-3-2, elektrik yalıtımı için belirli PET filmlere yöneliktir. Bu nedenle 60674, ev tipi sigorta kartuşlarının boyut ve koruma özelliklerini açıklayan temel sigorta standardı olarak gösterilmez.
Standart uygunluğu, devreye doğru seçimle tamamlanır
Anma akımı yük ve iletken korumasıyla; anma gerilimi ve AC/DC uygunluğu devrenin beslemesiyle; kesme kapasitesi ise kurulum noktasındaki beklenen kısa devre akımıyla ilişkilidir. Örneğin 32 A ve 120 kA işaretleri aynı büyüklüğü anlatmaz. 120 kA, normal çalışmada taşınabilecek yük akımı değildir.
Koruma cihazı seçilirken zaman-akım eğrisi, geçirilmiş tepe akımı ve gerektiğinde toplam kesme I²t değeri incelenir. Aynı boyut ve amperde iki ürünün biri gG, diğeri aR ise görevleri farklı olabilir. Sigorta yuvasının boyut, kontak, gerilim ve kabul edilebilir güç kaybı da kullanılan elemana uygun olmalıdır.
Seçicilik, alt devredeki arızanın yalnızca ilgili korumayı çalıştırmasını amaçlar. Üst korumanın alt devreden önce açması durumunda eğriler ve üretici koordinasyon tabloları değerlendirilir. Yalnızca üst cihazın amperinin daha büyük olması, bütün arıza seviyelerinde seçicilik garantisi değildir.
Uyumlaştırılmış standart ile CE işaretini ayırın
Standartların kullanımı genel olarak gönüllüdür; uygulanabilir yasal gereklerin karşılanması zorunludur. Mevzuat atıfları veya sözleşme şartları ayrıca değerlendirilir. AB uygunluk varsayımı için ilgili standardın doğru baskısının, ilgili mevzuat altında AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan atfı ve varsa sınırlamaları kontrol edilir. Bir belgenin EN adını taşıması, bütün mevzuat için otomatik uygunluk varsayımı oluşturmaz.
CE işareti, CENELEC'in her ürüne verdiği bir test sertifikası değildir. Üretici uygulanabilir mevzuatı belirler, uygunluğu değerlendirir, teknik belgeleri ve gerekli AB Uygunluk Beyanı'nı hazırlar. Bağımsız ürün belgesi veya laboratuvar raporu bu süreçte kanıt olabilir; ürün kodu, kapsamı ve kullanılan baskı incelenmeden genel bir “sertifikalı” ifadesi yeterli kabul edilmez.
Belge kontrolünü montaj ve bakım kontrolleriyle birleştirin
Tedarikte ürün kodu, standart ve baskı, kullanım sınıfı, elektriksel değerler ve montaj talimatı birlikte kaydedilir. Bir seriye ait deney raporunun, satın alınan varyantı gerçekten kapsayıp kapsamadığı kontrol edilir. Ürün standardı; tamamlanmış panonun, kablolamanın veya tesisatın bütünüyle uygun olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Süreklilik ölçümü, eriyen elemanın açık olup olmadığını gösterebilir; kesme kapasitesini doğrulamaz. RCD'nin test düğmesi de bütün tesisat ölçümlerinin yerine geçmez. Sigorta değişimi ve bağlantı işlemleri gerekli ayırma ve gerilimsizlik kontrolleriyle yapılır. Periyodik kontroller ve test aralıkları ürün talimatı, tesisat koşulları ve uygulanabilir kurallarla belirlenir; bütün cihazlara tek bir süre atanmaz.
İlgili rehberler ve ürünler
Sigorta türleri ve temel kavramlar
Sigorta standartları
IEC sigorta standartları
Sigorta ürünleri
Kaynaklar
CEN-CENELEC: EN, HD ve diğer belge türleri
CEN-CENELEC: standartlar, mevzuat ve gönüllü uygulama
Avrupa Komisyonu: uyumlaştırılmış standartlar ve Resmî Gazete atıfları
Avrupa Birliği: CE işareti ve üreticinin sorumlulukları
BSI: BS EN IEC 60269-1:2025, alçak gerilim sigortaları
BEAMA: sigorta sınıfları, yuvalar ve koruma koordinasyonu
IEC: 60898-1, AC devrelerde aşırı akım koruması
IEC: 61008-1:2024, aşırı akım koruması içermeyen RCCB
IEC: 61009-1:2024, bütünleşik aşırı akım korumalı RCBO
BSI: EN IEC 60674-3-2, elektrik yalıtımı için plastik filmler