Barometrik basınç, bulunduğumuz noktadaki atmosfer basıncının bir barometre ile ölçülen değeridir. Günlük kullanımda “barometrik basınç” ve “atmosfer basıncı” çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Ölçülen değer; yükseklik, hava kütlelerinin hareketi ve meteorolojik koşullara bağlı olarak değişir.

Atmosfer basıncının temel fiziksel anlamını ve ölçüm yöntemlerini görmek için atmosferik basınç nedir ve nasıl ölçülür? sayfasını inceleyebilirsiniz.

Barometrik basınç neden oluşur?

Dünya'yı çevreleyen atmosferin kütlesi vardır. Yerçekimi nedeniyle üzerimizde bulunan hava sütunu, yüzeylere basınç uygular.

Yeryüzünden yükseldikçe üzerimizde kalan hava kütlesi azaldığından atmosfer basıncı genel olarak düşer. Bu nedenle deniz seviyesindeki bir barometre ile yüksek bir dağdaki barometre aynı hava koşullarında bile farklı değer gösterebilir.

Yüksekliğin etkisini ayrıntılı olarak yüksek irtifada basınç neden düşer? bölümünde ele aldık.

Standart atmosfer basıncı kaçtır?

Referans olarak kullanılan standart atmosfer:

1 atm = 1013,25 hPa = 1013,25 mbar = 101.325 Pa

değerine eşittir.

Bu değer, tanımlanmış bir referanstır. Gerçek barometrik basınç her zaman 1013,25 hPa olmak zorunda değildir. Hava sistemleri ve rakım nedeniyle ölçülen değer daha yüksek veya daha düşük olabilir.

Basınç birimleri ve dönüşümleri için bar, hPa, mbar, Pa ve diğer basınç birimleri sayfasına bakabilirsiniz.

Barometrik basınç nasıl ölçülür?

Atmosfer basıncı geleneksel olarak barometre ile ölçülür. Başlıca yöntemler:

Cıvalı barometre: Atmosfer basıncı, bir cıva sütununun yüksekliğiyle dengelenir.

Aneroid barometre: İç basıncı düşük metal bir kapsülün atmosfer basıncına bağlı çok küçük şekil değişimi mekanik olarak ölçülür.

Elektronik barometrik sensör: Basınç değişimini elektronik olarak algılar ve sayısal veya analog bir değere dönüştürür. Modern hava istasyonları, veri kayıt cihazları ve bazı otomasyon sistemlerinde bu yöntem yaygındır.

Genel basınç ölçüm yöntemlerini basınç nasıl ölçülür? bölümünde inceleyebilirsiniz.

Animasyonda atmosfer basıncı değiştikçe hem cıva sütunu hem de dijital sensör değeri değişmektedir. Gerçek bir cıvalı barometrede sütun yüksekliği atmosfer basıncıyla dengelenir; elektronik sensör ise aynı fiziksel büyüklüğü elektronik bir ölçüm değeri olarak verir.

Barometrik basınç hava durumunu ne kadar anlatır?

Barometrik basınç ve özellikle basıncın zaman içindeki değişimi, yaklaşan hava sistemleri hakkında önemli bilgi verir.

Genel olarak:

Yükselen basınç çoğu durumda daha kararlı bir hava sisteminin yaklaşması veya güçlenmesiyle ilişkili olabilir.

Düşen basınç ise yaklaşan bir alçak basınç sistemi veya cepheyle ilişkili olabilir ve uygun nem koşullarında bulutlanma, yağış veya rüzgâr artışı görülebilir.

Ancak tek bir barometre değeri tek başına hava tahmini değildir. Sıcaklık, nem, rüzgâr, cepheler, radar ve atmosferin üst seviyelerindeki durum da değerlendirilmelidir.

Bu ilişkiyi ayrıntılı olarak basınç hava durumunu nasıl etkiler? sayfasında ele aldık.

Yüksek barometrik basınç neyi gösterir?

Çevresine göre yüksek basınç bulunan sistemlerde hava genellikle alçalma eğilimindedir. Alçalan hava sıkışarak ısındığında bağıl nem azalabilir ve bulut oluşumu zorlaşabilir.

