Pt100 nedir?

Pt100 RTD sıcaklık sensörü nedir

Pt100, sıcaklığa bağlı olarak elektrik direnci değişen platin esaslı bir RTD — Resistance Temperature Detector sıcaklık sensörüdür. “Pt” platin malzemeyi, “100” ise sensörün 0 °C'deki nominal direncinin 100 ohm olduğunu ifade eder.

En basit haliyle: Pt100 sıcaklık arttıkça direnci değişen hassas bir platin elemandır. PLC, sıcaklık kontrol cihazı veya transmitter bu direnci ölçer ve standart direnç–sıcaklık ilişkisine göre sıcaklığı hesaplar.

Pt100 yalnız metal yüzey sıcaklığı ölçmek için kullanılmaz. Uygun mekanik yapıyla sıvı, gaz, boru, tank, makine, HVAC, gıda, enerji, laboratuvar ve çeşitli endüstriyel proseslerde kullanılabilir.

Pt100 ne anlama gelir?

Standart bir IEC Pt100 sensörde:

0 °C → 100,00 Ω
100 °C → yaklaşık 138,5 Ω

olur.

Sıcaklık arttıkça platin elemanın elektrik direnci yükselir. Ölçüm cihazı bu direnç değişiminden sıcaklığı hesaplar.

Bu nedenle Pt100, termokupl gibi milivolt üreten bir sensör değildir. Pt100'un direncinin ölçülebilmesi için ölçüm cihazı sensörden kontrollü bir uyarma akımı geçirir ve oluşan gerilim düşümünden direnç değerini belirler.

Pt100 hangi standarda göre tanımlanır?

Endüstriyel Pt100 sensörlerinde temel uluslararası standart IEC 60751'dir. Güncel sürüm IEC 60751:2022, endüstriyel platin direnç sensörleri ve platin direnç termometreleri için direnç–sıcaklık ilişkisini, toleransları ve ilgili teknik gereklilikleri tanımlar.

IEC 60751'de kullanılan yaygın platin karakteristiğinin sıcaklık katsayısı:

α = 0,003851 °C-1

olarak tanımlanır.

Bu değer:

α = (R100 − R0) / (100 × R0)

ilişkisine dayanır. Burada R0, 0 °C'deki; R100 ise 100 °C'deki dirençtir.

Eski teknik dokümanlarda α = 0,00392 karakteristiğine sahip platin sensörlerle de karşılaşılabilir. Ancak güncel IEC 60751 Pt100 karakteristiği için genel endüstriyel referans 0,003851'dir. Sensör ve ölçüm cihazı aynı karakteristiğe göre ayarlanmalıdır.

Pt100 sıcaklık aralığı nedir?

IEC 60751, platin direnç sensörleri ve termometreleri için genel olarak -200 °C ile +850 °C arasındaki direnç–sıcaklık ilişkisini kapsar.

Ancak bu, piyasadaki her Pt100 probun -200…+850 °C arasında çalışabileceği anlamına gelmez.

Gerçek sensörün çalışma sınırı:

platin elemanın yapısına · kablo izolasyonuna · metal kılıfa · bağlantı kafasına · dolgu malzemesine · montaj şekline · proses ortamına

bağlıdır.

Örneğin sensör elemanı yüksek sıcaklığı desteklese bile PVC izolasyonlu bağlantı kablosu aynı sıcaklıkta kullanılamayabilir. Bu nedenle sensör elemanının standart aralığı ile tamamlanmış probun ürün sıcaklık sınıfı ayrı değerlendirilmelidir.

Pt100 nasıl çalışır?

Bir Pt100 ölçüm cihazı sensörden küçük ve kontrollü bir elektrik akımı geçirir. Platin eleman üzerindeki gerilim düşümü ölçülerek Ohm kanununa göre direnç hesaplanır:

R = V / I

Daha sonra ölçülen direnç Pt100'un standart direnç–sıcaklık fonksiyonuna uygulanarak sıcaklık bulunur.

Bu nedenle Pt100 bağlantısı yapılan PLC veya kontrol cihazının yalnız “direnç ölçebilmesi” yeterli değildir. Cihazın doğru Pt100 / IEC 60751 karakteristiğini desteklemesi gerekir.

Pt100 tamamen doğrusal mıdır?

