Basıncın Uluslararası Birimler Sistemi'ndeki (SI) birimi pascaldır (Pa). Bir pascal, bir metrekarelik yüzeye dik olarak uygulanan bir newton kuvvetin oluşturduğu basınca eşittir:

1 Pa = 1 N/m²

Pascal oldukça küçük bir birim olduğu için endüstride çoğu zaman kPa, MPa ve bar; basınçlı hava ve özellikle Amerikan ekipmanlarında psi; meteorolojide hPa ve mbar; vakum ve bazı bilimsel uygulamalarda ise mbar, Pa, Torr veya mmHg kullanılır.

Basıncın fiziksel olarak neyi ifade ettiğini görmek için basınç nedir?, ölçüm yöntemleri için ise basınç nasıl ölçülür? sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Pascal (Pa) nedir?

Pascal, adını Fransız matematikçi ve fizikçi Blaise Pascal'dan alır ve SI sisteminde basıncın türetilmiş birimidir.

1 Pa = 1 N/m²

Endüstriyel uygulamalarda bir pascal çok küçük kaldığından katları kullanılır:

1 kPa = 1.000 Pa
1 MPa = 1.000 kPa = 1.000.000 Pa

Örneğin:

100 kPa = 0,1 MPa = 1 bar

Bu nedenle özellikle hidrolik sistemlerde birkaç MPa'lık değerler, bar olarak ifade edildiğinde daha tanıdık sayılara dönüşür.

Bar nedir?

Bar, SI birimi değildir ancak sanayide çok yaygın kullanılan bir basınç birimidir.

1 bar = 100.000 Pa = 100 kPa = 0,1 MPa

Buna göre:

10 bar = 1 MPa
100 bar = 10 MPa
250 bar = 25 MPa

özellikle hidrolik ekipman etiketlerinde sık karşılaşılan eşdeğerlerdir.

Hidrolik uygulamalar için hidrolik basınç sensörleri bölümüne bakabilirsiniz.

mbar ve hPa aynı şey midir?

Sayısal olarak:

1 mbar = 1 hPa = 100 Pa

olur.

Bu nedenle meteoroloji haritasındaki 1013 hPa değeri, eski kaynaklarda kullanılan 1013 mbar ile aynı sayısal basıncı ifade eder.

Günümüzde meteorolojide çoğunlukla hektopascal (hPa) tercih edilir.

Atmosfer ve hava tahmini tarafını atmosferik basınç ve ölçümü ile barometrik basınç sayfalarında inceleyebilirsiniz.

Standart atmosfer (atm) nedir?

Standart atmosfer, tanımlanmış bir referans basınç birimidir:

1 atm = 101.325 Pa = 101,325 kPa = 1,01325 bar

Aynı değer:

1 atm = 1013,25 hPa

olarak da ifade edilir.

Gerçek atmosfer basıncı ise hava durumu ve yükseklik nedeniyle sürekli değişebilir. Bu nedenle “1 atmosfer” birimi ile o anda bulunduğunuz yerde ölçülen atmosfer basıncı aynı olmak zorunda değildir.

psi nedir?

psi, pounds per square inch yani inç kare başına pound-kuvvet anlamına gelir. Özellikle ABD kaynaklı makine, lastik, kompresör ve bazı hidrolik ekipmanlarda yaygındır.

Yaklaşık dönüşüm:

1 psi ≈ 6,895 kPa ≈ 0,06895 bar

ve ters yönde:

1 bar ≈ 14,504 psi

Örneğin:

6 bar ≈ 87 psi
10 bar ≈ 145 psi
100 psi ≈ 6,90 bar

olur.

Basınçlı hava tarafında kullanılan cihazlar için hava ve kompresör basıncı ölçümü bölümünü inceleyebilirsiniz.

MPa ile bar nasıl çevrilir?

Dönüşüm oldukça basittir:

1 MPa = 10 bar

Buna göre:

0,5 MPa = 5 bar
1 MPa = 10 bar
16 MPa = 160 bar
25 MPa = 250 bar

olur.

Özellikle Asya üretimi hidrolik cihazlarda, sensörlerde ve teknik dokümanlarda MPa değerine sık rastlanabilir.

Torr ve mmHg nedir?

mmHg, milimetre cıva sütunu anlamına gelir ve özellikle kan basıncı ölçümünde yaygındır.

