
EtherCAT Master ve Slave cihazları arasında nasıl bir iletişim kurulur?
EtherCAT'ta iletişimi ağ yöneticisi olan MainDevice başlatır; saha tarafındaki SubDevice'lar kendi başlarına EtherCAT frame göndermek yerine gelen çerçeveyi donanım üzerinde on-the-fly işler. Eski kaynaklarda bu roller Master / Slave olarak geçer; güncel ETG terminolojisinde MainDevice / SubDevice kullanımı tercih edilir. Temel mantık değişmez: MainDevice ağın topolojisini ve proses verisi haritasını bilir, EtherCAT telegramlarını gönderir, her SubDevice kendisine ait veriyi okur/yazar ve çerçeve tekrar MainDevice'a döner.[1]
Bu sayfadaki en önemli ayrım: EtherCAT iletişimi yalnız “Master komut verir, Slave cevap verir” şeklinde klasik sorgu-cevap değildir. Çevrimsel proses verisinde bir EtherCAT frame birden fazla SubDevice'ın verisini taşıyabilir; cihazlar çerçeveyi geçerken işler. Parametre, dosya veya teşhis verisi gerektiğinde ise mailbox tabanlı asenkron servisler devreye girer.
1. Önce ağın kimliği ve sırası belirlenir
Ağ açıldığında MainDevice doğrudan “motoru döndür” komutuyla başlamaz. Önce bağlı EtherCAT cihazlarının fiziksel sırasını, kimliklerini ve beklenen konfigürasyonla uyuşup uyuşmadıklarını belirler. EtherCAT cihazının temel donanım bilgileri SII olarak ESC'ye bağlı kalıcı bellekte bulunabilir; daha ayrıntılı ağ erişilebilir özellikler ise üreticinin XML tabanlı ESI dosyasında tanımlanır. ESI; proses verisi seçeneklerini, mailbox protokollerini, senkronizasyon modlarını ve cihaz kimlik bilgilerini konfigürasyon aracına bildirir.[2]
Bu nedenle aynı markanın iki sürücüsünün aynı sokete sahip olması, aynı EtherCAT konfigürasyonu olduğu anlamına gelmez. Product Code, Revision, ESI ve gerekiyorsa Serial/Configured Station Alias bilgileri kontrol edilir. Cihaz ve sensör entegrasyonu sırasında yapılan ilk işlerden biri budur.
2. INIT → PREOP → SAFEOP → OP neden var?
EtherCAT iletişiminin açılışı EtherCAT State Machine (ESM) ile kontrollü ilerler. Tipik sıra INIT → PREOP → SAFEOP → OP şeklindedir. INIT durumunda temel haberleşme hazırlanır. PREOP aşamasında mailbox haberleşmesi ve cihaz parametreleme işlemleri yapılabilir. SAFEOP'ta proses veri girişleri çalışabilirken çıkışların uygulamaya güvenli biçimde teslim edilmesi sınırlandırılır. OP durumunda çevrimsel giriş ve çıkış proses verisi tam olarak devreye girer.[3]
Önemli nokta şudur: EtherCAT cihazının OP durumuna gelmesi, servo sürücünün kendi motion state machine'inde otomatik olarak “motor çalışıyor” olduğu anlamına gelmez. Haberleşme state'i ile sürücü, valf veya emniyet uygulamasının kendi çalışma durumu farklı katmanlardır.
3. PDO: her çevrim taşınan proses verisi
PDO (Process Data Object), MainDevice ile SubDevice arasında çevrimsel olarak değiş tokuş edilen proses verisidir. Servo sürücüsünde Target Position, Controlword, Actual Position ve Statusword; I/O modülünde dijital giriş/çıkış bitleri; analog modülde ölçüm değerleri PDO içinde bulunabilir. PDO haritası ağ kurulurken proses image içine yerleştirilir.[4]
MainDevice bir çevrimde yeni çıkış verilerini ilgili mantıksal adreslere yerleştirir. Çerçeve cihazların içinden geçerken SubDevice kendi çıkış verisini alır ve giriş verisini aynı veri alanına yazar. Çerçeve MainDevice'a döndüğünde yeni giriş process image'ı hazırdır. EtherCAT'ın verimliliği burada ortaya çıkar: MainDevice her cihazla ayrı TCP/IP oturumu kurmaz.
4. Küçük bir proses image örneği
Varsayımsal üç cihaz düşünelim: I/O-A 2 bayt çıkış + 2 bayt giriş, Servo-B 8 bayt çıkış + 8 bayt giriş, Sensör-C yalnız 4 bayt giriş kullanıyor. MainDevice'ın çevrimsel proses verisi bu örnekte 10 bayt output + 14 bayt input olur.
| Cihaz | MainDevice → SubDevice | SubDevice → MainDevice | Örnek içerik |
|---|---|---|---|
| I/O-A | 2 bayt | 2 bayt | DO / DI bitleri |
| Servo-B | 8 bayt | 8 bayt | Controlword + setpoint / Statusword + actual value |
| Sensör-C | 0 bayt | 4 bayt | Ölçüm değeri + durum |
Bu yalnız öğretici bir haritadır; gerçek PDO boyutları cihazın ESI ve üretici kılavuzuna bağlıdır. MainDevice bu 24 uygulama baytını tek frame içinde taşımak zorunda da değildir; çevrimde veri boyutuna, komut yapısına ve konfigürasyona göre birden fazla EtherCAT datagramı veya frame bulunabilir.