Bu nedenle yüksek basınç çoğu zaman:

• Daha kararlı hava
• Daha az bulut
• Daha düşük yağış olasılığı

ile ilişkilendirilir.

Fakat yüksek basınç her zaman sıcak ve güneşli hava anlamına gelmez. Kışın sis, alçak bulut veya sıcaklık terselmesi gibi koşullar da oluşabilir.

Düşük barometrik basınç neyi gösterir?

Çevresine göre düşük basınç bulunan sistemlerde yüzeye yakın hava yakınsama ve yükselme eğiliminde olabilir.

Yükselen hava genişleyerek soğur. Yeterli nem bulunuyorsa bu durum yoğunlaşmayı, bulut oluşumunu ve yağışı destekleyebilir.

Bu nedenle düşük basınç çoğu zaman:

• Değişken hava
• Bulutlanma
• Yağmur veya kar
• Bazı sistemlerde kuvvetli rüzgâr

ile ilişkilendirilir.

Barometrik basınç neden rakımla azalır?

Deniz seviyesinden yükseldikçe üzerimizde bulunan atmosfer tabakasının miktarı azalır.

Bunun sonucunda ölçüm noktasına etki eden atmosfer basıncı da genel olarak düşer.

Bu nedenle aynı anda:

Deniz seviyesinde 1010 hPa

gibi bir basınç görülürken yüksek bir dağ istasyonunda doğrudan ölçülen istasyon basıncı çok daha düşük olabilir.

Meteoroloji haritalarında farklı yüksekliklerdeki istasyonların karşılaştırılabilmesi için değerler çoğu zaman deniz seviyesine indirgenmiş basınç olarak kullanılır.

İstasyon basıncı ile deniz seviyesi basıncı aynı mıdır?

Hayır.

İstasyon basıncı, cihazın bulunduğu gerçek yükseklikte ölçtüğü atmosfer basıncıdır.

Deniz seviyesine indirgenmiş basınç ise meteorolojik karşılaştırma amacıyla istasyonun yüksekliği dikkate alınarak hesaplanan bir değerdir.

Bu ayrım özellikle yüksek rakımlı bölgelerde önemlidir.

Bir telefon, hava istasyonu veya internet sitesindeki “basınç” değerini başka bir barometreyle karşılaştırırken ikisinin de aynı tür basınç değerini gösterdiğinden emin olmak gerekir.

Barometrede hPa ve mbar neden aynı sayıyı gösterir?

Çünkü:

1 hPa = 1 mbar = 100 Pa

olur.

Bu nedenle:

1013 hPa = 1013 mbar

sayısal olarak aynı basınçtır.

Meteorolojide günümüzde hPa daha yaygın tercih edilir.

Barometrik basınç rüzgârla nasıl ilişkilidir?

Rüzgârı oluşturan temel nedenlerden biri farklı bölgeler arasındaki basınç gradyanıdır.

Basıncın kısa bir mesafe içerisinde hızlı değişmesi, daha güçlü basınç gradyanı anlamına gelir ve diğer koşullar benzer olduğunda daha kuvvetli rüzgârları destekleyebilir.

Bu nedenle hava haritalarında yalnızca yüksek veya düşük basınç merkezlerine değil, izobarların birbirine ne kadar yakın olduğuna da bakılır.

Ayrıntılar için basınç rüzgârları nasıl etkiler? sayfasına bakabilirsiniz.

Barometrik sensör endüstride nerede kullanılır?

Atmosfer basıncı yalnız meteorolojide kullanılmaz. Bazı endüstriyel ölçümlerde çevre atmosfer basıncının bilinmesi gerekir.

Örneğin:

• Mutlak ve manometrik basınç arasında dönüşüm
• Yükseklik veya rakım tahmini
• Çevresel veri kaydı
• Bazı vakum uygulamalarında atmosfer referansı
• Test ve kalibrasyon sistemlerinde ortam basıncı kaydı

için barometrik sensör kullanılabilir.

