IEC 60269-1

IEC 60269-1

Alçak gerilim sigortalarında güvenli kesmenin ortak temeli

Merhaba dostlar. IEC 60269-1, IEC 60269 serisinin genel kurallarını tanımlar. Bir eriyen telli sigortayı değerlendirirken yalnızca “kaç amper?” sorusunun neden yeterli olmadığını açıklar: ürünün akımı taşıması, gerektiğinde devreyi güvenle kesmesi ve bağlantılarıyla birlikte uygun koşullarda çalışması gerekir. Buradaki temel konu, aşırı akım korumasının karşılaştırılabilir özellikler ve deneylerle tanımlanmasıdır.

Editörün notu: Üzerinde IEC 60269-1 yazan iki sigorta, aynı amperde olsalar bile her durumda birbirinin yerine kullanılamaz. AC/DC uygunluğu, kullanım sınıfı, kesme kapasitesi, boyutlar ve üreticinin eğrileri birlikte kontrol edilir. Ayrıca standardın kapsamındaki gerilim üst sınırı, her ürünün o gerilimde kullanılabileceği anlamına gelmez.

Kapsamı hangi sigortaları içerir?

IEC'nin 9 Ağustos 2024 tarihli 5. baskısı, kapalı yapıda akım sınırlayıcı sigorta elemanı içeren ve anma kesme kapasitesi en az 6 kA olan sigortaları kapsar. Kapsam, güç frekanslı AC devrelerde 1.000 V'a, DC devrelerde 1.500 V'a kadar nominal devre gerilimlerini içerir. Bu değerler birer kapsam sınırıdır; kullanılacak ürünün kendi anma değerleri ayrıca uygun olmalıdır.

Dolayısıyla bu belgeyi bütün alçak gerilim koruma cihazlarının ortak standardı gibi okumamak gerekir. Minyatür eriyen telli sigortalar IEC 60127 ailesinde ele alınır. Otomatik devre kesiciler de ayrı standartlara tabidir. Endüstriyel sigortalarda ise genel kurallara, ilgili sigorta sisteminin ve uygulamanın ek gerekleri eşlik eder.

Amper, volt ve kesme kapasitesi farklı şeylerdir

Anma akımı, belirlenmiş koşullardaki taşıma değeridir; o akımda anında açma eşiği değildir. Gerçek açma davranışı zaman-akım eğrisi ile değerlendirilir. Bu yüzden sigorta amperini belirlerken yükün sürekli akımı kadar ilk enerjilenme darbeleri ve çalışma çevrimi de önemlidir. Hızlı ve gecikmeli davranış da yalnızca amper etiketinden anlaşılamaz.

Anma gerilimi, sigortanın belirtilen devre koşullarında kesme yapabilmesiyle ilgilidir. Kesme kapasitesi ise bu koşullarda güvenle kesebileceği beklenen kısa devre akımını ifade eder. Örneğin Eaton'ın 63NHG00B ürünü 63 A, 500 V AC, gG ve 120 kA olarak belirtilir. Burada 63 A taşıma değeriyle 120 kA kesme kapasitesi birbirinin yerine geçmez. AC verileri de aynı ürün için kendiliğinden DC kullanım onayı oluşturmaz.

gG ve aM ayrımı neden önemlidir?

gG, genel amaçlı tam aralıklı koruma sınıfıdır; uygun seçimle aşırı yük ve kısa devre korumasında kullanılır. aM ise motor devrelerine yönelik kısmi aralıklı sınıftır ve kısa devre korumasına yöneliktir. aM kullanıldığında motorun aşırı yük koruması için ayrıca uygun bir koruma cihazı gerekir. Motor devresindeki kontaktör, aşırı yük koruması ve sigorta birlikte koordine edilir.

Aynı amperdeki gG ve aM sigortaları yalnızca “biri hızlı, diğeri yavaş” diye ayırmak doğru değildir; korudukları akım aralığı ve uygulama amaçları farklıdır. Yarıiletken koruma sigortalarında da ayrı kullanım sınıfları ve koordinasyon gerekleri bulunur. Bu nedenle uygun sigorta tipini seçmek, gövdeye uyan herhangi bir kartuşu takmaktan daha kapsamlı bir iştir.

