NO ve NC Nedir?

NO ve NC nedir? Normalde açık ve normalde kapalı kontaklar
NO (Normally Open), normalde açık; NC (Normally Closed), normalde kapalı demektir. Türkçe çizimlerde NA ve NK kısaltmalarıyla da karşılaşılabilir. Bunlar iki farklı kontaktör türü değil, kontağın referans durumunu anlatan tanımlardır. Rölelerde, butonlarda, kontaktörlerin yardımcı kontaklarında ve sınır anahtarlarında aynı temel mantık kullanılır.
“Normal durum” ne anlama gelir?
Normal durum, bütün tesisin elektriğinin kesilmiş olması değildir. Yay geri dönüşlü bir butonda butonun serbest bırakıldığı; standart, tek kararlı bir röle veya kontaktörde bobinin enerjisiz olduğu referans durumdur. Örneğin bobini enerjisiz bir rölenin NC kontağı, ayrı bir beslemeyle çalışan başka bir devreyi iletimde tutabilir.
Kalıcı konumlu anahtarlar, mekanik olarak basılı tutulan limit anahtarları ve kilitlemeli röleler ayrıca değerlendirilmelidir. Enerjiyi kesmek, kilitlemeli bir rölenin son konumunu mutlaka değiştirmez. Cihazın üzerindeki şema ve üreticinin tanımladığı referans durum esas alınır.
NO ve NC çalışırken ne değişir?
NO kontak: Serbest durumda açıktır. Butona basıldığında veya ilgili röle bobini çalıştırıldığında kapanarak iletim yolu oluşturur. Kumanda kaldırıldığında, yay geri dönüşlü düzende yeniden açılır.
NC kontak: Serbest durumda kapalıdır. Kumanda edildiğinde açılarak iletim yolunu keser. Kumanda kaldırıldığında, yay geri dönüşlü düzende yeniden kapanır.
Aşağıdaki gösterimde, aynı butonun bir NO ve bir NC kontağı iki ayrı 24 V DC sinyal lambasını kontrol eder. Buton serbestken yalnız NC tarafındaki lamba, basılıyken yalnız NO tarafındaki lamba yanar. Gösterim, elektrik akımının ancak tamamlanmış bir devrede akabildiğini anlatır; bir makine için bağlantı projesi değildir.
Oynat çevrimi baştan başlatır; Durdur / sıfırla hareketi sonlandırıp butonu serbest durumda gösterir. Dar ekranlarda şema yatay kaydırılabilir.
COM, NO ve NC uçları nasıl okunur?
COM, değiştirici kontağın ortak ucudur; kendiliğinden nötr, eksi veya toprak anlamına gelmez. Standart bir SPDT / değiştirici kontakta bobin enerjisizken COM–NC iletimdedir, COM–NO açıktır. Bobin çalıştırıldığında bu iki yol yer değiştirir. Tek bir ortak uç bulunduğundan, bu yapı iki bağımsız kontak devresiyle aynı değildir.
Uç numaraları: Örneğin TeSys D kontaktörlerinde 13–14 NO, 21–22 NC yardımcı kontakları belirtir. Başka bloklarda farklı numaralar bulunabilir. Numara ezberinden önce cihazın bağlantı şemasına bakılmalıdır. NO/NC işareti de tek başına kuru kontak veya gerilimsiz uç anlamına gelmez; harici devre bağlıysa uçlarda gerilim bulunabilir.
Endüktif sensörlerde NO ve NC ne demektir?
Transistör çıkışlı bir endüktif sensörde metal kontağın fiziksel olarak açılması veya kapanması gerekmez. Burada NO/NC, algılama ile elektronik çıkışın ilişkisini anlatır. Sensörün doğru beslendiği, normal çalıştığı ve standart hedef algılama işlevinin kullanıldığı varsayılır.
NO sensör: Hedef yokken çıkış OFF, hedef algılandığında ON olur. NC sensör: Hedef yokken çıkış ON, hedef algılandığında OFF olur. NC elektronik çıkış, sensör enerjisizken kapalı kalan mekanik kontak gibi düşünülmemelidir.
Bu yaklaşım kapasitif sensörlerin anahtarlama çıkışlarında da kullanılır. Ancak fotosellerde Light-ON / Dark-ON ayarları ışığın alıcıya ulaşmasına göre tanımlanabilir; “ışık var” ile “nesne var” her algılama düzeninde aynı şey değildir. İki telli sensörlerde ise elektronik devrenin OFF durumundaki kaçak akımı ve iletim durumundaki gerilim düşümü dikkate alınmalıdır.
PNP/NPN ile NO/NC aynı şey değildir
PNP ve NPN, çıkışın elektriksel yapısını; NO ve NC ise hangi algılama durumunda aktif olduğunu belirtir. Üç telli DC sensörde PNP çıkış aktifken yükün pozitif taraftan beslenmesini, NPN çıkış ise yük akımının 0 V yönüne anahtarlanmasını sağlar. PLC giriş devresi buna uygun olmalıdır.
PNP NO: Hedef algılanınca kaynaklayan çıkış aktif olur. PNP NC: Hedef yokken kaynaklayan çıkış aktiftir. NPN NO: Hedef algılanınca akımı 0 V yönüne anahtarlayan çıkış aktif olur. NPN NC: Bu çıkış hedef yokken aktiftir. Dolayısıyla “PNP daima NO’dur” veya “NPN daima NC’dir” denilemez.
Start ve stop butonlarında neden farklı kontaklar kullanılır?