Ancak bir proses hattındaki hidrolik veya pnömatik çalışma basıncı ile ortamın barometrik basıncı aynı ölçüm değildir.

Endüstriyel proses basınçları için basınç okuma ve kontrol cihazları bölümünü inceleyebilirsiniz.

Telefonlardaki barometre ne işe yarar?

Bazı telefon, saat ve taşınabilir elektronik cihazlarda küçük elektronik barometrik sensörler bulunur.

Bu sensörler atmosfer basıncındaki değişimi algılayarak:

• Rakım değişiminin tahmini
• Kat veya merdiven değişiminin algılanması
• Spor ve navigasyon verileri
• Hava durumu uygulamalarına yardımcı ölçüm

gibi amaçlarla kullanılabilir.

Ancak telefonun gösterdiği basınç değeri ile profesyonel meteoroloji istasyonunun rapor ettiği değer karşılaştırılırken cihaz kalibrasyonu ve deniz seviyesi düzeltmesi dikkate alınmalıdır.

Barometre kalibrasyonu neden önemlidir?

Bir barometrenin doğru ölçüm yapabilmesi için sensör sapması ve ölçüm referansı kontrol edilmelidir.

Profesyonel ölçümde cihaz, izlenebilir bir referansla karşılaştırılarak kalibre edilir.

Özellikle elektronik sensörlerde:

• Sıfır sapması
• Sıcaklık etkisi
• Uzun dönem kararlılığı
• İrtifa düzeltmesi

gibi faktörler değerlendirilir.

Cihazı yalnızca “1013 göstermesi gerekir” diye elle ayarlamak doğru değildir; bulunduğunuz yerdeki gerçek atmosfer basıncı o anda 1013 hPa olmak zorunda değildir.

Barometrik basınç kulakları neden etkileyebilir?

Kulak ve sinüslerde bulunan hava boşlukları çevre basıncıyla ilişkilidir.

Özellikle uçak kalkış ve inişinde veya hızlı irtifa değişimlerinde çevre basıncı kısa sürede değişebilir. Vücut içindeki hava boşluklarının basıncı çevreyle yeterince hızlı dengelenemezse rahatsızlık hissedilebilir.

Bu etki, günlük hava basıncındaki yavaş değişimlerden çok hızlı çevre basıncı değişimlerinde belirgin hale gelir.

Barometrik basınç kısaca

Barometrik basınç, atmosfer basıncının barometre ile ölçülen değeridir. Rakım arttıkça genel olarak azalır; hava sistemlerinin hareketi nedeniyle aynı noktada zaman içerisinde de yükselip düşebilir.

Tek bir basınç değeri hava tahmini için yeterli değildir. Ancak basıncın değeri, değişim yönü ve değişim hızı meteorolojik sistemler hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

Ölçülen değeri yorumlarken istasyon basıncı mı yoksa deniz seviyesine indirgenmiş basınç mı olduğu mutlaka bilinmelidir.

---

Basınç hakkında ilgili konular

Atmosfer ve meteoroloji:
Atmosferik basınç ve ölçümü | Yüksek irtifada basınç | Basınç ve hava durumu | Basınç ve rüzgâr

Temel bilgiler ve hesaplama:
Basınç nedir? | Basınç nasıl ölçülür? | Basınç birimleri | Basınç hesaplama | Basınç denklemleri

Sıvılar ve gazlar:
Gazlarda basınç | Basınç ve sıcaklık | Basınç ve yoğunluk | Hidrostatik basınç

Basınç ölçümü ve kontrol:
Basınç ölçümünün temel konuları | Basınç okuma ve kontrol cihazları | Basınç hakkında sık sorulan sorular | Basınç sensörleri ve kontrol ana sayfası

Barometrik basınç değerleri yorumlanırken cihazın bulunduğu rakım, sensör kalibrasyonu ve gösterilen değerin istasyon basıncı mı yoksa deniz seviyesine indirgenmiş basınç mı olduğu dikkate alınmalıdır.

Bu yazıyı Otomasyon AVM'yi kaynak göstererek paylaşabilirsiniz.