Teknik resimden tezgâhın anlayacağı komutlara

Selamlar, CNC işlemede en sık karşılaşılan program yapısı, G ve M kodları içeren NC parça programıdır. Bunun yanında üreticiye özgü programlama biçimleri, diyaloglu arayüzler ve parametrik makrolar kullanılır. Programlama dili, program hazırlama yöntemi ve CAM yazılımı farklı kavramlardır. Bu ayrım, hangi bilgiyi öğrenmeniz ve hangi dosyayı tezgâha aktarmanız gerektiğini netleştirir.

Bir program yalnızca parçanın şeklini tarif etmez; takım hareketlerini, işleme sırasını ve gerekli makine işlevlerini de tanımlar. Aynı parçayı üreten iki tezgâhın aynı programı kullanması gerekmez. Kontrol sistemi, makine tipi, eksen düzeni ve etkin seçenekler programın yapısını etkiler.

G kodu: hareketler ve çalışma biçimleri

G kodları hareketleri ve işleme koşullarını tanımlar. Yaygın örneklerde G00 hızlı konumlandırma, G01 doğrusal ilerleme, G02 ve G03 dairesel interpolasyon içindir. İlerleme ve hız ayarları ilgili çalışma modlarıyla birlikte okunmalıdır. Birçok komut, aynı gruptaki başka bir komutla değiştirilene kadar etkisini sürdürür; buna modal davranış denir.

Örneğin G01 X20 F150 yalnızca açıklama amaçlı bir bloktur; çalıştırılabilir tam program değildir. X değerinin anlamı; birim, koordinat sistemi ve mutlak veya artımsal programlama durumuna bağlıdır. F150 de etkin ilerleme moduyla yorumlanır. Tek satırı anlamak için önceki etkin komutları da bilmek gerekir.

M kodları, takım seçimi ve spindle komutları

M kodları spindle başlatma veya durdurma, soğutma ve program sonlandırma gibi işlevlerde kullanılır. G ve M kodları çoğunlukla aynı NC programının parçalarıdır. M kodlarını bütünüyle bağımsız ikinci bir dil gibi düşünmek pratikte yanıltıcıdır. Ayna, palet veya özel donanım komutları tezgâh üreticisine göre değişebilir; numaraları başka makineden kopyalanmamalıdır.

T takım seçimini, S spindle hızını, F ilerlemeyi belirtmekte kullanılır. Bunların uygulanması kontrolün kurallarına ve etkin modlara bağlıdır. Kesici takımın numarası, boy ve yarıçap ofsetleriyle eşleştirilmelidir; programdaki takım çağrısı, doğru fiziksel takımın takıldığını tek başına doğrulamaz.

Üreticiye özgü diller ve diyaloglu programlama

CNC kontrol sistemleri aynı işi farklı programlama ortamlarıyla sunabilir. Örneğin HEIDENHAIN TNC 320, Klartext ve G koduyla programlamayı destekler. Klartext, operatörü diyaloglarla yönlendiren üreticiye özgü bir programlama biçimidir; bütün kontrol markaları için ortak bir dosya dili değildir.

Siemens SINUMERIK ortamında NC komutları ve üst düzey dil olanaklarının yanında, programGUIDE ile çevrim desteği ve ShopMill veya ShopTurn ile iş adımları üzerinden programlama bulunabilir. ShopMill, ShopTurn ve programGUIDE adlarını birbirinden bağımsız evrensel diller olarak sınıflandırmamak gerekir. Kullanılabilir işlevler kontrol sürümüne ve seçeneklere bağlıdır.

Mazak MAZATROL, işleme özellikleri ve ölçüler gibi bilgileri diyaloglarla alarak program hazırlamaya yardımcı olur. İngilizcedeki “conversational programming”, burada diyaloglu programlama anlamındadır; sesli konuşarak komut verme anlamına gelmez. Kullanıcı her hareketi elle yazmayabilir, ancak takım, bağlama ve işleme kararlarını yine doğru vermelidir. Diyaloglu programın başka marka tezgâhta doğrudan çalışacağı varsayılmaz.

Makro ve parametrik programlama

Makrolar, benzer işlemleri değişkenler ve hesaplamalarla yeniden kullanmayı sağlar. FANUC Custom Macro gibi yapılarda matematiksel işlemler, koşullar ve döngüler bulunabilir. Örneğin aynı parçanın farklı delik aralıklarına sahip ailesinde ölçüler parametre olarak yönetilebilir. Seri üretimde tekrar yazılan kod azalır; değişiklikler ortak bir işlem mantığında toplanabilir.