5. SDO ve mailbox: her veri her çevrimde taşınmaz
SDO (Service Data Object), özellikle CoE kullanan cihazlarda parametre veya konfigürasyon verisini istek üzerine okumak/yazmak için kullanılır. PDO sürekli çevrimsel veri için, SDO ise daha seyrek erişilen parametreler için uygundur. Servo ivme limiti, sensör filtre parametresi veya ürün bilgisi gibi bir değer her 500 µs'de taşınmak zorunda değildir.[5]
EtherCAT mailbox üzerinden yalnız CoE/SDO değil, cihazın desteklediği profile göre SoE, FoE, EoE veya AoE gibi servisleri de taşıyabilir. Her SubDevice bütün mailbox profillerini desteklemek zorunda değildir; desteklenenler ESI'de bildirilir.
6. Working Counter: “cevap geldi” bitinden daha fazlası
Her EtherCAT datagramının sonunda Working Counter (WKC) bulunur. Adreslenen SubDevice ilgili bellek okuma/yazma işlemini başarıyla gerçekleştirdiğinde WKC donanımda artar. MainDevice dönen datagramdaki gerçek WKC'yi, konfigürasyondan hesapladığı beklenen değerle karşılaştırır.[6]
Örneğin normalde WKC=5 beklenen bir datagram WKC=3 ile dönüyorsa MainDevice “bir şey değişti” bilgisini hemen görür. Ancak WKC tek başına sebebi söylemez: cihaz fiziksel olarak kaybolmuş, resetlenmiş, OP durumundan çıkmış veya hedef bellek erişimi geçersiz olmuş olabilir. Ayrıntılı teşhis için link durumu, AL Status/Code ve diğer sayaçlara bakılır. Bu akış EtherCAT hata tespiti sayfasının temelidir.
7. Senkronizasyon: üç farklı çalışma biçimi
SubDevice uygulaması her zaman aynı şekilde tetiklenmez. ETG uygulama rehberinde üç temel yaklaşım ayrılır: FreeRun, uygulamanın yerel zamanlayıcıyla bağımsız çalışmasıdır; SM-Synchronous yaklaşımda yeni proses verisi geldiğinde uygulama tetiklenir; DC-Synchronous yaklaşımda Distributed Clocks üzerinden SYNC0/SYNC1 gibi donanımsal zaman olayları kullanılır.[7]
Bu yüzden “EtherCAT bütün cihazları otomatik aynı anda çalıştırır” cümlesi doğru değildir. Servo gibi yüksek hassasiyet isteyen cihazlar DC'yi kullanabilir; basit bir sensör veya dijital I/O farklı senkronizasyon modunda çalışabilir. Ayrıntı için gerçek zamanlı performans sayfası okunabilir.
8. Distributed Clocks veri taşımaz; zamanı hizalar
Eski EtherCAT anlatımlarında en sık görülen hatalardan biri, Distributed Clocks'ı SubDevice→SubDevice veri haberleşmesi sanmaktır. DC'nin görevi ESC içindeki yerel saatleri ortak EtherCAT System Time'a göre senkronize etmek ve cihaz uygulamasına SYNC/LATCH zamanlaması sağlamaktır. Veri aktarımının kendisi PDO, mailbox veya başka EtherCAT servisleriyle yapılır.[8]
Ayrıca DC destekli ESC bulunması tek başına uygulamanın DC-Synchronous çalıştığını göstermez. SubDevice uygulamasının DC modunu kullanması ve ESI/konfigürasyon ayarlarının buna göre yapılmış olması gerekir.
9. SubDevice doğrudan başka SubDevice'a veri gönderebilir mi?
Evet, fakat bu “normal peer-to-peer Ethernet” gibi serbest bir iletişim değildir. ETG iki temel yöntemi ayırır. Topolojiye bağlı tek çevrimli aktarımda yukarıdaki bir SubDevice'ın okuduğu/yazdığı mantıksal veri, aynı datagram aşağı yöndeki başka bir SubDevice'a ulaşırken kullanılabilir. Cihaz sırası sabit olmalıdır. Topolojiden bağımsız yöntemde MainDevice ilk bus çevriminde veriyi okur, ardından sonraki bus çevriminde hedef SubDevice'a yazar.[9]
İkinci yöntem daha esnektir ve MainDevice WKC'yi kontrol ederek veriyi hedefe aktarmadan önce geçerliliğini değerlendirebilir. Bu mekanizmaların hiçbiri Distributed Clocks değildir.
10. Olay ve hata bildirimi nasıl yapılır?
Bir SubDevice'ın bir limit aştığında “frame içinde evrensel bir event flag yakması” şeklinde tek bir EtherCAT yöntemi yoktur. Uygulamaya bağlı olaylar PDO bitleri, cihazın Object Dictionary'si, CoE Emergency benzeri profil mekanizmaları veya mailbox servisleri üzerinden bildirilebilir. EtherCAT iletişim katmanında ise AL status, AL status code, link/port bilgisi, ESC event/interrupt mekanizmaları ve WKC gibi göstergeler kullanılır.
