Faz kaybı hatası nedir?

VFD giriş ve çıkış faz kaybı hatası

Faz Kaybı Hatası Nedir?

Faz kaybı hatası, üç fazlı bir elektrik sisteminde beklenen fazlardan birinin veya daha fazlasının kaybolmasıdır. Ancak bir hız kontrol cihazında faz kaybını doğru anlamak için önce şu ayrımı yapmak gerekir:

Giriş faz kaybı: Sorun VFD'nin şebeke tarafındadır; R, S veya T girişlerinden biri eksiktir.

Çıkış faz kaybı: Sorun VFD ile motor arasındadır; U, V veya W motor fazlarından biri açık veya ciddi biçimde dengesizdir.

İsimleri birbirine çok benzese de bu iki hata aynı elektriksel olay değildir ve aynı yerden araştırılmaz.

Diğer yaygın sürücü arızaları için İnverter Hata Kodları ana rehberimize geçebilirsiniz.

Giriş faz kaybı · Çıkış faz kaybı · Nasıl teşhis edilir? · Faz koruma rölesi · SSS

Giriş ve çıkış faz kaybını görerek anlayalım

Aşağıdaki eğitim modelinde önce sistemi normal çalıştırın. Ardından Giriş Faz Kaybı ve Çıkış Faz Kaybı seçeneklerini deneyin.

Giriş fazı kaybolduğunda sorunun motor kablosunda değil, VFD'nin besleme tarafında ve DC bara davranışında başladığını; çıkış fazı kaybolduğunda ise DC bara sağlıklı kalırken motor tarafında faz akımının kaybolduğunu görebilirsiniz.

3 Faz Şebeke R S T Doğrultucu AC → DC Diyot Köprüsü DC Bara Kararlı İnverter IGBT / PWM DERELL U V W Motor Durum: NORMAL Sürücü tarafı: Giriş ve DC bara normal Motor tarafı: U-V-W fazları mevcut Sistem normal çalışıyor. Eğitim modeli. Gerçek faz kaybı algılama yöntemi ve eşikleri VFD marka/modeline göre değişebilir.

Giriş faz kaybı hatası nedir?

Giriş faz kaybı, üç fazlı beslenen bir VFD'nin R, S veya T girişlerinden birinin kaybolmasıdır.

Örneğin R-S-T beslemeli bir sürücüde S fazının sigortası açarsa veya S terminalindeki bağlantı koparsa sürücünün giriş doğrultucusu artık normal üç fazlı besleme görmez.

Üreticiler bu hatayı Input Phase Loss, Supply Phase Loss, IPL, SPI, PH-L veya başka marka özel kodlarla gösterebilir.

Örneğin INVT cihazlarda SPI giriş faz kaybı; SPO ise çıkış faz kaybı olarak ayrı ayrı kullanılıyor. OtomasyonAVM'deki INVT hata kodları rehberinde bu ayrımı gerçek cihaz kodları üzerinde görebilirsiniz.

Giriş fazı kaybolunca motor tek faz mı çalışır?

VFD sisteminde doğrudan böyle düşünmek doğru değildir.

Şebeke ile motor arasında doğrudan bir bağlantı yoktur. Enerji yolu şöyledir:

R-S-T → Doğrultucu → DC Bara → IGBT İnverter → U-V-W → Motor

Dolayısıyla VFD girişindeki S fazı kayboldu diye motorun V fazı doğrudan kaybolmuş olmaz.

İnverter, DC baradaki enerjiyi kullanarak motor tarafında yine U-V-W PWM çıkışını oluşturabilir. Ancak giriş doğrultucusu artık sağlıklı üç fazlı beslenmediği için DC bara ripple'ı artar, kalan giriş fazlarında akım yükselir ve doğrultucu/DC bara elemanlarının termal yükü artabilir.

Sürücü bu nedenle giriş faz kaybını algılayıp çalışmayı durdurabilir.

