Mitsubishi Electric hakkında

Bir elektrik makineleri üreticisinden küresel teknoloji şirketine

Mitsubishi Electric Corporation, merkezi Japonya’da bulunan, 15 Ocak 1921’de kurulmuş bir elektrik ve elektronik teknolojileri şirketidir. Bugünkü kimliği; fabrika otomasyonu, enerji sistemleri, yarı iletkenler, iklimlendirme, bina ekipmanları, demiryolu sistemleri ve uzay teknolojileri gibi farklı iş kollarının bir yüzyıl boyunca birikmesiyle oluşmuştur. Sanayide karşılaştığımız MELSEC, MELSERVO, FREQROL, GOT ve MELFA adları, bu geniş tarihin otomasyon tarafındaki ürün aileleridir.

Şirketin gelişimini anlamak için elektrik enerjisinin üretilmesi, motorlarla harekete dönüştürülmesi, elektronikle denetlenmesi ve üretim verilerinin yazılımla değerlendirilmesi arasındaki bağlantıyı izlemek gerekir. Mitsubishi Electric’in tarihçesi, bu alanların zamanla aynı mühendislik yapısı içinde buluşmasını gösterir.

Editörün notu: 1870, Mitsubishi’nin ortak köklerinin; 1921, Mitsubishi Electric’in kuruluşunun tarihidir. Mitsubishi Electric, Mitsubishi Heavy Industries, Mitsubishi Motors ve Mitsubishi Corporation ayrı şirketlerdir. Ortak isim ve üç elmaslı logo, ürünlerinin aynı kuruluş tarafından üretildiğini göstermez.

1870–1920: Mitsubishi adının doğduğu ortam

Mitsubishi’nin ortak ticari kökleri, Yataro Iwasaki’nin 1870’te başlattığı deniz taşımacılığı faaliyetlerine uzanır. Başlangıçtaki gemicilik işi zamanla madencilik, tersanecilik, finans ve başka sanayi alanlarına yayıldı. Nagasaki Tersanesi’nin 1884’te kiralanması, bu gelişimin imalat tarafındaki önemli adımlarından biriydi. Gemilerin ve ağır sanayinin elektrik donanımı ihtiyacı, ileride bağımsızlaşacak elektrik üretim faaliyetleri için bir zemin oluşturdu.

Üç elmaslı simge, Mitsubishi adının ortak tarihsel işaretidir. Iwasaki ailesinin ve Tosa bölgesindeki Yamauchi ailesinin armalarıyla bağlantılı biçimlerden gelişmiştir. Bugün farklı Mitsubishi şirketlerinde görülmesi, bu şirketlerin tek bir işletme tarafından yönetildiği anlamına gelmez.

1921: Mitsubishi Electric’in ayrı şirket olarak kuruluşu

Mitsubishi Electric, Mitsubishi Shipbuilding bünyesindeki Kobe elektrik fabrikasının faaliyetlerinden doğdu. Kuruluş sermayesi 15 milyon yen idi. İlk iş alanları arasında elektrik motorları, transformatörler ve elektrikli vantilatörler bulunuyordu. Bunlar, şirketin başlangıçtan itibaren hem sanayiye hem günlük hayata yönelik ürünler ürettiğini gösterir.

1921–1923 arasında yaklaşık 10 bin elektrikli vantilatör üretildi. Vantilatör, kuruluş döneminin tanınan seri tüketici ürünlerinden biri oldu. Bununla birlikte şirketin kökünü yalnızca ev aletleriyle açıklamak eksik kalır; gemi elektriği ve ağır elektrik makineleri de kuruluş yapısının içindeydi.

1923–1928: Teknik iş birlikleri ve üretim merkezleri

1923’te Westinghouse Electric International ile teknik lisans anlaşması yapıldı. Aynı dönemde Nagasaki’de ağır elektrik makineleri üretimi örgütlendi. 1924’te kurulan Nagoya Works, genel amaçlı motorlar ve diğer elektrikli ürünlerle büyüdü; ilerleyen yıllarda fabrika otomasyonunun önemli üretim merkezlerinden biri hâline geldi.