Hayır. Pt100, termokupla göre oldukça doğrusal bir sıcaklık sensörüdür; ancak sıcaklık–direnç ilişkisi kusursuz bir doğru çizgi değildir.

Bu nedenle hassas dönüşümde standart matematiksel ilişki kullanılır. Endüstride en bilinen ifade Callendar–Van Dusen denklemidir.

Callendar–Van Dusen denklemi nedir?

IEC tipi Pt100 için 0 °C ve üzerindeki sıcaklıklarda direnç yaklaşık olarak:

R(t) = R0 [1 + At + Bt2]

şeklinde ifade edilir.

0 °C'nin altında ise ilave C terimi kullanılır:

R(t) = R0 [1 + At + Bt2 + C(t − 100)t3]

IEC 60751 karakteristiği için yaygın katsayılar yaklaşık olarak:

A = 3,9083 × 10-3 °C-1
B = -5,775 × 10-7 °C-2
C = -4,183 × 10-12 °C-4

değerlerindedir.

PLC, transmitter veya dijital sıcaklık göstergesi bu matematiği kullanıcıya göstermeden kendi içinde uygular.

Pt100 ile Pt1000 arasındaki fark nedir?

İki sensör de aynı temel platin RTD prensibiyle çalışabilir; temel fark 0 °C'deki nominal dirençtir:

Pt100 → 100 Ω @ 0 °C
Pt1000 → 1000 Ω @ 0 °C

Pt1000'un daha yüksek direnç değeri, bazı uygulamalarda bağlantı kablosu direncinin göreceli etkisini azaltabilir ve elektronik ölçüm tasarımında avantaj sağlayabilir.

Ancak PLC veya kontrol cihazının doğru sensör tipini desteklemesi gerekir. Ayrıntılar için Pt1000 Nedir? sayfası incelenebilir.

2 telli Pt100 bağlantısı nedir?

2 telli bağlantı, Pt100'un en basit bağlantı şeklidir. Sensörün iki ucundan ölçüm cihazına birer iletken gider.

Sorun şudur: ölçüm cihazı yalnız Pt100 elemanının direncini değil, iki bağlantı telinin direncini de görür.

Basitleştirilmiş olarak ölçülen direnç:

Rölçülen = RPt100 + Rtel1 + Rtel2

olur.

Pt100 yaklaşık 0,385 Ω/°C mertebesinde değiştiği için yalnız birkaç ohmluk kablo direnci bile sıcaklıkta birkaç derecelik hataya dönüşebilir.

Bu nedenle 2 telli bağlantı kısa kablolu ve yüksek hassasiyet gerektirmeyen uygulamalarda daha uygundur.

3 telli Pt100 bağlantısı nasıl çalışır?

3 telli bağlantı, endüstride en sık kullanılan Pt100 bağlantılarından biridir.

Üçüncü iletken sayesinde ölçüm cihazı bağlantı kablolarının oluşturduğu direnci büyük ölçüde kompanze edebilir.

Ancak bu kompanzasyonun iyi çalışması için ilgili bağlantı tellerinin dirençlerinin birbirine mümkün olduğunca yakın olması gerekir.

Farklı uzunlukta, farklı kesitte veya farklı sıcaklık şartlarında bulunan kablolar 3 telli kompanzasyonda artık hata oluşturabilir.

Bu nedenle 3 telli Pt100 sistemi “kablo direncinden tamamen etkilenmez” şeklinde tanımlanmamalıdır; doğru ifade kablo direnci etkisini önemli ölçüde kompanze eder şeklindedir.

4 telli Pt100 bağlantısı nedir?

4 telli bağlantı, bağlantı kablosu direncinin etkisini en iyi şekilde ortadan kaldırabilen RTD ölçüm yöntemidir.

Bir tel çifti sensörden ölçüm akımını geçirirken diğer tel çifti Pt100 elemanı üzerindeki gerilimi ölçer.

Gerilim ölçüm girişinin empedansı çok yüksek olduğu için sense kablolarından ihmal edilebilir seviyede akım geçer. Böylece sense tellerindeki gerilim düşümü ölçümü anlamlı biçimde etkilemez.

Bu yöntem Kelvin veya dört telli direnç ölçümü prensibidir ve hassas RTD ölçümlerinde tercih edilir.