Yaklaşık olarak:

1 mmHg ≈ 133,322 Pa

Torr ise standart atmosferin 760'ta biri olarak tanımlanır:

1 Torr = 1/760 atm ≈ 133,322 Pa

Bu nedenle 1 Torr ile 1 mmHg pratik hesaplarda neredeyse aynı kabul edilir, fakat tanımları teknik olarak birebir aynı değildir.

Yaklaşık olarak:

760 Torr = 1 atm

Vakum teknolojisinde Torr, mbar ve Pa gibi birimler sıklıkla kullanılır.

inHg nedir?

inHg, inç cıva sütunu anlamına gelir. Meteoroloji, havacılık ve bazı vakum uygulamalarında özellikle Anglo-Amerikan kaynaklarda görülebilir.

Yaklaşık dönüşüm:

1 inHg ≈ 3,386 kPa ≈ 33,864 hPa

Standart atmosfer yaklaşık:

29,92 inHg

olarak ifade edilir.

Metre su sütunu (mSS) nedir?

Basınç bazen eşdeğer bir su sütununun yüksekliğiyle ifade edilir. Türkiye'de metre su sütunu (mSS), İngilizce kaynaklarda ise mH₂O veya mWC ifadeleri görülebilir.

Yaklaşık olarak:

1 mSS ≈ 9,807 kPa ≈ 0,0981 bar

ve:

1 bar ≈ 10,2 metre su sütunu

Bu birim özellikle pompa basma yüksekliği, HVAC, fan ve düşük basınçlı akışkan sistemlerinde anlamlıdır.

Fiziksel ilişki:

P = ρ × g × h

bağıntısından gelir.

Ayrıntıları hidrostatik basınç sayfasında bulabilirsiniz.

kgf/cm² basınç birimi nedir?

Eski makine, hidrolik pres ve bazı Asya menşeli ekipmanlarda kgf/cm² veya halk arasında “kg/cm²” şeklinde değerlerle karşılaşılabilir.

Teknik olarak doğru ifade kilogram-kuvvet / santimetrekaredir:

1 kgf/cm² ≈ 98,0665 kPa ≈ 0,9807 bar

Dolayısıyla:

1 bar ≈ 1,0197 kgf/cm²

olur.

Bar ile kgf/cm² birbirine yakın olsa da birebir aynı değildir.

Gauge, absolute ve differential birim midir?

Hayır. Bunlar basıncın hangi referansa göre ifade edildiğini belirtir; başlı başına yeni bir basınç birimi değildir.

Örneğin:

5 bar gauge → atmosfer basıncına göre 5 bar
5 bar absolute → mutlak vakuma göre 5 bar

şeklinde tamamen farklı referanslara sahip olabilir.

Sahada barg, bara, psig ve psia gibi yazımlar görülebilir. Bunlar basınç biriminin yanında referans türünü belirtmek için kullanılan yaygın gösterimlerdir.

Temel ilişki:

P_mutlak = P_manometrik + P_atmosfer

şeklindedir.

İki nokta arasındaki basınç farkı için ise fark basıncı kullanılır.

Vakumda hangi basınç birimleri kullanılır?

Vakum sistemlerinde ölçüm aralığı çok geniş olabildiği için tek bir birim baskın değildir.

Uygulamaya göre:

Pa
kPa
mbar
Torr
mmHg

gibi birimler kullanılabilir.

Daha kritik olan konu, değerin mutlak basınç mı yoksa atmosfer basıncına göre manometrik vakum değeri mi olduğudur.

Örneğin:

-0,8 bar gauge

değeri mutlak basıncın negatif olduğu anlamına gelmez.

Yerel atmosfer basıncı yaklaşık 1 bar ise bu değer kabaca:

0,2 bar absolute

seviyesine karşılık gelir.

Basınç sensöründe hangi birim kullanılmalıdır?

Sensör için tek bir “en doğru” birim yoktur. Kullanılan makine, proses ve kontrol sistemi hangi birimle çalışıyorsa ölçüm genellikle aynı mühendislik birimine ölçeklenir.

Örneğin bir transmitter:

0–10 bar
0–1 MPa
0–145 psi

olarak ifade edilebilir ve bunların üçü yaklaşık aynı basınç aralığını temsil eder.

Ancak sensör etiketindeki sayı kadar gauge, absolute veya differential referansı da kontrol edilmelidir.

Sensör çıkışı örneğin 4–20 mA ise PLC içerisinde mühendislik birimi olarak bar, kPa, MPa veya psi seçilebilir.

Bu tarafı basınç okuma ve kontrol cihazları bölümünde inceleyebilirsiniz.