Klasik üç telli kontaktör kumandasında start butonu NO, stop butonu NC seçilir. Starta basmak çalıştırma yolunu tamamlar; stopa basmak bobinin besleme yolunu açar. Start bırakıldıktan sonra çalışmanın sürmesi, butonun NO olmasından değil, kontaktörün mühürleme kontağı veya kontrol sisteminin hafıza mantığından kaynaklanır.
Stop hattındaki seri bağlantı koparsa, bu klasik düzende bobine giden yol da açılır. Bunun yararı vardır; fakat normal stop komutu ile acil durdurma fonksiyonu aynı değildir. Makinenin nasıl ve hangi sürede duracağı ayrıca tasarlanmalıdır.
NC kontak kullanmak sistemi otomatik olarak güvenli yapar mı?
Hayır. Kablo kopmasını durdurma yönünde değerlendirebilen bir düzen, bütün arızaları algılayabildiği anlamına gelmez. Kontağın kaynak yapması, kontağı köprüleyen kısa devre veya bir elektronik çıkışın sürekli ON kalması beklenen duruşu engelleyebilir. “Kablo kopunca kontak kapanır” açıklaması da yanlıştır: kopan kablo, iletim yolunu açar.
Riskin gerektirdiği uygulamalarda doğrudan açma mekanizmalı kontaklar, uygun güvenlik rölesi veya güvenlik PLC’si, gerekli kanal yapısı, hata izleme ve çıkış elemanlarının denetimi birlikte ele alınır. IEC 60947-5-1 kapsamındaki ilgili kontak özellikleri de ürün seçiminde önemlidir. Sıradan bir NC sensör, yalnız NC olduğu için insan korumaya uygun bir emniyet sensörü olmaz.
PLC programındaki NO/NC sembolü fiziksel kontak mıdır?
PLC içindeki Ladder Diagram sembolleri, sahadaki metal kontağı değil, adreslenen bitin mantıksal durumunu sınar. Normal kontak biçimindeki —| |— sorgu bit 1 iken; terslenmiş —|/|— sorgu bit 0 iken doğru olur.
Örnek: Fiziksel NC stop butonu serbestken uygun bağlanmış giriş I0.0 = 1, butona basıldığında I0.0 = 0 olsun. Programda “stop devresi sağlıklı” koşulu, I0.0 için normal kontak sorgusuyla okunabilir. Donanımın NC olması, yazılımda mutlaka NC sembolü kullanılacağı anlamına gelmez. PLC programlamada önce gerçek giriş durumunu, sonra bu durumun ne anlama geldiğini belirlemek gerekir. Bu örnek bir emniyet devresi tasarımı değildir.
Multimetreyle NO ve NC nasıl ayırt edilir?
Mekanik kontağı ölçmeden önce ilgili enerji kaynaklarını güvenli biçimde ayırın, gerilim olmadığını doğrulayın ve ölçümü etkileyebilecek paralel yolları ayırın. Multimetrenin siyah probu COM, kırmızı probu V/Ω girişinde olmalı; süreklilik testi veya uygun direnç kademesi seçilmelidir. Enerjili devrede süreklilik ölçülmez.
NO çiftinde: Serbestken açık devre / OL; mekanizma güvenli biçimde kumanda edildiğinde düşük direnç beklenir. NC çiftinde: Serbestken düşük direnç; kumanda edildiğinde açık devre beklenir. COM’lu değiştirici kontakta COM–NC ve COM–NO ayrı ayrı kontrol edilir.
Bip sesi, kontağın anma yükünü sorunsuz taşıyacağını kanıtlamaz. Test yalnız düşük test akımındaki iletim durumunu gösterir. Transistör çıkışlı sensörleri aynı yöntemle mekanik kontak gibi sınıflandırmayın; üreticinin besleme ve çıkış test yöntemini izleyin.
Valf ve ventil üzerinde de NO/NC bulunur mu?
Evet; ancak burada elektriksel kontak değil, akış yolu tarif edilir. Hidrolik ve pnömatik sistemlerde kullanılan, yay geri dönüşlü ve tek kararlı bir 2/2 solenoid valfte NC, bobin enerjisizken ana akış yolunun kapalı olduğunu; NO ise açık olduğunu belirtir. Enerji verildiğinde valf, belirtilen çalışma koşulları içinde karşı konuma geçer.
Kapalı kontak akıma yol verir; kapalı valf akış yolunu kapatır. Elektrik ile akışkan sistemlerini karşılaştırırken en çok karıştırılan nokta budur. 3/2 valflerde ise hangi besleme, çıkış ve egzoz yollarının bağlı olduğu sembolden okunmalıdır; “NC” yazması bütün portların kapalı olduğu anlamına gelmez.
Valfin basınç farkı, akış yönü, yay dönüşü ve tek/çift kararlı yapısı ayrıca kontrol edilmelidir. Enerji kesildiğinde güvenli konumun açık mı kapalı mı olması gerektiği, uygulamanın riskine bağlıdır. Her valfi yalnız NO/NC etiketiyle seçmek doğru değildir.
Seçim yaparken hangi bilgiler birlikte kontrol edilmeli?
NO/NC işlevi kadar çalışma gerilimi, anahtarlama akımı, AC/DC yük türü, endüktif yük kapasitesi, kontak sayısı ve kontrolör uyumu önemlidir. Örneğin bir rölenin bobininin 24 V DC olması, kontaklarının her 24 V DC yükü güvenle anahtarlayabileceği anlamına gelmez. Bobin değeri ile kontak kapasitesi farklı özelliklerdir.