Sıfır faz reaktörü nedir?



Motor akımı geçerken parazit neden zorlanır?

Sıfır faz reaktörü, birden fazla güç iletkeninin aynı manyetik nüveden geçirildiği pasif bir ortak mod parazit bastırma elemanıdır. Özellikle frekans invertörleri ve servo motor sistemlerinde, kablolar üzerinden yayılan yüksek frekanslı ortak mod akımını azaltmak için kullanılır. Adındaki “sıfır”, motorun akımının veya çıkış frekansının sıfırlanması anlamına gelmez.

Bir IGBT çok hızlı anahtarladığında, motor kablosu ve motorun gövdeye karşı doğal kapasiteleri üzerinden kısa akım darbeleri oluşabilir. Bu akımların bir bölümü faz iletkenlerinde aynı yönde ilerler; dönüş yolu gövde, PE ve parazitik kapasiteler üzerinden kapanır. Buna ortak mod akımı denir. Elektromanyetik parazit, yakınındaki sensörlerin ölçümlerini veya haberleşmeyi etkileyebilir.

Üç büyük akım, nüvede küçük bir toplam oluşturabilir

Üç telli bir motor devresinde normal yük akımlarının işaretli anlık toplamı yaklaşık sıfırdır: iL1 + iL2 + iL3 ≈ 0. Eşit geçiş sayısıyla aynı nüveye bağlandıklarında oluşturdukları manyetik akılar büyük ölçüde birbirini götürür. Bunun için her faz akımının sıfır olması gerekmez; toplamın sıfır olması gerekir. Bu özellik, yalnızca dengeli sinüzoidal yük için geçerli değildir; nüvenin dışından bir dönüş akımı yoksa üç telli devrede Kirchhoff akım yasası geçerlidir.

Ortak mod bileşenleri ise nüvede birbirini götürmez; akıları toplanır. Nüve bu bileşenlere frekansa bağlı empedans oluşturur. Normal yük akımına etkisi görece küçüktür; yine de gerçek elemanda kaçak endüktans, kayıplar ve ısınma vardır. Reaktör akımı ölçüp karar veren bir cihaz değildir ve fazları dengelemez.

Aynı nüvede iki farklı davranış

Üstte normal yük akımlarının bir anlık değerleri, altta ise yalnızca ortak mod bileşeni gösteriliyor. Küçülen turuncu işaretler bastırmayı anlatır; gerçek bir zayıflatma oranı vermez. Gerçekte iki bileşen aynı iletkenlerde birlikte bulunur.

Yük akımı ile ortak mod akımının farkı Üstte +10, -6 ve -4 amperlik anlık yük akımları aynı nüveden geçer; toplamları sıfırdır. Altta aynı yöndeki ortak mod bileşenleri nüvede toplam akı oluşturur ve azaltılır. PE dışarıdadır. Başlat Durdur Normal yük akımı: toplam sıfır, net nüve akısı yaklaşık sıfır. Bir anlık örnek: +10 A − 6 A − 4 A = 0 A Ortak mod bileşeni: üç iletkende aynı yön, nüvede akılar toplanır. Nüve öncesi Nüve sonrası: daha küçük ortak mod akımı PE: ortak nüvenin dışından geçen dönüş yolu Sembolik gösterim; hızlar ve boyutlar ölçüm sonucu değildir. Ortak nüve L1 +10 A L2 −6 A L3 −4 A L1 L2 L3

Bağlantıda belirleyici olan ayrıntılar

Üç fazlı girişte L1, L2 ve L3; motor çıkışında U, V ve W, aynı nüveden aynı geometrik yönde ve eşit sayıda geçirilir. Bu, akımların her an aynı yönde akması demek değildir. PE koruma iletkeni nüvenin dışında kalır; PE de birlikte geçirilirse ortak mod etkisi azalabilir. Topraklama bağlantısı kesilmez. Tek fazlı kullanımda faz ve nötr birlikte geçirilir; ürünün bu uygulamaya uygunluğu doğrulanır.

Geçiş sayısını ve nüve modelini üretici belirler. “Her reaktöre dört tur” diye genel bir kural yoktur. Kablo kesiti, pencere açıklığı, bükülme yarıçapı ve sıcaklık sınırı önemlidir. Reaktör sürücüye yakın yerleştirilir; uzun filtresiz kablo parazit yayabilir. Ekranlı motor kablosunun ekran bağlantısı, üreticinin EMC montaj düzenine göre yapılır.

Giriş reaktörüyle veya harmonik filtreyle aynı mı?

Hayır. Giriş reaktörü şebeke tarafındaki akım darbelerini ve harmonik etkilerini sınırlamak için; DC bara şok bobini doğrultucu kaynaklı harmonikleri azaltmak için kullanılır. Harmonik filtre de farklı bir ihtiyaca yöneliktir. Sıfır faz reaktörünün temel görevi ortak mod gürültüsünü azaltmaktır; güç faktörünü düzeltmek değildir.

EMI filtresi veya EMC filtresi ortak mod ve diferansiyel mod paraziti hedefleyen birden fazla eleman içerebilir. Çıkış reaktörü ve çıkış filtresi ise modeline göre farklı görevler üstlenir. Sıfır faz reaktörünü takmak, motor geriliminin sinüs biçimine dönüşeceği veya dV/dt sorununun çözüleceği anlamına gelmez.

Radyo paraziti, kaçak rölesi ve motor yatakları

Radyo ve televizyon paraziti: Sorun sürücü kablolarındaki ortak mod gürültüsünden kaynaklanıyorsa, uygun bir reaktör yardımcı olabilir. Ancak bütün modeller için “AM bandından 10 MHz’e kadar” şeklinde bir performans sözü verilemez. RFI filtresi seçimi, parazitin frekansına ve ürünün empedans eğrisine dayanmalıdır.

Kaçak akım rölesinin açması: Yüksek frekanslı akım azalabilir; fakat kaçak akım rölesi sorununun kesin çözümü değildir. Gerçek izolasyon arızası, filtre kondansatörlerinin kaçak akımı ve koruma cihazının sürücüye uygunluğu ayrıca incelenir. Koruma cihazı devre dışı bırakılmaz.

Yatak akımı ve şaft gerilimi: Uygun ortak mod filtreleme bazı yatak akımlarını azaltabilir. Sonuç motorun yapısına, kablolamaya ve akımın dönüş yoluna bağlıdır; şaft gerilimini tamamen kaldırma garantisi yoktur. Üretici, ek olarak yalıtımlı yatak veya şaft topraklama çözümü isteyebilir.

Kaynaklar

TDK: common-mode filtering principles

Hitachi: ZCL radio-noise filters

Mitsubishi Electric: FR-BSF01 installation, section 13.2.6

Mitsubishi Electric: line-noise filter placement

Mitsubishi Electric: noise filtering and harmonics

ABB: drive effects and bearing protection