IP21 koruma sınıfı, elektrikli ve elektronik ekipmanların muhafazalarının katı yabancı cisimlere, tehlikeli bölümlere erişime ve düşey yönde damlayan suya karşı sağladığı koruma derecelerinden biridir. IP21 ayrı bir standart değildir; IEC 60529 kapsamında tanımlanan IP koruma derecelerinden biridir. İlk rakam katı yabancı cisimler ve erişim korumasıyla, ikinci rakam ise suyla ilgilidir.

En basit haliyle… IP21, muhafazanın parmağın tehlikeli bölümlere ulaşmasını ve yaklaşık 12,5 mm ve üzerindeki katı yabancı cisimlerin girişini sınırlandırdığını, ayrıca cihaz normal konumundayken yukarıdan düşey olarak damlayan suya karşı koruma sağladığını anlatır. IP21 yağmura, su sıçramasına, hortum suyuna veya yoğun toza karşı koruma sınıfı değildir.

IP21 kodundaki ilk 2 ne anlama gelir?

IP21'in ilk rakamı olan 2, muhafazanın yaklaşık 12,5 mm ve üzerindeki katı yabancı cisimlere karşı koruma sağladığını belirtir. Bu seviye aynı zamanda standart deney parmağıyla tehlikeli elektriksel veya mekanik bölümlere erişimin sınırlandırılmasıyla ilişkilidir.

Bu nedenle IP2X seviyelerinde “parmak koruması” ifadesi sık kullanılır. Ancak bu, muhafazanın bütün küçük parçacıklara karşı kapalı olduğu anlamına gelmez. Tel, ince talaş, küçük metal parçacıkları ve toz gibi 12,5 mm'den çok daha küçük maddeler IP21'in ilk rakamıyla engellenmiş sayılmaz.

IP21 toza karşı korumalı değildir. Toza karşı tanımlanmış koruma ilk rakamın 5 olduğu IP5X seviyesinde başlar; tamamen toz geçirmez koruma ise IP6X sınıfında tanımlanır.

IP21 kodundaki ikinci 1 ne anlama gelir?

İkinci rakam olan 1, muhafazanın düşey olarak düşen su damlalarına karşı koruma sağladığını belirtir. IEC 60529 kapsamında yapılan tanımlanmış deneyde düşey su damlalarının ekipman üzerinde zararlı bir etki oluşturmaması gerekir.

Burada özellikle düşey kelimesi önemlidir. IP21, eğik açıyla gelen yağmur, farklı yönlerden gelen su sıçraması veya basınçlı su için tasarlanmış bir koruma sınıfı değildir.

Bu nedenle “IP21 su geçirmezdir” ifadesi doğru değildir. Daha doğru ifade, IP21'in belirlenen koşullarda düşey damlayan suya karşı koruma sağladığıdır.

IP20 ile IP21 arasındaki fark nedir?

IP21'i anlamanın en kolay yollarından biri IP20 ile karşılaştırmaktır. Her iki sınıfın da ilk rakamı 2'dir. Yani katı yabancı cisimlere ve parmak erişimine karşı koruma seviyeleri aynıdır.

Fark ikinci rakamdadır. IP20 suya karşı koruma belirtmezken IP21 düşey damlayan suya karşı koruma sağlar.

IP20 = parmak/12,5 mm sınıfı katı cisim koruması + su koruması yok.
IP21 = parmak/12,5 mm sınıfı katı cisim koruması + düşey damlayan suya karşı koruma.

Bu küçük gibi görünen fark, örneğin tamamen kuru bir elektrik odasıyla yukarıdan sınırlı damlama ihtimali bulunan teknik bir alan arasında seçim yapılırken anlamlı olabilir.

IP21 ile IP22 arasındaki fark nedir?

IP21 ve IP22'nin ilk rakamı aynıdır; ikisi de parmak erişimi ve yaklaşık 12,5 mm sınıfındaki katı yabancı cisimlere karşı aynı temel korumayı sağlar.

Su tarafında ise IP21 yalnızca düşey damlayan suyu kapsar. IP22, muhafaza düşey konumundan belirli açılara kadar eğildiğinde gelen damlayan suyu da kapsayan farklı bir deney seviyesidir.

