Pals (Puls) Nedir?

Pals sinyali, darbe genişliği ve tekrarlayan darbeler

Pals (Puls) Nedir? Elektriksel Darbeyi Anlamak

Pals veya puls, bir elektriksel sinyalin normal seviyesinden kısa bir süreliğine ayrılıp tekrar geri dönmesidir. İngilizcesi pulse, Türkçe karşılığı darbedir. Bir pals; bir parçanın algılandığını, bir milin belirli miktarda döndüğünü veya bir hareket komutunun verildiğini bildirebilir. PLC, sensör ve hareket kontrolünde bu nedenle sık karşımıza çıkar.

Dijital uygulamalarda genellikle dikdörtgen biçimli darbeler kullanılır; ancak her pals dikdörtgen veya pozitif olmak zorunda değildir. Sinyal kısa süreliğine yükselebilir ya da düşebilir. Yüksek seviye ve düşük seviye, bağlı cihazın kabul ettiği elektriksel eşiklere göre anlam kazanır; her sistemde aynı voltajı ifade etmez.

Bir Pals Hangi Bilgiyi Taşır?

Konveyördeki bir sensör her kutu geçtiğinde bir darbe üretsin. Kontrolör bu darbeleri sayarak kutu adedini bulur. Darbeler arasındaki zamanı ölçerek geçiş hızını da değerlendirebilir. Burada darbe sayısı miktarı, darbelerin tekrarlanma hızı ise zaman içindeki değişimi anlatır. Sinyalin hangi amaçla üretildiğini bilmeden yalnızca şekline bakmak yeterli değildir.

Genlik, Darbe Genişliği, Frekans ve Görev Döngüsü

Genlik: Bu sayfadaki iki seviyeli sinyal örneklerinde yüksek ve düşük seviyeler arasındaki gerilim farkıdır. Örneğin 0 V ile 5 V arasında değişen sinyalin seviye farkı 5 V’tur. 5 V ve 24 V sinyaller doğrudan birbirinin yerine kullanılamaz. Girişin gerilim sınırları ve mantık eşikleri kontrol edilmelidir.

Darbe genişliği: Darbenin aktif kaldığı süredir; saniye, milisaniye veya mikrosaniye ile verilebilir. Pozitif bir pals için genellikle yüksek seviyede geçirilen süreyi anlatır. Osiloskopta darbe genişliği ölçümü çoğunlukla genliğin %50 seviyesindeki geçiş noktaları arasında yapılır.

Periyot ve frekans: Düzenli tekrarlayan bir sinyalde periyot (T), bir çevrimin süresidir. Frekans, saniyedeki çevrim sayısıdır ve f = 1 / T bağıntısıyla hesaplanır. Tek başına oluşan bir darbenin, düzenli bir pals dizisi gibi tanımlı bir tekrarlama frekansı yoktur.

Görev döngüsü: Pozitif pals dizisinde yüksek seviyede kalma süresinin toplam periyoda oranıdır: D = (tON / T) × 100. Frekans aynı kalırken görev döngüsü değişebilir. Bu ayrım, PWM ile güç kontrolünü anlamanın temelidir.

Kenarlar ve geçiş süreleri: Yükselen kenar ve düşen kenar, sinyalin iki seviye arasındaki geçişleridir. Gerçek sinyaller anında değişmez. Yükselme süresi çoğunlukla genliğin %10’undan %90’ına geçişle ölçülür; düşme süresinde bunun tersi kullanılır. Ölçüm cihazının seçili eşikleri ayrıca dikkate alınır.

Somut Örnek: 100 Hz ve %40 Görev Döngüsü

Bir sinyal 4 ms yüksek, ardından 6 ms düşük seviyede kalıp aynı düzeni tekrarlasın. Aşağıdaki zaman çubuğu bir periyodun paylaşımını gösterir.

Yüksek: 4 ms Düşük: 6 ms

T = 4 + 6 = 10 ms = 0,01 s; dolayısıyla f = 100 Hz ve D = %40 olur. Yüksek süreyi 7 ms, düşük süreyi 3 ms yaparsak frekans yine 100 Hz kalır; görev döngüsü %70’e çıkar. Darbenin genişlemesi, frekansın mutlaka artması demek değildir.

Tek Pals, Pals Dizisi ve PWM Arasındaki Fark

Tek pals: Bir olay için üretilen tek darbedir. Tetikleme veya sıfırlama komutu buna örnek olabilir. Monostabil ise bir devrenin ya da fonksiyonun çalışma biçimidir; tek darbenin eş anlamlısı değildir.