ABB sürücülerde Input Phase Loss hatasının temel belirtilerinden biri intermediate DC circuit voltage oscillation, yani ara DC devre geriliminin dalgalanması olarak tarif edilir.

Giriş faz kaybının yaygın nedenleri

Atmış veya yanmış sigorta: Üç giriş sigortasından yalnız biri açmış olabilir.

Devre kesici kutuplarından birinin arızalanması: Şalter mekanik olarak ON görünürken bir kutup elektriksel olarak temas etmeyebilir.

Gevşek güç terminali: Isınmış veya gevşemiş R, S veya T bağlantısı zaman zaman tamamen açılabilir.

Giriş kontaktörü arızası: Kontaktörün bir ana kontağı yanmış veya yüksek dirençli hale gelmiş olabilir.

Kablo kopması veya hasarı: Pano ile sürücü arasındaki faz iletkenlerinden biri açık devre olabilir.

Şebeke veya trafo problemi: Tesisin yukarı tarafında gerçek bir faz kaybı oluşmuş olabilir.

Çok ciddi gerilim dengesizliği: Bazı sürücüler tam sıfır voltaj olmadan da ağır faz dengesizliğini faz kaybı gibi algılayabilir.

Giriş faz kaybının VFD üzerindeki etkisi nedir?

En önemli etkilerden biri DC bara üzerindeki dalgalanmanın artmasıdır.

Kalan giriş fazlarından çekilen akım da artabilir. Bu durum doğrultucu diyotlarını, giriş reaktörünü ve DC bara kapasitörlerini normalden fazla zorlayabilir.

Uzun süre devam ederse sürücü giriş faz kaybı dışında UU/LU düşük voltaj, aşırı akım veya başka koruma mesajları da gösterebilir.

Bu nedenle giriş faz kaybını yalnız “motor çalışıyor, demek ki sorun yok” diye değerlendirmek doğru değildir.

Giriş faz kaybında ilk nereler kontrol edilir?

Şebeke → ana şalter → sigortalar → kontaktör → kablo → VFD R-S-T terminalleri sırasıyla düşünülmelidir.

Önce hangi fazın gerçekten eksik olduğu bulunur. Daha sonra eksik faz geriye doğru takip edilir.

Enerjili üç faz ölçümleri tehlikeli olduğundan gerilim kontrolleri uygun ölçüm ekipmanı ve yetkin personelle, tesis ve üretici prosedürlerine göre yapılmalıdır.

Çıkış faz kaybı hatası nedir?

Çıkış faz kaybı, VFD'nin U, V veya W motor çıkışlarından birindeki beklenen akım yolunun kaybolması veya çok ciddi biçimde dengesiz hale gelmesidir.

Örneğin U ve W fazlarından motor akımı akarken V fazında akım neredeyse sıfırsa sürücü bunu Output Phase Loss olarak algılayabilir.

Üreticiye göre bu hata Output Phase Loss, Motor Phase Loss, OPL, SPO veya başka bir kodla gösterilebilir.

Çıkış faz kaybının yaygın nedenleri

Motor kablosunda kopuk faz: U, V veya W iletkenlerinden biri açık devredir.

Motor terminalinde gevşek bağlantı: Bir motor terminali gevşemiş, yanmış veya kopmuş olabilir.

Motor sargısında açık devre: Üç fazlı AC motor sargılarından biri elektriksel olarak kopmuş olabilir.

VFD çıkış kontaktörü problemi: Sürücü ile motor arasındaki kontaktörün bir kutbu temas etmiyor olabilir.

Klemens veya soket problemi: Gevşek, oksitlenmiş veya ısınmış çıkış bağlantısı aralıklı faz kaybı oluşturabilir.

Sürücü çıkış katı problemi: Daha nadir olarak bir güç anahtarı, gate driver veya akım ölçüm devresi problemi de faz akımlarında anormal durum oluşturabilir.

Çıkış faz kaybında motor ne yapar?