Deneyler ve teknik belgeler neyi doğrular?

Standardın değerlendirdiği özellikler arasında yalıtım, normal işletmedeki sıcaklık artışı, güç kaybı, zaman-akım davranışı, kesme kapasitesi ve akım sınırlama özellikleri bulunur. Tip deneyleri, bu özelliklerin tanımlanan koşullarda doğrulanmasını sağlar. İşaretlemeler de ürünün tanınmasına ve doğru uygulanmasına hizmet eder. Ancak bir deney sonucu, ürünün her sıcaklıkta, her yuvada ve her devrede aynı davranacağını söylemez.

Satın alma veya eşdeğer ürün değerlendirmesinde tam ürün kodu, veri sayfası, ilgili sigorta standartları ve varsa uygunluk belgeleri birlikte incelenmelidir. Yalnızca katalogda standart numarası görülmesi, uygulamadaki bütün seçim kontrollerinin tamamlandığı anlamına gelmez.

Akım sınırlama, I²t ve seçicilik

Akım sınırlayıcı sigorta, yeterince yüksek kısa devre koşullarında akımı, sınırlama olmasaydı ulaşabileceği tepe değere erişmeden kesebilir. Değerlendirmede geçen tepe akımı ile I2t verileri önemlidir. I2t'nin birimi A2s'dir; doğrudan joule veya yalnızca açma süresi değildir. Erime öncesi I2t ile toplam kesme I2t de farklı büyüklüklerdir.

Seçicilik, bir arızada öncelikle arızalı kola en yakın korumanın çalışması hedefidir. Alt ve üst sigortaların yalnızca amperlerini karşılaştırmak yeterli olmayabilir; eğriler ve üreticinin seçicilik tabloları değerlendirilir. Sigortalı ayırıcı birleşimlerinde ise IEC 60947-3 kapsamındaki cihaz gerekleri de önem taşır. Sigortanın uygun olması, bütün birleşimin kendiliğinden uygun olduğu anlamına gelmez.

Serinin diğer bölümleriyle ilişkisi

IEC 60269-2, ağırlıklı olarak endüstriyel uygulamalarda yetkili kişilerin kullanacağı sigorta sistemlerinin ek gereklerini ele alır. IEC 60269-3, uzman olmayan kişilerin işletmesine yönelik, çoğunlukla ev ve benzeri uygulamalardaki sistemlere odaklanır. IEC 60269-4 ise yarıiletken cihazları koruyan sigorta elemanlarının ek gereklerini kapsar. İlgili bölümün atıf yaptığı baskılar ve değişiklikler birlikte okunmalıdır.

Pano ve saha uygulamasına nasıl yansır?

Sigorta seçimine, yükü ve korunan devreyi tanımlayarak başlayın. Hız kontrol cihazlarında üreticinin giriş koruması önerisi, güç kaynaklarında ilk enerjilenme akımı, UPS sistemlerinde ise sigortanın AC giriş, bypass veya DC güç yolunda bulunması seçimi etkiler. Bunları tek bir “gücü gerilime böl, sigortayı tak” hesabına indirmek doğru sonuç vermez.

Ayrıca sigorta yuvasının durumu, bağlantı sıkılığı, iletkenler ve pano içi sıcaklık kontrol edilir. Sigorta tekrar tekrar açıyorsa sebep bulunmadan amperi yükseltilmez. Açmış eriyen telli sigorta elemanı yeniden kullanılmaz; değişim değerlendirmesinde eşdeğer özellikler korunur ve enerji izolasyonu dahil güvenli değiştirme kuralları uygulanır.

İlgili konular

Standart ailesinde IEC 60269 genel çerçevesi, IEC 60269-2, IEC 60269-3, IEC 60269-4 ve sigortalar için IEC standartları konularını birlikte inceleyebilirsiniz. Uygulama tarafında sigortalı anahtarlama ve ayırma cihazları, kontaktörler, motor sürücüleri, güç kaynakları ve UPS sistemleri koruma koordinasyonunu tamamlayan ilgili başlıklardır.

Ürünler için sigortalar kategorisine, teknik ayrımlar için endüstriyel sigortalar, yarıiletken hızlı sigortalar ve DC sigortalar sayfalarına geçebilirsiniz.