Enerji ve ulaşım projeleri şirketin ölçeğini genişletti. 1924’te 2.300 kVA dikey milli hidroelektrik jeneratörü, 1928’de Odawara Kyuko Railway için demiryolu trafo merkezi gibi çalışmalar gerçekleştirildi. Bu projeler, tek bir cihaz üretiminden tesis ve altyapı mühendisliğine doğru genişlemeyi temsil eder.

1930’lar: Elektrik koruma, ağır motorlar ve bina sistemleri

1933’te sigortasız tip devre kesiciler ürün portföyüne girdi. Buradaki “no-fuse breaker” ifadesi, devrede korumaya ihtiyaç olmadığı anlamına gelmez; aşırı akımı kesici mekanizmasıyla ayıran cihaz yaklaşımını anlatır. Enerjiyi üretmenin yanında güvenle dağıtmak ve kontrol etmek, şirketin ayrı bir uzmanlık alanına dönüştü.

Ağır sanayi tarafında büyük motorlar ve jeneratörler geliştirildi. 1934 tarihli 9.000 hp senkron motor, dönemin ölçeğini gösteren örneklerdendir. 1935’te ilk Mitsubishi asansörü ve yürüyen merdiveni teslim edildi. Böylece elektrik makineleri birikimi, insanların bina içindeki taşınması ve kent altyapısı gibi başka uygulamalara aktarıldı.

1940’lar: Savaş dönemi ve savaş sonrası kurumsal ayrışma

II. Dünya Savaşı yıllarında Japonya’nın sanayi yapısı savaş ekonomisinin koşulları altında şekillendi. Mitsubishi Electric’in üretim tesisleri de bu dönemde genişledi. Savaşın sona ermesi, hem talep yapısını hem de Japon sanayi gruplarının örgütlenmesini değiştirdi. 1945’te radyo ve hoparlör üretiminin başlaması, şirketin elektronik ve tüketici ürünlerindeki faaliyetlerinin erken örneklerindendir.

1946’da eski Mitsubishi merkez örgütünün dağıtılması, ortak kökten gelen şirketlerin bağımsız yapılar olarak gelişmesinde belirleyici oldu. Bu nedenle Mitsubishi Electric’in tarihini, Mitsubishi Heavy Industries’in uçak ve gemi tarihçesiyle veya Mitsubishi Motors’un otomobil tarihçesiyle tek bir şirket hikâyesi gibi birleştirmek doğru değildir.

1950’ler: Elektronik, televizyon ve yarı iletkenlerin yükselişi

Savaş sonrası yeniden yapılanmada ağır elektrik işleri sürerken, elektronik ve ev ürünleri de büyüdü. 1952’de yarı iletken araştırmaları başladı. 1953’te 101K-17 model televizyon piyasaya çıktı; 1954’te endüstriyel televizyon sistemi geliştirildi. Endüstriyel televizyon, üretim ve tesislerde görüntüyle izleme ihtiyacının erken çözümlerinden biri olarak değerlendirilebilir.

1954’te Shizuoka’daki üretim yapılanması, soğutma ve iklimlendirme işinin gelişiminde önemli bir yer tuttu. 1959’da Kitaitami’de yarı iletkenlerin seri üretimine yönelik tesis kuruldu. Böylece elektromekanik ürünlerle başlayan birikime, elektronik bileşen ve seri elektronik üretim yeteneği eklendi.

1950’ler ve 1960’lar: Enerji sistemleri ve hassas imalat

Yüksek gerilimli kesiciler, hidroelektrik jeneratörleri ve büyük güç makineleri bu yıllarda gelişmeye devam etti. 1957’de Tagokura santrali için 105.000 kVA hidroelektrik jeneratörü tamamlandı. Enerji üretimindeki bu ölçek, şirketin yalnızca küçük elektrikli cihazlardan oluşan bir üretici olmadığını açıkça gösterir.