Dolayısıyla suyun sadece tam yukarıdan gelmeyeceği bir ortamda IP21 yerine gerçek maruziyete uygun daha yüksek ikinci rakam değerlendirilmelidir.

IP21 ile IP30 arasındaki fark nedir?

IP21 ile IP30 farklı özellikleri öne çıkarır. IP21'in ilk rakamı 2 iken IP30'un ilk rakamı 3'tür. IP30, yaklaşık 2,5 mm sınıfındaki daha küçük katı yabancı cisimlere ve aletle erişime karşı daha yüksek koruma sağlar.

Ancak IP30'un ikinci rakamı 0'dır ve su koruması belirtilmez. IP21'in ikinci rakamı 1 olduğu için düşey damlayan suya karşı koruması vardır.

Bu örnek, IP kodunun iki rakamının neden ayrı ayrı okunması gerektiğini gösterir. 30 sayısı 21'den büyük olduğu için IP30 her açıdan daha korumalıdır şeklinde bir yorum yapılamaz.

IP21 ile IP40 arasındaki fark nedir?

IP40, yaklaşık 1 mm ve üzerindeki katı yabancı cisimlere karşı koruma sağlar ve IP21'den daha küçük nesnelerin muhafazaya ulaşmasını sınırlar.

Buna karşılık IP40'ın ikinci rakamı 0 olduğu için suya karşı koruma belirtilmez. IP21 ise daha düşük katı cisim korumasına sahip olmasına rağmen düşey damlayan suya karşı bir koruma seviyesine sahiptir.

IP kodunda büyük rakamı görmek tek başına “daha iyi” sonucuna götürmemelidir; her iki rakam uygulamaya göre ayrı değerlendirilmelidir.

IP21 ile IP50 arasındaki fark nedir?

IP50, ilk rakamı 5 olduğu için toza karşı korumalıdır. IP21'de ise ince toza karşı tanımlanmış bir koruma seviyesi yoktur.

Su tarafında durum tersine döner. IP50'nin ikinci rakamı 0 olduğu için su koruması belirtilmezken IP21 düşey damlayan suya karşı koruma sağlar.

IP21 = parmak/12,5 mm sınıfı koruma + düşey damlayan su.
IP50 = toza karşı korumalı + su koruması yok.

IP21 ile IP54 arasındaki fark nedir?

IP21 ile IP54 arasında belirgin bir çevresel koruma farkı vardır.

IP21'in ilk rakamı 2'dir ve toz koruması sağlamaz. IP54'ün ilk rakamı 5 olduğu için toza karşı korumalıdır. Su tarafında IP21 yalnız düşey damlayan suya, IP54 ise her yönden gelen su sıçramalarına karşı koruma sağlar.

Bu nedenle IP54, toz ve farklı yönlerden sıçrayan su bulunan endüstriyel ortamlar için IP21'e göre çok daha farklı bir muhafaza korumasıdır.

IP21 yağmura dayanıklı mıdır?

IP21 genel bir yağmur koruma sınıfı olarak değerlendirilmemelidir. İkinci rakam 1 yalnızca düşey damlayan suyu kapsar. Rüzgârla açı değiştiren yağmur veya yan yönden gelen su, bu korumanın kapsamından farklıdır.

Bu nedenle IP21 etiketi tek başına bir ekipmanın dış ortamda açıkta kullanılabileceğini göstermez. Dış ortamda ayrıca UV ışınımı, sıcaklık değişimi, yoğuşma, don, korozyon ve diğer çevresel etkiler değerlendirilmelidir.

IP21 dış ortam için uygun mudur?

Genel olarak açık ve korunmasız dış ortam için IP21'e güvenilmemelidir. Koruma seviyesi daha çok kuru veya kontrollü iç alanlarda ve yukarıdan sınırlı damlama riskinin bulunduğu tesislerde anlamlıdır.

Üreticinin belirli bir cihaz için dış ortam kullanımına açıkça izin vermesi ayrı bir konudur. Böyle bir durumda cihazın IP derecesinin yanında sıcaklık, nem, UV, korozyon ve montaj koşulları da incelenmelidir.