Yani PLC programının gördüğü “Servo Fault” biti ile EtherCAT MainDevice'ın gördüğü “WKC invalid” aynı tür alarm değildir. İlki cihaz/proses durumudur, ikincisi iletişim işleminin beklenen şekilde gerçekleşmediğine dair ağ kanıtıdır.
11. Kablo yedekliliği iletişimin doğal parçası değil, yapılandırılmış özelliktir
EtherCAT kablo yedekliliği kullanılacaksa MainDevice tarafında ikinci port ve redundancy desteği gerekir. Normal bir line topolojisinde kablo kopmasının aşağı tarafındaki cihazların erişimi kaybolabilir. Redundant ring tasarımında son SubDevice MainDevice'ın ikinci portuna döndürülür ve stack iki yönü yönetir. Bu ayrım EtherCAT topolojisi sayfasında ayrıntılıdır.
Dolayısıyla “ring varsa kesinti olduğunda iletişim kesin devam eder” gibi koşulsuz bir cümle doğru değildir; donanım, MainDevice stack ve konfigürasyonun gerçekten redundancy desteklemesi gerekir.
12. Bir çevrimi adım adım izleyelim
| Adım | MainDevice | SubDevice | Kontrol kanıtı |
|---|---|---|---|
| 1. Başlatma | Topolojiyi bulur, kimliği kontrol eder, ESI/konfigürasyonu uygular | SII/ESC bilgilerini sunar | Vendor/Product/Revision, port sırası |
| 2. ESM | INIT→PREOP→SAFEOP→OP geçişlerini ister | Hazırlık koşulları uygunsa state değiştirir | AL Status / Status Code |
| 3. Output PDO | Yeni setpoint/çıkış verisini frame'e koyar | Kendi mantıksal alanını on-the-fly okur | WKC |
| 4. Input PDO | Dönen frame'i alır | Giriş/status verisini frame'e yazar | WKC + process image |
| 5. Zaman | DC kullanılıyorsa referans zamanı izler/ayarlar | SYNC0/SYNC1 veya başka modla uygulamayı tetikler | DC deviation / sync durumu |
| 6. Acyclic | Gerektiğinde SDO/mailbox isteği gönderir | Parametre veya servis cevabı üretir | Mailbox/SDO status |
13. Sahada iletişim kurulmuş saymak için neye bakılır?
Yalnız link LED'inin yanması yeterli değildir. Sağlıklı bir EtherCAT çevrimi için en az şu zincir doğrulanır: doğru cihaz ve revizyon → beklenen topoloji → ESM OP durumu → beklenen PDO haritası → doğru WKC → gerekiyorsa DC senkronizasyonu → uygulamada anlamlı proses değeri. Örneğin enkoder sayısı değişiyor olabilir ama ölçekleme yanlışsa ağ çalışırken makine hâlâ yanlış bilgi kullanabilir.
Bu yüzden enkoder, servo veya sensör tarafındaki mühendislik değerleriyle haberleşme kanıtını ayırmak gerekir. EtherCAT teknik özellikleri protokol katmanını; programlama araçları ise bu proses image'ın uygulama koduna nasıl taşındığını tamamlar.
İlgili EtherCAT rehberleri
• EtherCAT nedir?
• EtherCAT nasıl çalışır?
• EtherCAT topolojisi nedir?
• EtherCAT ile hangi cihazlar ve sensörler entegre edilebilir?
• EtherCAT'in gerçek zamanlı performansı
• EtherCAT'in teknik özellikleri
• EtherCAT üzerinde programlama dilleri ve araçlar
• EtherCAT hata tespiti ve çözümü
• EtherCAT güvenliği
• Endüstriyel haberleşme
Teknik kaynaklar
[1] EtherCAT Technology Group — MainDevice sends the EtherCAT telegram; SubDevices process data on the fly. Implementation
[2] EtherCAT Technology Group — ESI/SII, device properties and online/offline network configuration. EtherCAT Technology / SII interface
[3] EtherCAT Technology Group / Delta Motion — EtherCAT State Machine, INIT, PREOP, SAFEOP and OP. ESM / State Machine
[4] Delta Motion — Process Data Objects (PDO): continuously exchanged process data. PDO
[5] Delta Motion — Service Data Objects (SDO): on-demand parameter and configuration access. SDO
[6] EtherCAT Technology Group — Working Counter diagnostics and successful memory interactions. EtherCAT Diagnosis for Users
[7] ETG.2200 — FreeRun, SM-synchronous and DC-synchronous SubDevice application modes. EtherCAT Implementation Guide
[8] EtherCAT Technology Group — Distributed Clocks synchronize ESC local clocks; they are not a SubDevice-to-SubDevice data channel. Distributed Clocks
[9] EtherCAT Technology Group — SubDevice-to-SubDevice process data within one datagram or routed via MainDevice in two bus cycles. SubDevice-to-SubDevice Communication