Aynı dönemde elektroerozyon, yani EDM araştırmaları ve makine geliştirme çalışmaları ilerledi. Elektrik enerjisinin kontrollü boşalımlarla malzeme işlemede kullanılması, şirketin elektrik mühendisliği birikimini hassas imalata taşıdı. 1960’lardaki ticari makine gelişimi ve ihracat, daha sonra CNC kontrol sistemleri ve mekatronik çözümlerle genişleyen imalat teknolojileri işinin parçaları oldu.

1960–1967: Bilgisayar, tren kontrolü ve uzay teknolojileri

1960’ta MELCOM 1101 bilgisayarı tanıtıldı. 1961’de Molectron entegre devresi, elektronik araştırmaların ürünleşmesindeki dönüm noktalarından biri oldu. Bilgisayarlar, haberleşme cihazları ve yarı iletkenler, şirketin faaliyetlerini klasik elektrik makinelerinin ötesine genişletti.

Demiryolu tarafında 1962’de otomatik tren işletimi sistemli metro treni, 1963’te Shinkansen için ana transformatör ve motor teslimatları öne çıktı. 1966’da TRW ile uzay teknolojisi iş birliği başladı; 1967’de Meksika’ya uydu haberleşme yer istasyonu anteni teslim edildi. Böylece güç, kontrol ve haberleşme birikimi ulaşım ve uzay altyapısında bir araya geldi.

1968–1978: İklimlendirme, uydu ve küreselleşme

1968’de Kirigamine duvar tipi split klima, 1970’te Lossnay ısı geri kazanımlı havalandırma sistemi ve 1978’de Mr. Slim ticari klima ailesi, iklimlendirme tarihindeki önemli ürün adımlarıdır. Bu çizgi, yalnız ortamı soğutmaktan hava hareketi, ısı transferi ve bina ölçeğinde işletmeye doğru genişledi.

Uluslararası yapılanmada 1969 Londra temsilciliği, 1972’de İngiltere’de şirket kuruluşu ve 1978’de Almanya yapılanması gibi adımlar izlendi. 1977’de ETS-II mühendislik test uydusu, Mitsubishi Electric’in ana yüklenici olarak yer aldığı uydu projelerinin önemli halkalarından biri oldu. Farklı ülkelerde satış ve servis organizasyonlarının kurulması, ürünlerin Japonya dışındaki kullanımını destekledi.

1970’lerin başı: MELSEC ile programlanabilir kontrol

Mitsubishi Electric’in fabrika otomasyonu tarihindeki ana dönemeçlerden biri MELSEC-310 oldu. 1970’lerin başında ortaya çıkan bu ürün, şirketin PLC çizgisinin başlangıcını temsil eder. Rölelerle oluşturulan kontrol ilişkilerinin programla düzenlenebilmesi, makine tasarımında ve değişiklik yapma biçiminde yeni imkânlar açtı.

Buradaki tarihsel gelişme yalnızca rölelerin yerine elektronik kutu koymak değildi. Kontrol mantığının yazılımda tutulması, PLC programlama, arıza izleme ve üretim değişikliklerinin birlikte düşünülmesini sağladı. MELSEC daha sonra küçük makinelerden modüler fabrika kontrolüne uzanan çok sayıda aileyle genişledi.

1981–1989: MELSEC-F, FX ve modüler kontrolün genişlemesi

MELSEC-F mikro PLC ailesi 1981’de sunuldu. Kompakt kontrolörler, daha sınırlı giriş/çıkış sayısına sahip makinelerde programlanabilir kontrolün kullanımını yaygınlaştırdı. 1985’te MELSEC-A, modüler kontrol ve farklı fabrika uygulamalarına genişleme açısından önemli bir adım oldu.

1980’lerin sonundan itibaren FX nesli gelişti; sonraki yıllarda FX1, FX2, FX0, FX1N, FX2N ve FX3 gibi farklı aileler ortaya çıktı. Bu adlar aynı yıl çıkmış tek bir ürünün seçenekleri değildir. Her neslin işlem kapasitesi, genişleme yapısı, iletişim seçenekleri ve yazılım desteği kendi döneminin ihtiyaçlarını yansıtır.