Pals dizisi: Art arda gelen darbelerdir. Düzenli bir dizide frekans ölçülebilir. İdeal kare dalga, yüksek ve düşük süreleri eşit olan, yani %50 görev döngüsüne sahip özel bir durumdur.

PWM: Darbe genişliği modülasyonudur. Yaygın uygulamada periyot sabit tutulur, aktif süre değiştirilir. Uygun güç devresiyle LED parlaklığı veya motor kontrolünde kullanılabilir. PWM sinyali ile yükü besleyen güç devresi ayrı görevler üstlenir.

Enkoder Palslerinden Devir Nasıl Hesaplanır?

Bir enkoder için 1000 PPR değeri, üretici tarafından bir kanalda tur başına 1000 tam sinyal çevrimi olarak tanımlanmış olsun. Mil 900 RPM ile dönerse saniyede 15 tur atar. Bu durumda bir kanalın frekansı 1000 × 900 / 60 = 15.000 Hz, yani 15 kHz olur.

A ve B kanalları x4 kuadratür sayımı ile değerlendirilirse tur başına 4000 sayım ve bu hızda saniyede 60.000 sayım elde edilir. Bir kanalın 15 kHz frekansı ile toplam 60.000 sayım/s değeri farklı büyüklüklerdir. PPR, CPR ve çözünürlük terimlerinin nasıl kullanıldığını üretici belgesinden doğrulayın.

PLC Neden Bazı Palsleri Kaçırır?

Normal program döngüsüyle okunan bir girişte, kısa bir darbe iki giriş okumasının arasında oluşup bitebilir. Darbenin süresi, giriş filtresi ve tarama süresi birlikte değerlendirilmelidir. Yüksek hızlı sinyaller için uygun hızlı sayıcı (HSC) kullanılabilir; HSC, desteklenen girişlerde sayımı normal program taramasından bağımsız donanımla gerçekleştirir.

Giriş filtresi paraziti azaltır; çok uzun ayarlanırsa gerçek kısa darbeleri de bastırabilir. Ayrıca girişin izin verdiği maksimum frekans ile minimum yüksek ve düşük süreler kontrol edilmelidir. Filtreyi gelişigüzel en düşük değere indirmek yerine cihaz kılavuzuna ve sinyalin durumuna göre ayarlamak gerekir.

Hareket Kontrolünde Pals Komutu Nasıl Kullanılır?

Uygun bir PLC hızlı pals çıkışı, pals komutunu kabul eden bir sürücüye hareket referansı verebilir. Pals + yön düzeninde, yapılandırılan ölçeğe göre pals sayısı hareket miktarını, pals frekansı komut hızını, yön sinyali ise hareket yönünü belirler. Bu yöntem step motor sistemlerinde ve uygun pals girişli servo motor sistemlerinde kullanılır.

PTO hareket için pals dizisi üretmeye, PWM ise çoğunlukla aktif süre oranını değiştirmeye dayanır. Servo sürücünün elektronik dişli oranı veya step sürücünün mikrostep ayarı, bir komut palsinin karşılık geldiği hareketi değiştirir. Komut edilen hareket ile gerçekleşen hareketin aynı olduğu ayrıca doğrulanmalıdır. Mekanik röle çıkışı yüksek hızlı pals üretimi için uygun değildir.

Pals Bağlantısında Elektriksel Uyum

Pals sinyalin zaman içindeki davranışını anlatır. NPN, PNP, açık kolektör, push-pull ve line driver ise enkoder çıkış tipleri gibi elektriksel arayüz özellikleridir. Çıkış ve girişin sink/source uyumu, besleme gerilimi, akım sınırı ve üreticinin bağlantı şeması birlikte kontrol edilir.

Uygun line driver çıkışlarında tamamlayıcı sinyal çiftleri diferansiyel bir alıcıya bağlanır. Her pals girişi bu yapıyı kabul etmez. Kablo güzergâhı, ekran bağlantısı ve gürültü bastırma ile sinyal filtreleme, özellikle hızlı sinyallerde önemlidir. Ekran ve referans bağlantıları kullanılan cihazın talimatına göre yapılmalıdır.

Pals Sinyali Nasıl Ölçülür?

Osiloskop, gerilim seviyelerini, darbe genişliğini, kenarları ve paraziti gösterir. Multimetrenin DC konumunda görülen ara bir gerilim, palsin gerçek yüksek seviyesini göstermeyebilir; cihazın ölçüm yöntemine bağlıdır. Frekans veya görev döngüsü ölçümü de ancak cihazın giriş sınırları içinde anlamlıdır. Ölçümün nereden ve hangi referansa göre yapıldığı sonucu etkiler.