Yakınlık algılamasında arıza davranışını tanımlamak

IEC 60947-5-3, IEC 60947 serisinde arıza koşullarında tanımlanmış davranışa sahip yakınlık cihazlarını ele alır. Güncel kısaltması PDDB, İngilizce “Proximity Devices with Defined Behaviour under Fault Conditions” ifadesinden gelir. Konu, bir sensörün yalnızca hedefi algılaması değil, güvenlikle ilgili kullanımda çıkışının ve arıza tepkisinin hangi koşullarda güvenilir kabul edilebileceğidir.

IEC 60947-5-3:2026, 19 Ağustos 2026'da yayımlanan üçüncü baskıdır ve 2013 baskısının yerini alır. Eski belgelerde görülen PDF kısaltması da bu cihaz ailesinin önceki adlandırmasıdır; burada bir dosya biçimi veya indirme bağlantısı anlatılmaz.

Standart yakınlık anahtarından farkı nedir?

IEC 60947-5-2, yakınlık anahtarlarının genel ürün gereklerini kapsar. IEC 60947-5-3 bunlara arıza davranışı açısından ek gerekler getirir; 2026 baskısı, IEC 60947-5-1 kapsamındaki reed kontaklı manyetik anahtarlarla da ilişki kurar. Bu nedenle standart bir endüktif sensörün metali algılaması, onu kendiliğinden güvenlik sensörü yapmaz. Endüktif sensör standartları değerlendirilirken normal anahtarlama performansı ile fonksiyonel güvenlik ayrılmalıdır.

Güvenlik amaçlı endüktif algılamada metal hedef kullanılabilir; kodlu temassız kapı sensörlerinde ise uygun aktüatörün tanınması önemlidir. Algılama teknolojisi, kodlama düzeyi ve güvenlik yeterliliği birbirinden farklı özelliklerdir. Her PDDB aynı hedefe, aynı bağlantıya veya aynı teşhis yöntemine sahip değildir.

Arıza durumunda beklenen davranış

Buradaki amaç, arıza olsa da üretimi sürdürmek değildir. Cihazın güvenlikle ilgili davranışı tanımlanır; 2026 baskısında güvenli durum genel olarak OFF durumu üzerinden açıklanır. Hedefin konumu, seçilen çalışma modu ve tanımlanmış arızalar karşısında çıkışın ne yapacağı ürün belgesinden okunmalıdır. OFF durumuna geçen bir sensör, makinenin bütün hareketlerini fiziksel olarak tek başına durdurmaz.

Kablo kopması, çıkışlar arası kısa devre, besleme sorunu veya bir çıkışın beklenen durumda değişmemesi gibi durumlar, cihaz ve değerlendirme biriminin birlikte ele alınmasını gerektirebilir. Hangi arızaların algılandığı, tepki süresi ve dış devrede gerekli önlemler üretici tarafından belirtilir. Bütün arızaların koşulsuz algılandığı veya her hatada sistemin çalışmaya devam ettiği varsayılamaz.

OSSD çıkışları nasıl değerlendirilir?

OSSD, güvenlikle ilgili anahtarlama çıkışını ifade eder. Birçok elektronik güvenlik sensöründe iki izlenen OSSD çıkışı bulunur. Bunlar kısa test darbeleri üretebilir; bağlı güvenlik girişinin bu darbelerle ve üreticinin belirttiği kanal izleme koşullarıyla uyumlu olması gerekir. Sıradan bir PLC girişinin sinyali okuyabilmesi, gerekli güvenlik değerlendirmesinin yapıldığını göstermez.

PNP veya NPN tanımı elektriksel çıkış yapısıyla ilgilidir. İki PNP çıkışın bulunması, tek başına OSSD yeterliliği veya belirli bir PL/SIL seviyesi anlamına gelmez. Kablo uzunluğu, giriş filtreleri, test darbeleri ve seri bağlantıya izin verilip verilmediği, ilgili sensör ve güvenlik kontrolörü belgelerinden karşılaştırılmalıdır. Her cihaz için aynı bağlantı şeması kullanılamaz.

Koruyucu kapı örneği ve kapsam sınırları

Bir paketleme makinesinde kapının kapalı konumu, uygun bir temassız güvenlik sensörüyle izlenebilir. Kapı açıldığında güvenlik kontrol sistemi, tanımlanan durdurma işlevini başlatır. Ancak kapının konumunu algılamak ile kapıyı kilitli tutmak farklı görevlerdir. Tehlikeli hareket durmadan erişim mümkünse, risk değerlendirmesine göre koruyucu kilitleme veya başka önlemler gerekir. Yalnızca sensör takmak, erişim riskini kendiliğinden çözmez.

Koruyucularla ilişkili kilitleme cihazlarında ISO 14119 da değerlendirilir. IEC 60947-5-3; insan varlığını doğrudan algılayan ışık perdesi veya güvenlik tarayıcısının ürün standardı değildir; bu koruyucu ekipmanlar için IEC 61496 ve ilgili diğer standartlar geçerlidir. Analog çıkışa özgü gerekler ile patlayıcı ortam şartları da bu bölümün kapsamından çıkarılmıştır.

Cihaz uygunluğu ile sistem güvenliği arasındaki ilişki

PDDB, güvenlikle ilgili kontrol sisteminin algılama alt sistemi olarak kullanılır. Makine düzeyindeki işlev, uygulamaya göre ISO 13849 veya IEC 62061 çerçevesinde değerlendirilir; ürün geliştirme yaklaşımı IEC 61508 ilkeleriyle de ilişkilidir. Bir sensörün SIL veya PL bilgisi, bağlandığı makinenin tamamına otomatik olarak aktarılmaz.

Algılama, mantık ve son anahtarlama elemanı birlikte incelenir. Genel amaçlı bir röle ile güvenlik değerlendirme modülü aynı kabul edilmemeli; kullanılan kontaktörlerin izlenmesi, besleme ve yeniden başlatma davranışı da tanımlanmalıdır. Güç kaynağının uygunluğu, kablolama ve ortak nedenli arızalar bu değerlendirmenin parçasıdır.

Devreye almada hedef ve montaj mesafeleri, kanal davranışı, durdurma süresi ve yeniden başlatma koşulları doğrulanır. Sensörün güvenlik tepki süresi, makinenin toplam durma süresiyle aynı değildir; kontrolör ve son elemanların gecikmeleri de hesaba katılır. Periyodik kontrol ve bakım aralıkları ürün talimatı ile risk değerlendirmesine göre belirlenir; ekipman değişiklikleri yeniden değerlendirilir.

İlgili konular

İlgili standartlar: IEC 60947-1 genel kuralları, IEC 60947-5-1 elektromekanik kontrol cihazları, IEC 60947-5-2 yakınlık anahtarları, IEC 61508 fonksiyonel güvenlik ve EN ISO 13849.

Bağlantılı uygulama konuları: endüktif algılama, PLC temelleri, kontaktörler, güç kaynakları ve rölelerin çalışma prensibi.