1980’ler ve 1990’lar: Servo ve robotik

1983’te şirketin genel amaçlı, NC dışı servo sistemi piyasaya çıktı. Daha önceki sayısal kontrollü makine uygulamalarında kullanılan hareket teknolojilerinin, farklı endüstriyel makinelere açılması önemlidir. Servo motor ve sürücünün geri beslemeyle birlikte değerlendirilmesi, hız kontrolüne ek olarak hassas konumlandırmayı da ön plana taşıdı.

1982’de geliştirilen Movemaster, masaüstü robot yaklaşımının eğitim ve araştırmada kullanılmasına katkı verdi. 1980’lerin sonunda RV-M1 ile işlevler genişledi. Sonraki MELFA robot ailesi, şirketin kontrolör, servo ve mekatronik birikimini robot uygulamalarında birleştirdi. 1999’daki MELSERVO-J2-Super ise otomatik ayar ve hareket performansı geliştirmelerinin örneklerinden biri oldu.

1991–1999: Kompakt inverterler, CC-Link ve MELSEC-Q

Nisan 1991’de FR-Z024 kompakt inverter, sürücülerin küçük makine panolarına yerleştirilmesi açısından dönemin önemli örneklerinden biri olarak sunuldu. Mitsubishi inverter ailesinin zamanla genişlemesi, motorun yalnız açılıp kapatılmasından uygulamaya uygun hız ve çalışma davranışının ayarlanmasına uzanan ihtiyaçlarla ilişkilidir.

1996’da CC-Link saha ağı geliştirildi. 2000’de CC-Link Partner Association’ın kurulması, ağın farklı üreticilerin katıldığı bir ekosistem olarak gelişiminde önemli bir adımdı. CC-Link, kontrolör, uzak giriş/çıkış ve sürücü gibi cihazlar arasındaki bağlantıyı sistem tasarımının parçası hâline getirdi.

1999’da MELSEC-Q piyasaya çıktı. Modüler kontrolün işlem, haberleşme ve hareket ihtiyaçlarının birlikte ele alındığı bir platforma doğru ilerlemesi, sonraki iQ yaklaşımının anlaşılmasına da yardımcı olur.

2001–2007: e-F@ctory ve bütünleşik otomasyon

Şirket, 2001’de “Changes for the Better” kurumsal ifadesini benimsedi. Aynı dönemde geliştirilen e-F@ctory düşüncesi, 2003’ten itibaren müşterilere daha kapsamlı çözümler olarak sunulmaya başladı. Yaklaşım, makinelerin kontrol verilerinin üretim yönetimiyle ilişkilendirilmesini ve sorunların ölçülerek değerlendirilmesini hedefliyordu.

2004’te GOT1000 operatör panelleri, 2007’de iQ Platform bu bütünleşme çizgisindeki adımlardandır. Operatör ekranı, kontrolör, hareket sistemi ve üretim izleme yazılımının birlikte düşünülmesi; SCADA ve üst seviye bilgi sistemleriyle bağlantının önemini artırdı. Bu gelişmeler, daha sonra Endüstri 4.0 adıyla yaygınlaşan üretim dijitalleşmesi tartışmalarından önce başlamıştı.

2000’ler: Sahada kalan FREQROL nesilleri

Şirketin otomasyon tarihinin bir bölümü, bugün de makinelerde karşılaşılan FREQROL sürücü nesilleri üzerinden okunabilir. A500, D700 ve E700 gibi ailelerin dokümanları, farklı dönemlerin sürücü mimarilerini ve uygulama kapsamlarını gösterir. Bunlar bütün ürünlerin aynı işlevlere veya aynı bağlantılara sahip olduğunu gösteren ortak bir standart değildir.

Bu noktada tarihçe ile teknik seçim ayrılır: eski bir serinin yaygınlığı, güncel bir modelin doğrudan yerine takılabileceğini kanıtlamaz. Aynı üreticinin farklı nesillerinde kontrol uçları, parametre yapısı, haberleşme ve motor kontrol özellikleri değişebilir.

