Anahtarlama ile güvenli ayırma arasındaki fark

Bir panodaki şalterin kolunu çevirmek; yükü açıp kapatma, bakım için ayırma ve aşırı akımı kesme görevlerinin tamamını aynı cihazın yaptığı anlamına gelmez. Doğru seçim, cihazın hangi işlevi hangi şartlarda yerine getirdiğini anlamakla başlar.

IEC 60947 serisinin bu bölümü; anahtarları, ayırıcıları, anahtar-ayırıcıları ve sigorta-kombinasyon birimlerini kapsar. Dağıtım ve motor devrelerinde standardın gerilim kapsamı 1.000 V AC ve 1.500 V DC'ye kadar uzanır. Bu sınırlar, her ürünün bu gerilimlerde kullanılabileceğini göstermez.

IEC kataloğunda 2020 ana yayını ile 2025 değişikliğini birleştiren IEC 60947-3:2020+AMD1:2025 CSV bulunur. Ürün değerlendirmesinde üreticinin beyan ettiği baskı, anma değerleri ve uygulama koşulları birlikte kontrol edilir.

Dört cihaz grubu aynı işi yapmaz

Anahtar: Beyan edilen yük koşullarında akımı kurar, taşır ve keser. Yük altında anahtarlama yeteneği, tek başına ayırma işlevini de belgelediği anlamına gelmez.

Ayırıcı: Açık konumda ayırma işlevini yerine getirir. Yük akımını kesmek için uygun olduğu varsayılmaz; yük altında açma görevi ayrıca doğrulanmalıdır.

Anahtar-ayırıcı: Hem beyan edilen koşullarda anahtarlama yapar hem ayırma gereksinimlerini karşılar. Makine beslemesinde bu iki işlevin birlikte gerektiği uygulamalarda kullanılır.

Sigorta-kombinasyon birimi: Anahtarlama veya ayırma cihazını sigortalarla birleştirir. Koruma davranışı; sigorta tipi, akım değeri ve cihazla doğrulanmış eşleşmesine bağlıdır. Sigorta yuvası bulunması, her sigortanın uygun olduğu anlamına gelmez.

Kullanım kategorisi neden amper değeri kadar önemlidir?

AC-20 yüksüz bağlama ve ayırmayı; AC-21 dirençli yükleri; AC-22 karışık dirençli ve endüktif yükleri; AC-23 motor veya yüksek endüktif yükleri ifade eder. A ve B ekleri sırasıyla sık ve seyrek işletme görevlerini ayırır. Kategoriler arasında yalnızca amper değerine bakılarak eşdeğerlik kurulmaz.

Somut bir örnek: Socomec COMO 21153403 ürün verisinde Iu 32 A, 400 V için AC-21 değeri 32 A, AC-23 değeri 22 A olarak verilir. Dolayısıyla 25 A çeken bir motor yüküne, yalnızca “32 A cihaz” ifadesine bakarak uygunluk kararı verilemez. Bu değerler bütün 32 A cihazlara genellenmez.

Motorun sürekli ve sık yol alıp durması ayrıca değerlendirilir. Kontaktörlerin motor kumandasındaki görevi ile bakımda kullanılan anahtar-ayırıcının görevi farklıdır. AC-23 işareti, cihazı her türlü motor yol verme çevrimi için uygun bir kontaktöre dönüştürmez.

Kısa devre dayanımı, kısa devreyi kesmek değildir

Icw, belirtilen süre için kısa süreli dayanım akımıdır; süre bilgisiyle birlikte okunur. Koşullu kısa devre akımı ise belirtilen koruyucu cihazla sağlanan bir değerdir; üretici belgelerinde Iq gösterimiyle karşılaşılabilir. Bunlar cihazın kısa devreyi kendi başına otomatik olarak kesebildiğini göstermez.

Sigorta veya devre kesicinin tipi, akımı ve koruma karakteristiği, üreticinin koordinasyon verisiyle eşleşmelidir. Bir cihazın farklı koşullarda verilen kA değerleri birbirinin yerine kullanılamaz. SCCR gibi başka derecelendirmeler de ait oldukları standardın koşullarıyla değerlendirilir.

AC, DC ve fotovoltaik uygulamaları ayırmak

Bir AC anma değeri doğrudan DC devreye taşınmaz. DC'de işletme gerilimi, yük karakteri, kutup bağlantısı ve akım yönü için üreticinin beyanı gerekir. Gerekli seri kutup bağlantısı veya polarite, cihazın şemasına göre uygulanır; kutup sayısı tahminle belirlenmez.

Fotovoltaik tarafta DC-PV0 akım akmıyorken ayırmayı; DC-PV1 ters akım ve önemli aşırı akım oluşmayan uygulamaları; DC-PV2 ise önemli aşırı akımın ve iki yönlü akımın söz konusu olabildiği uygulamaları ayırır. PV uygunluğu, batarya devresindeki kısa devre koşullarının da karşılandığını tek başına göstermez. DC sigorta seçimi de aynı devrenin gerçek koşullarıyla yapılır.

Pano ve makineye yerleştirirken nelere bakılır?

İşletme akımı Ie, ilgili gerilim ve kategori için okunur. Montajda ortam sıcaklığı, kapalı pano koşulları, iletken kesiti, terminal torku ve üreticinin izin verdiği bağlantılar dikkate alınır. Cihazın uygunluğu, IEC 61439 kapsamındaki panonun bütün doğrulamalarını kendiliğinden tamamlamaz.

Sigortalı bir çözümde IEC 60269 kapsamındaki sigortanın görevi ile anahtarlama cihazının görevi birlikte değerlendirilir. Makine beslemesinin ayrılması için IEC 60204-1 çerçevesi de ilgilidir. Ayırma, yeniden enerjilenmeye karşı güvence ve gerilimsizliğin doğrulanması bakım planında birlikte ele alınır.

Frekans invertörü bulunan bir sistemde motorun durması, elektriksel enerjinin tamamen ortadan kalktığını göstermez. Depolanmış enerji, yardımcı beslemeler ve geri besleme ihtimali değerlendirilir. Cihaz ve sistem talimatlarındaki bekleme ve doğrulama şartları yetkili kişilerce uygulanır.

İlgili şalt ve kumanda standartları

IEC 60947-1 genel kuralları; IEC 60947-2 devre kesicileri; IEC 60947-4-1 elektromekanik kontaktörleri ve motor yol vericilerini ele alır. IEC 60947-5-1, kontrol devresi cihazları ve anahtarlama elemanlarıyla ilgilidir. IEC 60947-6-1 ise kaynaklar arası transfer anahtarlama donanımını değerlendirmek için ilgili bölümdür.

Koruma ve uygulama için ilgili konular

Sigorta seçim ölçütleri, koruma elemanını doğru belirlemeye; sigorta standartları, farklı ürün sınıflarını ayırmaya yardımcı olur. Endüstriyel sigortalar ile anahtarlama cihazı birlikte koordine edilir. Topraklama ve koruma iletkeni düzeni ayrıca değerlendirilir. Solar panel invertörü uygulamalarında AC ve DC taraflarının ayırma koşulları ayrı kontrol edilir.