Prob çevrimleri ve otomatik üretim uygulamalarında da makrolardan yararlanılabilir. Değişken numaraları, kapsamları, kalıcılıkları ve çağırma kuralları kontrol sistemine bağlıdır. Bir makrodaki yanlış ölçü bütün tekrarları etkileyebileceğinden, parametrelerin izin verilen sınırları tanımlanmalıdır. Her tezgâhta aynı makro seçeneğinin bulunduğu kabul edilmez.

CAM yazılımı hangi aşamada devreye girer?

CAM bir programlama dili değil, takım yolu ve üretim programı hazırlama yazılımıdır. Özellikle karmaşık geometrilerde çok sayıda hareketin hesaplanmasını kolaylaştırır. CAD modeli tek başına yeterli değildir; stok, bağlama, takım, operasyon sırası ve iş parçası malzemesine uygun kesme koşulları ayrıca tanımlanır.

Hesaplanan operasyonlar, uygun post işlemciyle hedef tezgâhın NC komutlarına dönüştürülür. Post işlemci; kontrol, eksen düzeni ve makine yetenekleriyle eşleşmelidir. CAM'de düzgün görünen takım yolu, yanlış post seçimiyle uygun olmayan çıktıya dönüşebilir. Elle kod yazma miktarı azalabilir; programı okuyabilmek ve tezgâha uygunluğunu değerlendirmek önemini korur.

PLC programı ile parça programını ayırın

Tezgâhtaki PLC programı, makineye özgü kumanda mantığı ve NC ile çevre birimleri arasındaki işlevsel ilişkilerle ilgilidir. Ladder gibi PLC programlama biçimleri bu katmanda görülebilir. Bunlar, parçanın konturunu tarif eden NC programıyla aynı görevde değildir. Parça işlemek için program hazırlamak ile makinenin PLC mantığını değiştirmek farklı uzmanlık ve yetki gerektirir.

Hangi yöntem hangi işte daha uygundur?

Dört delikli basit bir plakada elle NC programlama veya diyaloglu bir delik çevrimi pratik olabilir. Aynı desen çok sayıda ölçüyle tekrarlanıyorsa parametrik yaklaşım değerlendirilebilir. Serbest biçimli bir kalıp yüzeyinde ise CAM daha uygun bir hazırlama yöntemi olabilir. Prototiplemede hızlı değişiklik yapabilmek, üretimdeyse doğrulanmış programı tekrar kullanabilmek öne çıkar.

Programlama sürecini iyileştirirken yalnızca kod yazma süresini ölçmeyin. Hazırlama, doğrulama, tezgâh denemesi, çevrim ve sonraki revizyonların toplamını değerlendirin. Tezgâh maliyetine yazılım, eğitim ve gerekli kontrol seçenekleri de eklenebilir. En kısa program, her zaman en kolay sürdürülen üretim yöntemi değildir.

Programı aktarmadan önce ne doğrulanmalı?

Birimler, iş parçası sıfırı, takım ofsetleri, ilerleme modu ve tornada çap veya yarıçap programlama kabulü kontrol edilmelidir. İşleme hassasiyeti, yalnızca koordinatlara daha fazla ondalık basamak yazılarak sağlanmaz. İlk parça ölçümü ile programın hedeflenen ölçü ve geometrileri üretip üretmediği doğrulanır.

Takım yolu simülasyonu ile makine modeli içeren simülasyonun kapsamı aynı değildir. Çarpışma kontrolü, kullanılan modele ve doğrulama özelliklerine bağlıdır; yalnızca hareketi ekranda izlemek yeterli kontrol sayılmaz. Güvenli devreye almada üreticinin program deneme prosedürü uygulanır. Simülasyon sonucu, fiziksel bağlama ve ofset doğrulamasının yerine geçmez.

Onaylanan programı revizyon numarası, takım listesi, kurulum bilgileri ve kullanılan post işlemci sürümüyle saklayın. Tezgâhta yapılan değişikliği ana dosyaya da işleyin. Bakım ve yeniden devreye alma sonrasında eski bir kopyanın yanlışlıkla kullanılması böylece daha kolay önlenir. Öğrenmeye, kullanılan kontrolün kılavuzuyla birlikte temel NC okuma becerisinden başlamak sağlam bir temel oluşturur.