4 telli sistemin avantajı “köprü devresi mutlaka dört kablo ister” değildir; asıl avantaj sensör direnci ile bağlantı kablosu direncinin ölçümde ayrılabilmesidir.

2, 3 ve 4 telli Pt100 arasındaki temel fark

2 telli: en basit bağlantıdır; bağlantı kablosu direnci doğrudan ölçüm hatasına eklenir.

3 telli: tel direncini kompanze etmek için ek iletken kullanır; endüstride yaygındır ve eşit tel dirençleri varsayımına dayanır.

4 telli: akım ve gerilim ölçüm yollarını ayırır; kablo direncinin etkisini en iyi azaltan ve hassas direnç ölçümlerinde tercih edilen bağlantıdır.

Pt100 kablosu termokupl kablosu gibi özel alaşımlı olmak zorunda mıdır?

Hayır. Pt100 ile termokupl arasındaki önemli farklardan biri budur.

Termokupl devresinde kablonun termoelektrik karakteristiği önemlidir. Pt100 ise direnç sensörüdür ve bağlantı telleri normal uygun iletkenlerden yapılabilir.

Ancak kablo direnci, sıcaklık dayanımı, kesiti, izolasyonu, ekranlama ve 2/3/4 telli bağlantı düzeni Pt100 ölçümünü etkileyebilir.

Pt100 kablo izolasyonu nasıl seçilir?

Eski teknik listelerde PVC, PFA ve fiberglas için tek bir sabit sıcaklık sınırı verildiği görülür. Bunun yerine gerçek kablonun üretici teknik değerinin kontrol edilmesi daha doğrudur.

PVC ekonomik, esnek ve birçok normal ortam uygulamasına uygun olabilir ancak yüksek sıcaklık kapasitesi sınırlıdır.

PFA/PTFE benzeri floropolimer izolasyonlar daha yüksek sıcaklık, kimyasal dayanım ve nem direnci gereken uygulamalarda avantaj sağlayabilir.

Fiberglas esaslı izolasyon yüksek sıcaklıklara uygun olabilir fakat mekanik aşınma, nem ve sıvı sızdırmazlığı açısından polimer izolasyonlarla aynı özellikleri göstermez.

Bu nedenle “fiberglas = 482 °C” veya “PFA = 260 °C” gibi tek bir değer bütün kablolar için evrensel kabul edilmemelidir.

Pt100 elemanı tel sarımlı mı, ince film mi?

Pt100 algılama elemanları temel olarak wire-wound — tel sarımlı veya thin-film — ince film teknolojisiyle üretilebilir.

Tel sarımlı Pt100 elemanında ince platin tel bir taşıyıcı yapı üzerinde kullanılır. Yüksek doğruluk, geniş sıcaklık aralığı ve uzun dönem kararlılık gereken uygulamalarda avantaj sağlayabilir.

İnce film Pt100 elemanında platin tabaka seramik bir yüzey üzerine uygulanır. Küçük boyut, seri üretim, hızlı tepki ve ekonomik üretim gibi avantajlar sağlayabilir.

Hangi yapının daha iyi olduğu uygulamaya bağlıdır. Güncel IEC 60751, sensör konstrüksiyonuna göre tolerans sınıflarının geçerli sıcaklık bölgelerini de ayırır.

Pt100 doğruluk sınıfları nelerdir?

IEC 60751'de tamamlanmış platin direnç termometreleri için AA, A, B ve C gibi tolerans sınıfları tanımlanır.

Örneğin sınıf toleransları sıcaklığa bağlı formüllerle verilir; “Class A her yerde ±0,15 °C'dir” demek doğru değildir.

Örnek olarak güncel IEC yapısında:

Class AA: ±(0,10 + 0,0017 |t|) °C
Class A: ±(0,15 + 0,002 |t|) °C
Class B: ±(0,30 + 0,005 |t|) °C
Class C: ±(0,60 + 0,010 |t|) °C

şeklinde sıcaklığa bağlı toleranslar bulunur.

Ayrıca her sınıf bütün -200…850 °C aralığında geçerli değildir ve tel sarımlı ile ince film yapılar için geçerli sıcaklık bölgeleri farklı olabilir.

Pt100 toleransı ile sistem doğruluğu aynı şey midir?