2013–2020: Yeni kontrol nesilleri ve işbirlikçi robotlar

GOT2000 Eylül 2013’te, MELSEC iQ-R Haziran 2014’te sunuldu. Aynı dönemde FX5/iQ-F nesli de kompakt kontrol tarafındaki gelişimin devamını oluşturdu. Daha hızlı donanımın yanında mühendislik yazılımı, veri alışverişi ve sistemin birlikte tasarlanması giderek daha önemli hâle geldi.

MELSERVO-J5’in satışları Mayıs 2019’da başladı. CC-Link IE TSN desteği, servo sistemlerinin zaman duyarlı haberleşmeyle daha sıkı bütünleşmesi yönündeki adımlardandı. Mayıs 2020’de MELFA ASSISTA işbirlikçi robotu ve RT VisualBox yazılımı sunuldu. İşbirlikçi robot kullanımı da uygulamaya özgü güvenlik değerlendirmesi gerektirir.

2015–2016: DeLclima ile iklimlendirmede genişleme

Mitsubishi Electric, Aralık 2015’te DeLclima’nın yaklaşık yüzde 74,97’sini devraldı ve Şubat 2016’da yüzde 100 sahipliğe ulaştı. Yapı içinde Climaveneta ve RC Group gibi şirketler bulunuyordu. Bu satın alma, ticari iklimlendirme, chiller ve bilgi işlem tesislerinin soğutulması gibi alanlardaki faaliyetleri genişletti.

Bu dönem, şirketin gelişiminin yalnız kendi laboratuvarlarında yeni ürün çıkararak gerçekleşmediğini de gösterir. Uluslararası satın almalar, yerel uzmanlıkların ve servis yapılarının daha geniş bir ürün ve çözüm portföyüne bağlanmasında rol oynadı.

Türkiye: 2012 yapılanması, Manisa üretimi ve uydu projeleri

Mitsubishi Electric’in Türkiye’deki kendi şirket yapılanması 2012’ye uzanır. Bu tarih, markalı ürünlerin ülkede ilk kez görüldüğü yıl olarak yorumlanmamalıdır. 2016’da klima geliştirme ve üretimi için ayrı üretim şirketi kuruldu; Manisa tesisinde Aralık 2017’de üretim başladı ve Şubat 2018’de resmî açılış yapıldı. Kuruluş, üretime başlama ve açılış farklı olaylardır.

Türkiye bağlantısı otomasyon ve iklimlendirmeyle sınırlı değildir. Türksat’ın kendi kayıtlarına göre Türksat 4A’nın üreticisi Mitsubishi Electric’tir; uydu 14 Şubat 2014’te fırlatıldı. Türksat 4B, 16 Ekim 2015’te fırlatıldı ve Ocak 2016’da ticari hizmete başladı. Bunlar, şirketin uzay mühendisliği faaliyetlerinin Türkiye açısından somut örnekleridir.

Şirketin Türkiye’deki proje geçmişinde Marmaray İstasyon Bilgi ve Yönetim Sistemi de yer alır. Böylece aynı şirketin ürün ve sistemleri, makine panosundan bina işletmesine ve haberleşme altyapısına kadar farklı uygulama ölçeklerinde görülür.

2021–2025: Yüzüncü yıl, kalite sorunları ve reformlar

Mitsubishi Electric 2021’de yüzüncü yılını kutladı. Aynı yıl, Nagasaki’de demiryolu araçlarına yönelik iklimlendirme ve kompresör ürünlerinde test ve raporlama uygunsuzlukları açıklandı. Ekim 2022 tarihli soruşturma raporu, Japonya’daki 22 tesiste 197 vakayı kapsadı. Bu olaylar şirket tarihinin kalite yönetimi ve kurumsal denetim açısından önemli bir kırılma noktasıdır.

Şirket, kalite güvencesi, kurum kültürü ve yönetişim başlıklarında reformlar yürüttü; 2025’te kalıcı bir kurum kültürü dönüşüm birimi oluşturduğunu bildirdi. Bu açıklamalar reformların kapsamını gösterir. Her ürünün hatalı olduğu veya bütün sorunların tamamen çözüldüğü sonucunu tek başına vermez.