Hızlı basınç birimi dönüşümleri

1 bar = 100 kPa = 0,1 MPa ≈ 14,504 psi

1 MPa = 10 bar ≈ 145,04 psi

1 psi ≈ 6,895 kPa ≈ 0,06895 bar

1 atm = 101,325 kPa = 1,01325 bar = 1013,25 hPa

1 mbar = 1 hPa = 100 Pa

1 mmHg ≈ 133,322 Pa

1 Torr ≈ 133,322 Pa

1 mSS ≈ 9,807 kPa ≈ 0,0981 bar

1 kgf/cm² ≈ 0,9807 bar

Basınç birimi dönüşüm örnekleri

6 bar kaç psi?

6 × 14,504 ≈ 87 psi

2,5 MPa kaç bar?

2,5 × 10 = 25 bar

500 mbar kaç kPa?

500 mbar = 500 hPa = 50 kPa

100 psi kaç bar?

100 × 0,06895 ≈ 6,90 bar

250 bar kaç MPa?

250 / 10 = 25 MPa

Daha kapsamlı hesap mantığı için basınç hesaplama ve basınç denklemleri sayfalarına bakabilirsiniz.

Hangi basınç birimi nerede kullanılır?

Pa, kPa: SI sistemi, laboratuvar, düşük basınç ve bilimsel hesaplar.

MPa: Hidrolik sistemler, yüksek basınç, malzeme ve makine teknik dokümanları.

bar: Hidrolik, pnömatik, kompresör, pompa ve genel endüstriyel uygulamalar.

psi: ABD kaynaklı makine, lastik, kompresör ve hidrolik ekipmanlar.

hPa / mbar: Meteoroloji ve atmosfer basıncı.

mmHg: Tıp, kan basıncı ve bazı vakum uygulamaları.

Torr: Özellikle vakum ve bilimsel uygulamalar.

mSS / mH₂O: Pompa, HVAC, su sistemleri ve düşük basınç uygulamaları.

Basınç birimleri konusunda en sık yapılan hatalar

bar ile barg değerini aynı şey sanmak: bar birimdir; gauge ifadesi referansı belirtir.

MPa değerini bar gibi okumak: 1 MPa, 1 bar değil 10 bardır.

psi dönüşümünü kabaca 10'a bölmek: 100 psi yaklaşık 6,9 bardır.

mmHg ile Torr'u mutlak olarak aynı tanım sanmak: pratikte neredeyse eşit olsalar da teknik tanımları farklıdır.

Vakumda negatif mutlak basınç olduğunu düşünmek: negatif görülen değer çoğunlukla gauge referanslıdır.

Atmosfer basıncını her zaman tam 1 bar kabul etmek: gerçek atmosfer basıncı yükseklik ve hava koşullarına göre değişir.

Basınç birimleri kısaca

SI basınç birimi Pascal'dır; ancak endüstride tek bir birim kullanılmaz. Bar, MPa ve psi makine ve proses uygulamalarında; hPa meteorolojide; Torr, mmHg ve mbar ise vakum ve özel ölçüm alanlarında sık karşımıza çıkar.

Bir değeri doğru yorumlamak için yalnızca birimi değil, basıncın hangi referansa göre ölçüldüğünü de bilmek gerekir. 5 bar gauge ile 5 bar absolute aynı fiziksel durum değildir.

---

Basınç hakkında ilgili konular

Temel bilgiler ve hesaplama:
Basınç nedir? | Basınç nasıl ölçülür? | Basınç hesaplama | Basınç denklemleri | Basınç ve kuvvet

Atmosfer ve çevre:
Atmosferik basınç | Barometrik basınç | Yüksek irtifada basınç | Basınç ve hava durumu

Sıvılar ve gazlar:
Hidrostatik basınç | Gazlarda basınç | Basınç ve sıcaklık | Basınç ve yoğunluk

Endüstriyel ölçüm ve kontrol:
Hidrolik basınç sensörleri | Hava ve kompresör basıncı | Basınç okuma ve kontrol cihazları | Basınç ölçümünün temel konuları | Basınç hakkında sık sorulan sorular | Basınç sensörleri ve kontrol ana sayfası

Basınç birimi dönüşümlerinde sensör veya makine üreticisinin kullandığı referans türü ve teknik doküman mutlaka kontrol edilmelidir. Özellikle gauge, absolute ve differential ölçümlerin yalnızca sayısal birim dönüşümüyle birbirine çevrilemeyeceği unutulmamalıdır.

Bu yazıyı Otomasyon AVM'yi kaynak göstererek paylaşabilirsiniz.