Hayır. Pt100 elemanının veya tamamlanmış termometrenin IEC toleransı, bütün ölçüm zincirinin hata sınırı değildir.

Gerçek sistemde:

sensör toleransı · kablo direnci · 3 telli kablo dengesizliği · ölçüm akımı · ADC / PLC giriş doğruluğu · transmitter · sensör montajı · daldırma derinliği · termal gradyan

gibi etkiler bulunabilir.

Pt100 kendi kendini ısıtır mı?

Evet, yanlış ölçüm akımı kullanılırsa.

Pt100 pasif direnç sensörüdür. Direnci ölçebilmek için üzerinden küçük bir uyarma akımı geçirilir. Bu akım sensörde:

P = I2R

kadar elektriksel ısı oluşturur.

Akım gereğinden yüksek olursa sensör çevresinden biraz daha sıcak hale gelir ve ölçülen sıcaklık gerçek proses sıcaklığından yüksek çıkabilir. Bu etkiye self-heating — öz ısınma denir.

Öz ısınmanın büyüklüğü yalnız akıma değil, sensörün bulunduğu ortamın ısıyı ne kadar iyi uzaklaştırdığına da bağlıdır. Havadaki sensör ile hareketli sıvı içindeki sensör aynı ölçüm akımında farklı öz ısınma hatası gösterebilir.

Pt100 doğrudan PLC'ye bağlanabilir mi?

Evet, PLC'de uygun RTD / Pt100 giriş modülü varsa.

PLC RTD giriş modülü sensöre ölçüm akımı uygular, direnci ölçer ve Pt100 direnç–sıcaklık fonksiyonuna göre sıcaklığı hesaplar.

Modülün 2, 3 veya 4 telli hangi bağlantıları desteklediği kontrol edilmelidir.

Pt100'u sıradan 0–10 V analog girişine doğrudan bağlamak doğru değildir; direnç ölçümü için uygun ölçüm devresi gerekir.

Pt100 4–20 mA'ya çevrilebilir mi?

Evet. Pt100 bir sıcaklık sensörü çeviricisine veya transmittere bağlanabilir.

Transmitter Pt100 direncini ölçer, sıcaklığı hesaplar ve sonucu örneğin 4–20 mA veya 0–10 V gibi standart proses sinyaline dönüştürür.

Bu yöntem uzun kablo mesafelerinde, standart analog PLC girişi kullanılacağında veya sensör ölçümünü sahaya yakın noktada dönüştürmek gerektiğinde avantaj sağlayabilir.

Pt100 ile termokupl arasındaki fark nedir?

Pt100: sıcaklığa bağlı direnç değişimini ölçer.
Termokupl: sıcaklık dağılımına bağlı termoelektrik EMK üretir.

Pt100 birçok düşük ve orta sıcaklık uygulamasında iyi doğruluk ve kararlılık sağlayabilir. Termokupllar ise çok daha yüksek sıcaklıklara çıkabilen, daha küçük ve hızlı sensör konstrüksiyonları sağlayabilir.

Pt100 için termokupldaki gibi soğuk uç kompanzasyonu gerekmez; fakat bağlantı teli direncinin doğru ele alınması gerekir.

Detaylı karşılaştırma için Pt100 ve Termokupl Karşılaştırması sayfasını inceleyebilirsiniz.

Pt100 neden termokupla göre daha doğrusal kabul edilir?

Pt100'un sıcaklık–direnç eğrisi geniş bir bölgede düzgün ve öngörülebilir değişir. Termokuplun sıcaklık–EMK eğrisi ise daha belirgin doğrusal olmayan davranış gösterir.

Bu nedenle Pt100 dönüşümü genellikle daha basit görünür; ancak yüksek doğrulukta Pt100'un da standart denklem ve uygun ölçüm elektroniğiyle değerlendirilmesi gerekir.

Pt100 yüzey sıcaklığı ölçebilir mi?

Evet, uygun yüzey sensörü tasarımıyla. Fakat standart daldırma tipi Pt100 probu bir yüzeye bastırmak her zaman doğru yüzey sıcaklığı vermez.

Yüzey ölçümünde sensörün temas alanı, termal macun, baskı kuvveti, ortam havası ve metal yüzeyden kabloya olan ısı iletimi sonucu etkileyebilir.

