Okyanuslar üzerinde yüzen, güneş panelleri kurabilir miyiz?

Okyanuslar üzerinde yüzen, güneş panelleri kurabilir miyiz?

Denizde güneş enerjisi üretmenin teknik koşulları

Evet, deniz üzerinde yüzen güneş enerjisi sistemleri kurulabilir ve denizde çalışan pilot uygulamalar vardır. Ancak bir baraj gölündeki sistemi açık okyanusa taşımak, yalnızca daha sağlam bir duba seçmekten ibaret değildir. Dalga hareketi, tuzlu ortam, demirleme düzeni ve kıyıya enerji aktarımı, tesisin tamamının tasarımını etkiler. Teknik yapılabilirlik ile büyük ölçekte ekonomik ve çevresel uygunluk ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Yüzer fotovoltaik sistem, kısaca FPV, güneş panellerinin su üzerindeki taşıyıcılara yerleştirildiği sistemdir; “floatovoltaics” adı da kullanılır. Arazi ihtiyacını azaltabilir, fakat deniz yüzeyi de balıkçılık, ulaşım, koruma ve diğer enerji faaliyetleriyle paylaşılan bir alandır. Bu nedenle kara tipi güneş çiftlikleriyle karşılaştırma, yalnızca boş alan miktarı üzerinden yapılmaz.

Tatlı su, korunaklı kıyı ve açık deniz farklı koşullardır

Göl ve rezervuarlarda su seviyesi değişimleri, rüzgâr, kıyı bağlantıları ve suyun mevcut kullanımı önemlidir. Korunaklı kıyı alanlarında tuzluluk ve gelgit gibi etkiler eklenir. Açık denizde ise uzun süreli dalga hareketi, fırtına yükleri, akıntı ve daha zor servis erişimi öne çıkar. Bir konumun kıyıya yakın olması tek başına korunaklı olduğunu göstermez.

Somut bir örnek olarak TNO, Kuzey Denizi'ndeki Merganser projesinde 2024 yazında altı bağlı platformdan oluşan 500 kWp'lik bir pilotun kurulduğunu ve test edildiğini bildirir. Bu, deniz uygulamasının yalnızca bir fikir olmadığını gösterir. Bir pilotun denenmiş olması, her okyanusta aynı tasarımın kullanılabileceğini veya çok büyük tesislerin uzun dönem performansının kanıtlandığını göstermez.

Dalga, bağlantılar ve demirleme birlikte tasarlanır

Yüzer taşıyıcının kaldırma kapasitesi kadar bağlantı noktalarının yorulma dayanımı da önemlidir. Dalgaların tekrar eden hareketi, panel çerçevelerini, platform eklerini ve kabloları zorlayabilir. Projede rüzgâr, dalga ve akıntının birlikte oluşturduğu yükler, deniz tabanı özellikleri ve su derinliği değerlendirilir. Demirleme hatlarının görevi, platformun izin verilen hareket sınırları içinde kalmasını sağlamaktır.

Standartların kapsamı da doğru okunmalıdır. DNV-ST-C108 yüzer taşıyıcıların yapısal tasarım ve testlerini, DNV-ST-E309 konum tutma ve demirleme tasarımını ele alır. DNV-RP-0584 ise ağırlıkla korunaklı iç sular ve kıyıya yakın uygulamalara yöneliktir; daha sert açık deniz koşulları için koşulsuz bir tasarım onayı değildir. Çalışma koşulları, kullanılan belgenin kapsamıyla eşleştirilmelidir.

Tuz korozyonu ve elektriksel güvenlik

Tuz sisi, nem ve farklı metallerin bir arada kullanılması; bağlantılar, metal parçalar ve elektrik donanımı açısından ayrı değerlendirmeler gerektirir. IEC 61701, PV modüllerinin tuz sisi korozyonuna dayanımını inceleyen test dizilerini tanımlar. Bu test, bütün yüzer tesisin dalga dayanımını veya deniz altı kablosunun ömrünü doğrulamaz.

IP koruma derecesi de tek başına tuz korozyonu, UV yaşlanması ve sürekli mekanik hareket dayanımını göstermez. Kablolarda bükülme, aşınma, çekme yükü ve suya maruz kalma; konnektörlerde ise uygun eşleşme ve sızdırmazlık değerlendirilir. DC sigortalar, ayırma, aşırı gerilim koruması ve topraklama düzeni tesisin elektrik projesine göre seçilir.

Elektriksel yapı yine panel dizileri, MPPT kontrolü, inverterler ve uygun şebeke bağlantısından oluşur. İnverterin kıyıda veya denizde konumlandırılması, kablo mesafesini ve bakım düzenini etkiler. İnverter verimi kadar, tesisin arızasız çalışabildiği süre ve kıyıya aktarılırken oluşan kayıplar da yıllık üretimi belirler.