IP21 hangi endüstriyel ekipmanlarda görülür?

IP21, özellikle korunaklı iç ortam kullanımına yönelik bazı elektrik panolarında, motor kontrol ekipmanlarında ve hız kontrol cihazlarında karşımıza çıkabilir.

Bazı pano tipi veya duvara monte VFD'lerde IP21 standart bir muhafaza seçeneği olabilir. Bunun nedeni, cihazın doğrudan ağır saha şartlarına açık bırakılmasından ziyade elektrik odası veya kontrollü makine alanı gibi korunaklı bir yere kurulmasının öngörülmesidir.

Ancak iki farklı IP21 sürücünün aynı sıcaklık, kirlilik veya montaj koşullarına sahip olduğu varsayılmamalıdır. Her modelin üretici kılavuzundaki çevre ve montaj şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

IP21 hız kontrol cihazı nerede kullanılabilir?

IP21 bir VFD, genellikle yağmur, su sıçraması, yoğun proses tozu veya yıkama suyunun bulunmadığı korunaklı bir teknik alanda kullanılmalıdır. Üstten oluşabilecek sınırlı damlamaya karşı IP20'den ek koruma sağlar fakat ağır saha koruması sunmaz.

Bir sürücünün muhafaza seçiminde IP derecesi kadar soğutma da önemlidir. VFD'ler çalışırken ısı üretir; bu nedenle pano içi sıcaklık, hava dolaşımı, montaj aralıkları ve üreticinin güç düşürme şartları dikkate alınmalıdır.

Daha yüksek bir IP derecesi elde etmek amacıyla sürücüyü gelişigüzel tamamen kapalı bir kutuya koymak, aşırı sıcaklık sorununa yol açabilir.

IP21 ve elektrik panoları

Bir elektrik panosunda IP21 yeterliliği tamamen çevre koşullarına bağlıdır. Kuru ve temiz bir elektrik odasında, yalnız yukarıdan sınırlı damlama ihtimali varsa belirli uygulamalarda IP21 değerlendirilebilir.

Ancak ince toz, yan yönden su sıçraması, temizlik suyu veya proses sıvısının bulunduğu sahalarda daha yüksek koruma gerekebilir.

Tamamlanmış panonun koruma seviyesi sadece boş kabine bağlı değildir. Kablo girişleri, fanlar, filtreler, butonlar, kapaklar ve diğer pano malzemeleri muhafazanın nihai IP korumasını etkiler.

IP21 ve PLC sistemleri

Birçok PLC ve aksesuarı kendi başına ağır çevre şartlarına maruz bırakılmak yerine bir elektrik panosu içerisinde çalışacak şekilde tasarlanır.

Bu nedenle PLC'nin kendi IP sınıfı ile içinde bulunduğu panonun IP derecesi ayrı özelliklerdir. IP20 veya benzeri düşük muhafaza korumasına sahip elektronik ekipman, uygun tasarlanmış daha yüksek IP sınıflı bir pano içerisinde kullanılabilir.

IP21 ve güç kaynakları

DIN ray tipi endüstriyel güç kaynakları çoğunlukla pano içerisinde çalışır. Bu tür ürünlerde cihazın kendi gövdesi ile komple pano tarafından sağlanan çevresel koruma birbirinden ayrılmalıdır.

IP21 seviyesinde bir muhafaza seçilecekse özellikle suyun nereden gelebileceği ve panonun içinde ince toz veya iletken kirleticiler bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

HMI panellerde IP21 ne anlama gelir?

Bir HMI operatör panelinin ön ve arka tarafı farklı IP sınıflarına sahip olabilir. Operatöre bakan ön yüz daha yüksek su ve toz koruması taşırken pano içinde kalan arka bölüm daha düşük korumaya sahip olabilir.

Bu nedenle katalogda IP21 veya başka bir IP derecesi görüldüğünde bu değerin ürünün tamamına mı, belirli yüzüne mi veya belirli montaj şekline mi ait olduğu kontrol edilmelidir.

IP21 yoğuşmaya karşı korur mu?

Hayır. IP21'in düşey damlayan suya karşı koruma sağlaması, muhafaza içerisinde oluşabilecek yoğuşmanın kontrol edildiği anlamına gelmez.