Bu nedenle yüzey sıcaklığı için mekanik olarak yüzey ölçümüne uygun Pt100 yapısı seçilmelidir.

Pt100 sıvı ve gaz sıcaklığı ölçebilir mi?

Evet. Uygun metal kılıf, proses bağlantısı ve sızdırmazlık kullanıldığında Pt100 sıvı ve gaz proseslerinde yaygın biçimde kullanılabilir.

Tank, boru, HVAC, kazan, gıda ve çeşitli proses uygulamalarında daldırma tipi Pt100 sensörler kullanılabilir.

Basınçlı veya korozif proseslerde sensör kılıfı ve gerekiyorsa termokovan uygulaması ayrıca değerlendirilmelidir.

Pt100 arızası nasıl anlaşılır?

Sahada karşılaşılan yaygın Pt100 problemleri:

• Sensör elemanının açık devre olması
• Kabloda kopukluk
• Sensör veya kablonun kısa devre olması
• 3 telli bağlantının yanlış yapılması
• Kablo dirençlerinin dengesiz olması
• Yanlış Pt100/Pt1000 cihaz ayarı
• Yanlış α karakteristiği seçimi
• Sensörün prosesle zayıf termal temas etmesi

olarak sıralanabilir.

Sensör devreden ayrıldığında yaklaşık oda sıcaklığında 100 Ω'un biraz üzerinde bir direnç görülmesi beklenir. Ancak tek bir multimetre ölçümü sensörün bütün sıcaklık aralığında doğru kalibre olduğunu kanıtlamaz.

Pt100 seçerken hangi bilgiler gerekir?

Doğru Pt100 seçimi için yalnız “Pt100 lazım” demek yeterli değildir. En azından şu bilgiler bilinmelidir:

Normal ve maksimum sıcaklık
Minimum sıcaklık
2, 3 veya 4 telli bağlantı
Gerekli tolerans sınıfı
Tel sarımlı veya ince film gereksinimi
Prob çapı ve uzunluğu
Metal kılıf malzemesi
Kablo izolasyonu ve uzunluğu
Proses bağlantısı
PLC / kontrol cihazı giriş tipi
Kalibrasyon ihtiyacı

Bu bilgiler sensörün hem ölçüm performansını hem de fiyatını doğrudan etkiler.

Pt100 fiyatları neden değişir?

Pt100 fiyatı yalnız sensör elemanının 100 Ω olmasına göre belirlenmez. Prob çapı, boy, kılıf, kablo, bağlantı kafası, tolerans sınıfı, transmitter, proses bağlantısı ve kalibrasyon maliyeti değiştirebilir.

Detaylar için Pt100 Fiyatları sayfası incelenebilir.

Sonuç

Pt100, 0 °C'de nominal 100 Ω dirence sahip platin RTD sıcaklık sensörüdür. Güncel IEC 60751 sisteminde yaygın sıcaklık katsayısı α = 0,003851 °C-1 olarak tanımlanır.

Pt100'un önemli avantajları iyi tekrarlanabilirlik, oldukça doğrusal direnç–sıcaklık davranışı ve düşük/orta sıcaklıklarda yüksek ölçüm kalitesi sağlayabilmesidir.

Ancak doğru Pt100 ölçümü yalnız kaliteli sensör elemanına bağlı değildir. 2/3/4 telli bağlantı seçimi, kablo direnci, ölçüm akımı, self-heating, PLC giriş doğruluğu, sensör montajı ve kalibrasyon birlikte sonucu belirler.

Özellikle uzun kablo mesafelerinde 3 veya 4 telli bağlantı kullanmak, doğru IEC 60751 karakteristiğini seçmek ve sensörün gerçek proses sıcaklık aralığına uygun mekanik yapıda olduğundan emin olmak gerekir.

İlgili Pt100 ve sıcaklık ölçüm konuları

+ Pt100 Sensörleri Ana Kategorisi

+ Pt1000 Nedir?

+ Pt100 ve Termokupl Karşılaştırması

+ Termokupl (T/C) Nedir?

+ Pt100 Fiyatları

+ Isı Sensörü Çeviricileri · Isı Kontrol Cihazları · PLC Sistemleri

+ 0–10 V ve 4–20 mA Sinyalleri