Editörün notu: “Denize uygun panel” ile açık denize uygun tesis aynı değerlendirme değildir. Panel testi; platform, demirleme, hareketli kablo bağlantıları ve kıyı bağlantısının birlikte doğrulanmasının yerine geçmez.

Soğutma, su tasarrufu ve üretim hesabı

Su üzerindeki hava ve havalandırma koşulları, bazı tasarımlarda panel sıcaklığını düşürebilir. Kazanç; iklime, platform geometrisine ve panel arkasındaki hava dolaşımına bağlıdır. Her yüzer sistem için sabit bir verim artışı veya daha uzun ömür garanti edilemez. Rezervuarlarda örtülen alanın buharlaşmayı azaltması mümkünken, bu faydayı açık okyanusta içme suyu tasarrufu olarak sunmak doğru değildir.

Basit bir üretim örneğinde 1 MWp, yani 1.000 kWp kurulu güç ve bütün ilgili kayıplar dahil 1.400 kWh/kWp yıllık AC özgül üretim varsayılırsa, sonuç 1.400.000 kWh, yani 1,4 GWh/yıl olur. Bu sayılar varsayımsaldır; herhangi bir pilotun saha ölçümü veya belirli bir deniz konumu için tahmin değildir. Gerçek hesapta ışınım, hareket, kirlenme, elektrik kayıpları ve servis nedeniyle duruşlar değerlendirilir.

SCADA ve uzaktan izleme ile ışınım, panel sıcaklığı, elektrik üretimi ve mekanik durum birlikte takip edilebilir. Gece boyunca güneş enerjisini kullanmak için şebeke, depolama veya başka üretim kaynaklarıyla uygun bir sistem gerekir. Lityum batarya eklemek mümkün bir seçenek olsa da yatırım, kayıplar ve deniz ortamındaki güvenlik koşulları ayrıca incelenir.

Çevresel etki küçük pilotlardan büyük tesislere genellenmez

Gölgeleme, su içindeki ışık, akıntı, besin ağı ve yapılar üzerinde canlıların tutunması incelenmesi gereken başlıklardır. Wageningen Marine Research'ün aktardığı 2021–2025 NS2 saha izlemesinde, küçük ölçekli kurulumun çevresinde akıntı ve su karışımında ölçülebilir değişim bulunmadı; yapılar üzerinde çeşitli canlılar gözlendi. Araştırmacılar, daha büyük tesislerde etkilerin farklı olabileceğini özellikle belirtir. Bu sonuçlar bütün deniz sahaları için “etkisizdir” veya “ekosistemi iyileştirir” hükmü vermez.

Denizde rüzgâr enerjisiyle ortak alan ve bağlantı altyapısı kullanımı araştırılmaktadır; ancak mevcut kablonun her saat ilave üretimi taşıyabileceği varsayılmaz. Güneş enerjili deniz suyu arıtma da olası bir tüketim uygulamasıdır; enerji üretimi, arıtma kapasitesi ve arıtmanın çevresel etkileri ayrı projelendirilir.

İzinler, bakım erişimi ve ekonomik uygunluk

Deniz alanı otomatik olarak izinsiz kurulum alanı değildir. Karasuları, münhasır ekonomik bölge ve ulusal yetki dışındaki alanlar farklı hukukî değerlendirmeler gerektirir. Örneğin Birleşik Krallık MMO rehberi, belirli kişiler ve yapılar için ulusal yetki dışındaki faaliyetlerde bile izin gerekebileceğini açıklar. Bu örnek Türkiye'ye veya başka ülkelere aynen uygulanamaz; konum, ilgili idareler ve geçerli kurallar proje başında belirlenir.

Fizibilitede inverter ve elektrik sistemi bakımı yanında tekne erişimi, uygun hava pencereleri, bağlantı kontrolleri, yedek parça ve söküm planı yer alır. İnverter maliyeti, toplam deniz tesisi maliyetinin yalnızca bir bölümüdür. Doğru karşılaştırma; panel fiyatından çok kıyıya teslim edilen yıllık enerji, ömrü boyunca toplam maliyet ve işletme riski üzerinden yapılır.

İlgili güneş enerjisi uygulamaları

Büyük güneş çiftlikleri
Çöllerde güneş enerjisi
Güneş enerjisiyle deniz suyu arıtma
Güneş enerjisini gece kullanmak
Güneş enerjisiyle şehirleri beslemek

Tamamlayıcı teknik konular

IEC 61701 tuz sisi testi
IP koruma dereceleri
DC sigortalar
SCADA ile tesis izleme
Lityum bataryalar

Solar enerji ana sayfası