2024–2026: Veriye dayalı çözümler ve yeni platformlar

1 Nisan 2024’te Mitsubishi Electric Mobility, otomotiv ekipman işinin ayrıştırılmasıyla faaliyete başladı. Mayıs 2024’te Serendie dijital platformu tanıtıldı. Şirket, cihaz, sistem ve hizmetlerden elde edilen verileri birleştirerek yeni çözümler geliştirmeyi hedeflediğini açıkladı. Bu yönelim, endüstriyel IoT ile veri analitiği ve yapay zekâ uygulamalarının ürün geliştirme ve hizmetlerle daha yakından ilişkilendirilmesini amaçlar.

2025’te MELSEC MX ve GOT3000 duyuruları, kontrol, hareket ve bilgi sistemleri arasındaki bağlantının güçlendiğini gösteren yeni ürün adımlarıdır. Nisan 2026’da yenilenen kurumsal felsefe de şirketin dönüşüm söylemini güncelledi. Bunlar tamamlanmış bir başarı sonucu olarak değil, açıklanan stratejiler ve somut ürün gelişmeleri olarak değerlendirilmelidir.

Bu uzun tarihin sahadaki anlamı

Mitsubishi Electric’in farklı nesilleri bugün aynı tesiste yan yana bulunabilir: eski bir FX kontrolör, ayrı nesilden bir servo sistemi ve daha yeni bir sürücü birlikte çalışabilir. Bu çeşitlilik, bakımda tam model kodu, yazılım sürümü, program yedeği ve donanım uyumu bilgisini önemli kılar. Programlama kablosu ve bağlantı arayüzü bile kullanılan nesle göre değişebilir.

Bu tarihçeden çıkarılabilecek teknik yorum şudur: şirketin gelişim çizgisi, elektrik makinelerinden elektronik kontrole, programlanabilir mantıktan ağlara ve üretim verisinin değerlendirilmesine uzanır. Bir ürünün sahadaki uygunluğu ise marka tarihinden bağımsız olarak kendi teknik dokümanı, durumu ve uygulama gereksinimleriyle doğrulanmalıdır.

Kaynaklar

Ortak kökler ve kuruluş: Mitsubishi grup tarihi / Kurumsal bilgiler / 2022 resmî raporu, şirket tarihi

Elektrik, elektronik ve enerji: 1920–1970 dönemleri / Enerji sistemleri tarihi

İklimlendirme ve imalat: İklimlendirme tarihi / EDM ve şirketin yüz yılı

Ulaşım ve Avrupa yapılanması: Ulaşım sistemlerinin yüz yılı / Avrupa tarihçesi

Fabrika otomasyonu: Otomasyon yenilikleri / Otomasyon gelişim çizgisi

PLC nesilleri: MELSEC-F ve FX nesilleri / MELSEC-Q tarihçesi / iQ-R geliştirme öyküsü

Servo ve robot: Genel amaçlı servonun gelişimi / MELSERVO-J5 duyurusu / MELFA ASSISTA duyurusu

Endüstriyel haberleşme ve HMI: CC-Link Partner Association tarihçesi / GOT2000 çıkış tarihi

Uluslararası satın alma: DeLclima satın alımı

Türkiye faaliyetleri: Türkiye şirket yapılanması ve projeler / Yatırım Ofisi: Manisa fabrikası / Türksat: 4A üretici ve fırlatma bilgileri / Türksat: 4B hizmete başlama bilgileri

Kalite ve kurumsal reformlar: 2021 test uygunsuzlukları açıklaması / 2022 nihai soruşturma raporu / Kurum kültürü dönüşümü

Yeni dönem stratejileri: Mobility yapılanması / Serendie platformu / 2026 kurumsal felsefe değişikliği

2025 ürün gelişmeleri: MELSEC MX / GOT3000

Marka ifadesinin gelişimi: Kurumsal logo ve slogan tarihi