Yoğuşma, sıcaklık ve bağıl nem değişimleri nedeniyle muhafazanın içinde meydana gelebilir. Bu durum dışarıdan doğrudan su damlamasından farklıdır.

Özellikle gece-gündüz sıcaklık farkı bulunan teknik odalarda veya periyodik çalışan makinelerde yoğuşma ayrıca değerlendirilmelidir.

IP21 su damlası koruması her montaj pozisyonunda geçerli midir?

IP koruması, ürünün standarda ve üretici talimatlarına uygun montaj şartları altında değerlendirilir. Bu nedenle cihazın normal montaj yönünün değiştirilmesi, kapakların çıkarılması veya yanlış konumda kurulması durumunda katalogdaki IP korumasının aynen devam ettiği varsayılmamalıdır.

Özellikle IP21'in su koruması düşey damlalara dayandığı için cihazın montaj yönü önem kazanabilir. Üreticinin izin verdiği montaj pozisyonları mutlaka kontrol edilmelidir.

IP21 koruması montajdan sonra bozulabilir mi?

Evet. Eksik kapaklar, açık kablo girişleri, yanlış takılan parçalar veya muhafazada yapılan kontrolsüz değişiklikler cihazın sağladığı korumayı azaltabilir.

Örneğin bir sürücünün kablo giriş kapağı çıkarılırsa üreticinin cihaz için belirttiği IP21 koruması aynı şekilde devam etmeyebilir. IP sınıfı, ürünün öngörülen bütün muhafaza parçaları doğru şekilde takılıyken geçerli kabul edilmelidir.

IP21 hangi özellikleri garanti etmez?

IP21, muhafazanın belirli katı yabancı cisimlere, tehlikeli bölümlere erişime ve düşey damlayan suya karşı korumasını ifade eder. İnce toz, farklı yönlerden su sıçraması, su jeti veya daldırma koruması sağlamaz.

Ayrıca UV dayanımı, korozyon dayanımı, kimyasal dayanım, mekanik darbe dayanımı, çalışma sıcaklığı veya elektromanyetik uyumluluk IP21 kodundan çıkarılamaz.

IP21 işaretlemesi aynı zamanda ürünün patlayıcı ortamda kullanılabileceği, bütün elektriksel güvenlik şartlarını karşıladığı veya belirli bir sertifikaya sahip olduğu anlamına gelmez. Bunlar ilgili endüstriyel standartlar kapsamında ayrıca değerlendirilir.

IP21 seçerken nelere dikkat edilmelidir?

Öncelikle suyun gerçekten yalnız düşey damla şeklinde gelip gelmeyeceği değerlendirilmelidir. Yan yönden sıçrama, hortumla temizlik veya yağmur varsa IP21 yeterli olmayabilir.

İkinci olarak toz ve kirlenme seviyesi incelenmelidir. IP21'in ilk rakamı 2'dir ve ince proses tozuna karşı tanımlanmış koruma sağlamaz.

Son olarak ürünün tam modeline ait montaj yönü, sıcaklık, havalandırma ve çevresel kullanım şartları üretici dokümanından kontrol edilmelidir. IP21 genel bir kalite puanı değil, belirli muhafaza koruma koşullarının kodudur.

IP21 için kısa sonuç

IP21 = parmak erişimine ve yaklaşık 12,5 mm ve üzerindeki katı yabancı cisimlere karşı koruma + düşey damlayan suya karşı koruma. Toza karşı özel koruma sağlamaz; yağmur, sıçrama, su jeti veya daldırma sınıfı değildir. IP20'den temel farkı düşey su damlası korumasıdır. Uygulamada özellikle korunaklı iç ortam ekipmanları ve bazı VFD/pano çözümlerinde karşımıza çıkar.

İlgili IP koruma sınıfları

IP koruma sınıfları ve IEC 60529 rehberi | IP20 | IP30 | IP40 | IP50 | IP54

İlgili otomasyon ekipmanları: Hız kontrol cihazları | PLC ve aksesuarları | HMI ve operatör panelleri | Güç kaynakları | Pano malzemeleri