Vakum sensörü ve basınç sensörü temelde aynı fiziksel büyüklüğü, yani basıncı ölçer. Aralarındaki temel fark cihazın hangi basınç aralığı için tasarlandığı, basıncı hangi referansa göre ölçtüğü ve hangi ölçüm teknolojisini kullandığıdır.

Bu nedenle “basınç sensörü yalnız pozitif basıncı, vakum sensörü yalnız negatif basıncı ölçer” şeklindeki kesin ayrım her cihaz için doğru değildir.

Basınç sensörlerinin genel çalışma yapısını ayrı olarak basınç sensörü nedir? sayfamızda ele alıyoruz.

Basınç sensörü nedir?

Basınç sensörü bir gazın veya sıvının basıncını elektriksel bir sinyale dönüştüren ölçüm elemanıdır.

Bir basınç sensörü:

• Gauge basınç
• Mutlak basınç
• Diferansiyel basınç
• Pozitif veya bazı modellerde negatif gauge basınç

ölçmek üzere tasarlanabilir.

Dolayısıyla “pressure sensor” çok geniş bir cihaz grubunun genel adıdır.

Vakum sensörü nedir?

Vakum sensörü ise özellikle atmosfer basıncının altındaki basınç bölgelerini ölçmek için kullanılan sensör veya vakum ölçeridir.

Ancak vakum değeri iki farklı şekilde ifade edilebilir.

Gauge vakum: atmosfer basıncına göre negatif değer olarak gösterilebilir.

Örneğin:

-0.7 bar(g)

Absolute vacuum measurement: basınç tam vakum olan 0 Pa absolute referansına göre pozitif mutlak değer olarak ifade edilir.

Örneğin:

300 mbar absolute

Bu iki gösterim aynı şey değildir.

Vakum ölçümünün temel mantığını vakum sensörü nasıl çalışır? sayfasında ayrıntılı olarak açıklıyoruz.

Gauge, absolute ve differential basınç farkı nedir?

Bu ayrım vakum ve basınç sensörlerini anlamanın temelidir.

Gauge pressure: atmosfer basıncını referans alır.

Atmosferden yüksekse pozitif, atmosferden düşükse negatif gauge değer oluşabilir.

Absolute pressure: 0 Pa absolute yani ideal tam vakumu referans alır.

Differential pressure: iki farklı basınç noktası arasındaki farkı ölçer.

Bu nedenle bir sensörün yalnız üzerinde “pressure sensor” yazmasına bakmak yeterli değildir; hangi pressure reference ile çalıştığı bilinmelidir.

Basınç ölçüm yöntemleri için basınç ölçüm cihazları bölümüne de bakabilirsiniz.

Vakum sensörü neden negatif değer gösterebilir?

Negatif değer, gerçek fiziksel basıncın negatif olduğu anlamına gelmez.

Örneğin:

-0.8 bar gauge

ifadesi, sistem basıncının atmosfer basıncından 0.8 bar daha düşük olduğunu gösterir.

Standart atmosfere yakın bir ortamda yaklaşık olarak:

P_absolute = P_atmospheric + P_gauge

olduğundan:

1.013 bar + (-0.8 bar) ≈ 0.213 bar absolute

elde edilir.

Yani mutlak basınç hâlâ pozitiftir.

Basınç sensörü vakum ölçebilir mi?

Evet, uygun modelse ölçebilir.

Örneğin -1...+1 bar gauge aralığına sahip compound bir basınç sensörü hem atmosfer altındaki vakum bölgesini hem de pozitif gauge basıncı ölçebilir.

Benzer şekilde bir absolute pressure sensor atmosfer basıncının oldukça altındaki basınçları da ölçebilir.

Ancak bu, her basınç sensörünün yüksek vakum ölçebileceği anlamına gelmez.

Çok düşük mutlak basınçlara inildiğinde klasik diyaframlı sensörler yerine:

• Pirani
• Kapasitans manometre
• Soğuk katot
• Sıcak katot iyonizasyon ölçeri

gibi özel vakum ölçüm teknolojileri gerekebilir.

Bu sensörleri karşılaştırmak için farklı vakum sensörü türleri sayfasını inceleyebilirsiniz.

Vakum sensörü basınç sensörünün bir türü müdür?

Fizik açısından bakıldığında evet; çünkü vakum sensörü de basınç ölçer.

Ancak endüstriyel kullanımda “vacuum sensor” terimi genellikle atmosfer altındaki basınç bölgeleri için özel olarak tasarlanmış cihazları ayırmak için kullanılır.

Örneğin:

Hidrolik basınç sensörü: 0...250 bar gauge

Pnömatik basınç sensörü: 0...10 bar gauge

Makine vakum sensörü: -1...0 bar gauge

High-vacuum gauge: çok düşük absolute pressure bölgeleri

gibi tamamen farklı çalışma alanları vardır.

Vakum sensörü ile basınç sensörü arasındaki farklar

Ölçülen fiziksel büyüklük:
Her ikisi de basınç ölçer.

Tipik çalışma bölgesi:
Basınç sensörü çok geniş pozitif veya negatif basınç bölgelerinde kullanılabilir; vakum sensörü özellikle atmosfer altındaki basınca odaklanır.

Basınç referansı:
Her iki cihaz da tasarımına göre gauge veya absolute ölçüm yapabilir.

Sensör teknolojisi:
Basit makine vakumlarında diyafram/piezorezistif sensör kullanılabilirken yüksek vakumda Pirani veya iyonizasyon gibi özel teknolojiler gerekebilir.

Çıkış sinyali:
Her iki cihaz grubunda da 4–20 mA, 0–10 V, dijital çıkış veya haberleşme seçenekleri bulunabilir.

Hangi durumda vakum sensörü seçmeliyim?

Uygulama:

• Vakum vantuzu
• Vakum paketleme
• Vakum tablası
• Vakum odası
• Vakum fırını
• PVD / CVD
• Laboratuvar yüksek vakumu

gibi atmosfer basıncının altında çalışıyorsa vakum aralığına uygun sensör seçilmelidir.

Sensör seçimini yalnız “vakum sensörü” adına göre değil; gerçek ölçüm aralığı, gauge/absolute referansı ve proses şartlarına göre yapmak gerekir.

Ayrıntılı seçim kriterleri için vakum sensörü seçerken nelere dikkat edilmeli? sayfasına bakabilirsiniz.

Kısaca vakum sensörü ve basınç sensörü farkı

Basınç sensörü genel cihaz ailesidir.

Vakum sensörü ise özellikle atmosfer basıncının altındaki basınç bölgelerinde kullanılan basınç ölçüm cihazıdır.

En önemli ayrım:

pozitif veya negatif kelimesinden çok, ölçüm aralığı + pressure reference + sensor technology kombinasyonudur.

---

İlgili basınç ve vakum konuları

Basınç sensörü nedir? | Basınç ölçüm cihazları | Vakum sensörü nasıl çalışır? | Vakum sensörü türleri | Vakum sensörü seçimi

Ana bölümler:
Basınç sensörleri ve ölçüm | Vakum sensörleri | Vakum pompaları | Vakum SSS

Bir sensörü seçerken ürün adından çok ölçüm aralığına, gauge/absolute/differential referansına, proses gazına ve sensör teknolojisine bakılmalıdır.

Bu yazıyı Otomasyon AVM'yi kaynak göstererek paylaşabilirsiniz.