Mikroişlemci nedir?
Mikroişlemci nedir, nasıl çalışır?
Değerli meslektaşlarımız merhaba,
Mikroişlemci, program komutlarını çalıştıran ve bir sistemin merkezi işlem birimi, yani CPU görevlerini yerine getiren bir entegre devredir. Sayılar üzerinde hesaplama yapar, mantıksal koşulları değerlendirir ve verilerin işlenmesini yönetir. “Bilgisayarın beyni” benzetmesi yararlıdır; ancak işlemci, bellekteki program ve gerekli destek devreleriyle birlikte çalışır.
Yonganın içindeki sayısal devreler çok sayıda transistörden oluşur. CMOS yapılarda MOSFET tabanlı devreler, mantık işlemlerinin temelini oluşturur. Bu fiziksel anahtarlama davranışı, komutların yürütülmesini sağlayan daha büyük devre yapılarında kullanılır.
CPU, mikroişlemci ve SoC aynı şey mi?
CPU işlem yapan birimi, mikroişlemci ise bu işlevi taşıyan işlemci yongasını ifade eder. Bir CPU çekirdeği daha büyük bir yonganın içinde de bulunabilir. SoC — System on Chip, işlemci çekirdeklerine ek olarak bellek denetleyicisi, haberleşme birimleri, grafik veya başka hızlandırıcıları aynı yongada birleştirebilir. SoC olması, RAM ve bütün sistem bileşenlerinin mutlaka yonganın içinde bulunduğu anlamına gelmez.
Mikrodenetleyici ise kontrol görevleri için CPU, bellek ve çevre birimlerini genellikle tek yongada toplar. Mikroişlemci tabanlı sistemlerde harici bellek ve daha kapsamlı yazılım ortamları yaygındır. Bu ayrım mutlak değildir; modern mikrodenetleyiciler harici bellek kullanabilir, mikroişlemciler de çok sayıda çevre birimi içerebilir.
Mikroişlemcinin temel birimleri
Aritmetik mantık birimi — ALU: Toplama, çıkarma, karşılaştırma ve bit düzeyinde mantık işlemleri yapar. Bazı işlemcilerde kayan nokta, vektör veya başka işlemler için ayrı yürütme birimleri de bulunur. Kontrol birimi, komutun gerektirdiği işlem ve veri hareketlerini düzenler.
Kaydediciler — registers: İşlemci içindeki küçük ve hızlı saklama alanlarıdır. Verileri, adresleri ve işlem durumunu tutabilirler. Program sayacı komut akışındaki adres bilgisini takip eder. Önbellek — cache, komutlara ve verilere erişim gecikmesini azaltır; ancak ana RAM'in tamamının yerini almaz.
Bellek ve veri yolu arayüzleri, işlemciyi sistem belleğine ve çevre birimlerine bağlar. Bellekten veri beklemek de zaman alır. Bu yüzden hızlı bir CPU, yavaş bellek veya yetersiz veri aktarımı nedeniyle bekleyebilir.
Komut alma, çözme ve yürütme
İşlemci, çalıştırılacak makine komutunu bellekten veya önbellekten alır; komutu çözüp hangi işlem ve verilerin gerektiğini belirler. Ardından ilgili birim işlemi yürütür. Komuta bağlı olarak sonuç bir kaydediciye veya belleğe yazılır, bir karşılaştırma yapılır ya da program başka bir adrese dallanır. Her komut bir hesaplama sonucu üretmek zorunda değildir.
Animasyon: bir toplama komutu nasıl işlenir?
Yeşil kutu o anda anlatılan aşamayı gösterir. 12 ve 8 değerlerinin kaydedicilerde hazır bulunduğu basit bir toplama komutu düşünülmüştür. Animasyon gerçek işlem süresini göstermez; modern işlemciler birçok komutun aşamalarını aynı anda yürütebilir.
Saat hızı neden tek başına yeterli değildir?
Saat frekansı, saniyedeki saat çevrimi sayısıdır. 1 GHz, saniyede bir milyar saat çevrimi demektir; bir milyar tamamlanmış komut veya toplama işlemi demek değildir. Komut türü, çekirdek tasarımı, bellek beklemeleri ve çevrim başına tamamlanan komut sayısı performansı etkiler. Farklı mimarilerde aynı GHz değeri aynı hız anlamına gelmez.
Karttaki kristal osilatör veya başka saat kaynağı, işlemcinin dahili saat üretimine referans sağlayabilir. PLL devreleri farklı çalışma frekansları üretebilir. Güç ve sıcaklık sınırları nedeniyle bazı işlemciler çalışma sırasında frekans değiştirebilir; ilan edilen en yüksek frekans her yükte sürekli korunmayabilir.
Çekirdek sayısı ve 32/64 bit ne anlatır?
Çok çekirdekli işlemci, birden fazla işlemci çekirdeği içerir. Yazılım ve iş yükü uygunsa görevler paralel yürütülebilir. Ancak dört çekirdek her programı dört kat hızlandırmaz. İşin sıralı bölümleri, ortak kaynaklar ve veri paylaşımı kazancı sınırlar. Donanım iş parçacığı sayısı da fiziksel çekirdek sayısıyla aynı şey değildir.
32 bit ve 64 bit ifadeleri, mimarinin doğal kaydedici ve veri işleme genişlikleriyle ilişkilidir; adresleme ve yazılım uyumluluğunu da etkiler. 64 bit olmak, otomatik olarak iki kat hız veya iki kat doğruluk sağlamaz. Desteklenen komut kümesi, yazılım, işletim sistemi ve gerçek bellek sınırları ayrıca değerlendirilir.
İşlemci kartı neden destek devrelerine ihtiyaç duyar?
İşlemci uygun DC besleme ister; bazı tasarımlarda birden fazla gerilim hattı ve belirli bir açılış sırası gerekir. Güç düzeninde indüktörler, kapasitörler ve görevlerine uygun dirençler kullanılabilir. Besleme kararlılığı, saat düzeni, reset ve bellek bağlantıları çalışmanın temel koşullarıdır.
Bir sensörün bilgisi işlemciye uygun giriş arayüzüyle ulaşır. Sonucu göstermek için kullanılan LED bile kendi akım sınırlarına uygun bağlanmalıdır. İşlemci, motor veya bobin gibi saha yüklerini doğrudan süren güç elemanı değildir. Gereken sürücü katı ve elektriksel ayırma için optokuplör veya başka bir izolasyon çözümü sistem tasarımına göre seçilir.
Endüstriyel otomasyonda nerede kullanılır?
Mikroişlemciler endüstriyel bilgisayarlarda, operatör panellerinde, görüntü işleme sistemlerinde ve bazı PLC mimarilerinde görev alabilir. Endüstriyel haberleşme ağ geçitlerinde veri paketlerini işleyebilir; SCADA sunucularında ise kayıt, görselleştirme ve analiz yazılımlarını çalıştırabilir. Bu uygulamaların bellek, arayüz ve zamanlama ihtiyaçları farklıdır.
Gerçek zamanlı kontrol, yalnızca işlemi hızlı yapmak değil, gereken sonucu belirlenen süre içinde üretmektir. İşletim sistemi zamanlaması, kesmeler, yazılımın en uzun çalışma süreleri ve giriş/çıkış gecikmeleri birlikte değerlendirilir. Ortalama hız, en kötü durumdaki tepki süresinin garantisi değildir.