Motor tarafında bir faz gerçekten kaybolursa üç fazlı manyetik alan dengesi bozulur.

Tork azalabilir, akımlar dengesizleşebilir, titreşim artabilir ve motor ısınabilir.

Modern VFD'lerin amacı bu durumun uzun süre devam etmesine izin vermeden hatayı algılayıp çıkışı durdurmaktır.

Bu nedenle “faz kaybında motor kesin birkaç dakika titreyerek çalışır” şeklinde bir genelleme de doğru değildir; sürücü algılama fonksiyonu çok daha önce trip verebilir.

Çıkış faz kaybı ile çıkışta kısa devre aynı şey midir?

Hayır; hatta elektriksel olarak neredeyse ters problemlerdir.

Çıkışta kısa devrede olmaması gereken düşük empedanslı bir elektrik yolu oluşur ve akım çok hızlı yükselir.

Çıkış faz kaybında ise olması gereken akım yollarından biri kaybolmuştur veya faz akımı çok küçülmüştür.

Kısa devre = istenmeyen yol oluştu.
Faz kaybı = gerekli yol kayboldu.

Çıkış faz kaybı ile toprak kaçağı aynı mıdır?

Hayır.

Motor toprak kaçağı, faz akımının motor gövdesi veya toprak üzerinden istenmeyen bir yol bulmasıdır.

Çıkış faz kaybı ise motor fazlarından birinde beklenen akımın bulunmamasıdır.

Ancak bazı sürücülerde çok ciddi faz dengesizliği farklı koruma algoritmalarını aynı anda etkileyebilir. Bu nedenle gerçek hata kodunun üretici açıklaması önemlidir.

Çıkış faz kaybı OC hatasına neden olabilir mi?

Evet, bazı koşullarda dolaylı olarak ilişkili olabilir.

Bir fazın kaybolması kalan fazlardaki akım dengesini bozabilir ve OC – Overcurrent korumasının devreye girmesine katkı sağlayabilir.

Örneğin bazı INVT hata tablolarında çıkış faz kaybı, OC hata nedenlerinden biri olarak ayrıca listelenir.

Faz kaybı ile faz dengesizliği aynı şey midir?

Hayır.

Faz kaybında bir faz tamamen veya elektriksel olarak neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır.

Faz dengesizliğinde ise üç faz da vardır fakat gerilim veya akım değerleri birbirinden belirgin biçimde farklıdır.

Şiddetli bir dengesizlik bazı VFD'lerde faz kaybı algılama eşiğine yaklaşabilir; ancak kavram olarak aynı değildir.

Faz kaybı ile faz sırası hatası aynı şey midir?

Hayır.

Faz sırası hatasında R-S-T fazlarının hepsi mevcut olabilir fakat sıralama R-T-S gibi değişmiştir.

VFD girişinde birçok standart diyot doğrultuculu sürücü faz sırasından motor yönü açısından doğrudan etkilenmez; motor yönünü inverter kendi U-V-W çıkışıyla belirler.

Ancak giriş faz sırası başka tesis ekipmanları veya belirli cihazlar açısından yine önemli olabilir.

Doğrudan şebekeye bağlı motorda faz kaybı ile VFD'de giriş faz kaybı neden farklıdır?

Doğrudan şebekeye bağlı üç fazlı motorda bir besleme fazı kaybolduğunda motor da doğrudan bir fazını kaybeder. Buna sıkça single phasing denir.

VFD sisteminde ise motor şebekeye doğrudan bağlı değildir.

Şebeke → doğrultucu → DC bara → inverter → motor

zinciri nedeniyle giriş tarafındaki faz kaybı önce VFD'nin doğrultucu ve DC bara tarafını etkiler.

Bu ayrım, faz kaybı konusunda en sık karıştırılan noktalardan biridir.

VFD çıkışındaki faz kaybı nasıl algılanır?

Birçok modern sürücü U, V ve W çıkış akımlarını karşılaştırır. Fazlardan birindeki akım belirli süre boyunca beklenenden çok küçük kalırsa motor faz kaybı alarmı oluşturabilir.

Ancak algılama her sürücüde aynı şartlarda çalışmaz.

Örneğin bazı ABB sürücülerde motor faz kaybı denetimi belirli minimum frekansın üzerinde etkinleşir. Çok küçük motorun çok büyük bir VFD'ye bağlandığı sistemlerde faz akımı algılama eşiğinin altında kalabileceği için üretici faz kaybı denetimiyle ilgili özel parametre önerileri verebilir.

Bu yüzden “VFD faz kaybını her durumda kesin algılar” denmemelidir.

Faz kaybı hatasında pratik teşhis sırası

1. Önce hata kodunun giriş mi çıkış mı olduğunu belirleyin. Input Phase Loss ile Output Phase Loss aynı yerden aranmaz.

2. Hata anını kaydedin. Enerji verildiğinde mi, RUN sırasında mı, yük artınca mı, aralıklı mı?

3. Giriş hatasıysa R-S-T tarafına bakın. Sigorta, şalter, kontaktör, kablo ve giriş terminalleri kontrol edilir.

4. Çıkış hatasıysa U-V-W tarafına bakın. Motor kablosu, motor terminalleri, çıkış kontaktörü ve motor sargıları değerlendirilir.

5. İlgili fazların bağlantılarını fiziksel olarak kontrol edin. Gevşek bağlantı bazen tamamen kopuk fazdan daha zor bulunur çünkü ısındıkça veya titreştikçe arıza ortaya çıkabilir.

6. Hata geçmişini okuyun. Aynı anda UU/LU düşük voltaj, OC aşırı akım veya başka kodlar oluşmuşsa kök neden hakkında önemli ipucu verir.

7. Resetlemeden önce arızanın nedeni giderilmelidir. Özellikle gevşek veya yanmış güç bağlantısını tekrar tekrar enerjilemek hasarı büyütebilir.

Motor faz dirençleri ölçülmeli mi?

Motorun U-V, V-W ve W-U yollarındaki DC dirençlerin birbirine yakınlığı faydalı bir ilk kontroldür.

Bir faz açık devre ise ölçüm bunu gösterebilir.

Ancak dirençlerin eşit çıkması motor izolasyonunun her koşulda sağlam olduğunu kanıtlamaz. Direnç ölçümü ile izolasyon direnci testi farklı testlerdir.

İzolasyon testi yapılacaksa motor ve kablo VFD çıkışından ayrılmalı; yüksek test gerilimi doğrudan sürücü U-V-W terminallerine uygulanmamalıdır.

Faz koruma rölesi faz kaybını önler mi?

Faz koruma rölesi üç fazlı şebekede faz kaybı, faz sırası ve gerilim dengesizliği gibi durumları izleyebilir.

Bu nedenle özellikle VFD'nin giriş beslemesini gözetmek için sistem tasarımında kullanılabilir.

Ancak modern VFD'lerin çoğunda zaten belirli seviyede giriş faz kaybı denetimi bulunur. Harici rölenin gerekli olup olmadığı tesis koruma mimarisine göre değerlendirilmelidir.

Standart faz koruma rölesi VFD çıkışına bağlanır mı?

Her faz koruma rölesi VFD çıkışına uygun değildir.

VFD'nin U-V-W çıkışı klasik 50 Hz saf sinüs değil, yüksek frekanslı PWM gerilim darbelerinden oluşur.

Şebeke sinüsü için tasarlanmış standart bir faz izleme rölesi bu PWM çıkışı yanlış yorumlayabilir veya zarar görebilir.

VFD motor tarafında harici izleme gerekiyorsa kullanılan cihazın açıkça VFD/PWM çıkışıyla uyumlu olduğundan emin olunmalıdır.

Tek faz girişli VFD'de giriş faz kaybı olur mu?

Tek faz giriş için tasarlanmış bir VFD'nin çalışma mantığı üç faz girişli VFD'den farklıdır; bu nedenle üç fazlı giriş phase-loss fonksiyonu aynı anlamda uygulanmaz.

Üç faz giriş için tasarlanmış bir VFD'yi yalnız iki faz veya tek faz ile beslemek ise üretici açıkça izin vermediği sürece doğru kabul edilmemelidir.

Bazı üreticiler belirli modeller için özel derating şartlarıyla tek faz beslemeye izin verebilir; bu tamamen model dokümanına bağlıdır.

Editörün saha notu

Faz kaybında ilk soru “hangi faz eksik?” değil, “faz nerede eksik?” olmalı.

R-S-T tarafında kayıp varsa şebeke, sigorta, kontaktör ve DC bara tarafını düşünün.

U-V-W tarafında kayıp varsa motor kablosu, terminal kutusu, çıkış kontaktörü ve motor sargısını düşünün.

Bu iki tarafı birbirine karıştırırsanız saatlerce motor arayıp aslında giriş sigortasının atmış olduğunu veya şebekeyi arayıp aslında motor terminalinin kopmuş olduğunu görebilirsiniz.

Faz kaybı hakkında sık sorulan sorular

Input Phase Loss ile Output Phase Loss aynı hata mıdır?
Hayır. Input Phase Loss VFD'nin R-S-T besleme tarafındadır; Output Phase Loss ise U-V-W motor tarafındadır.

Giriş fazı kaybolursa motor hemen tek faza kalır mı?
VFD kullanılan sistemde doğrudan değil. Giriş AC önce DC baraya çevrilir, inverter ise motor için yeni üç fazlı çıkış üretir. Ancak sürücünün giriş ve DC bara tarafı ağır biçimde zorlanabilir ve sürücü trip verir.

Çıkış faz kaybında motor ısınır mı?
Faz kaybı uzun süre devam ederse akım ve manyetik alan dengesizliği ısınmaya neden olabilir. Modern VFD çoğu durumda bunu algılayıp daha önce çıkışı kesmeye çalışır.

Bir giriş sigortasının atması faz kaybı oluşturur mu?
Evet. Üç fazlı VFD'de giriş sigortalarından birinin açılması Input Phase Loss için klasik nedenlerden biridir.

Gevşek klemens faz kaybı yapar mı?
Evet. Özellikle yük altında ısınıp teması kaybeden gevşek terminal aralıklı faz kaybının sık nedenlerindendir.

Output Phase Loss ile Short Circuit aynı mı?
Hayır. Faz kaybında bir elektrik yolu kaybolur; kısa devrede olmaması gereken düşük empedanslı yeni bir yol oluşur.

Faz kaybı OC hatası oluşturabilir mi?
Evet. Faz dengesizliği ve motor tarafındaki faz kaybı bazı durumlarda akımın yükselmesine ve OC korumasının tetiklenmesine katkı sağlayabilir.

VFD'de faz koruma rölesine gerek var mı?
Her uygulamada şart değildir. VFD'nin kendi koruma fonksiyonları ve tesisin genel koruma mimarisi birlikte değerlendirilmelidir.

Normal faz koruma rölesini U-V-W çıkışına bağlayabilir miyim?
Cihazın VFD/PWM çıkışıyla uyumlu olduğu açıkça belirtilmiyorsa kullanılmamalıdır.

Faz kaybı hatası resetlenip geçerse önemsenmeyebilir mi?
Hayır. Aralıklı faz kaybı gevşek bağlantı veya yanmış kontak gibi ilerleyen bir arızanın habercisi olabilir.

İlgili inverter hata konuları

İnverter Hata Kodları · OC Aşırı Akım Hatası · Çıkışta Kısa Devre · Motor Toprak Kaçağı · UU / LU Düşük Voltaj

İlgili VFD ve motor konuları

VFD Nasıl Çalışır? · DC Bara · AC Motor · Faz Koruma Rölesi