EN 60674

EN 60674

Yalıtım filmini kullanım koşullarıyla birlikte değerlendirin

EN 60674 serisi, elektriksel amaçlarla kullanılan plastik filmleri ele alır. Kondansatör dielektrikleri önemli bir uygulamadır; ancak serinin kapsamı yalnızca kondansatörlerle sınırlı değildir. Bir kondansatörde film, elektrotlar arasında yalıtım sağlayan ve elektrik alanının oluştuğu malzemedir. Filmin kalitesi önemlidir; tamamlanmış kondansatörün performansı ise elektrot, bağlantı, sarım ve muhafaza tasarımından da etkilenir.

Editörün notu: EN 60674 bir sigorta veya devre kesici standardı değildir. Film malzemesinin standarda uygunluğu, o filmle üretilen her kondansatörün her devreye uygun olduğunu göstermez. Malzeme raporu ile bitmiş ürünün kullanım değerlerini ayrı okuyun.

Genel gerekler, deneyler ve malzeme föyleri birlikte okunur

İlgili IEC 60674 serisinde Bölüm 1; tanımlar, genel kalite, rulolar, ek yerleri, göbekler, boyutlar, ambalaj ve etiketleme gereklerini ele alır. Bölüm 2 deney yöntemlerini verir. Bölüm 3 ise belirli malzemelere ait ayrı föylerden oluşur. Bir deney yöntemini bilmek, hangi malzeme sınıfı için hangi kabul sınırının geçerli olduğunu tek başına açıklamaz.

60674-3-1, kondansatörlerde kullanılan iki eksenli yönlendirilmiş polipropilen (PP) filmleri kapsar. 60674-3-2, elektrik yalıtımında kullanılan dengeli, iki eksenli yönlendirilmiş polietilen tereftalat (PET) filmlere yöneliktir. PET bir polyester türüdür; burada polietilen ile aynı malzeme gibi değerlendirilmez. Siparişte yalnızca “60674 uyumlu” ifadesi yerine tam bölüm numarası, malzeme sınıfı ve baskı yılı istenir.

PP ve PET aynı işi aynı koşullarda yapmaz

Film, seramik ve elektrolitik kondansatörler farklı özelliklere sahiptir; film grubunun içinde de malzeme seçimi önemlidir. PP, düşük dielektrik kayıpları nedeniyle uygun tasarımlarda darbe, yüksek frekans ve güç elektroniği uygulamalarında kullanılır. PET'in daha yüksek bağıl dielektrik sabiti, küçük hacimde kapasite elde etmeyi kolaylaştırır; kuplaj ve genel amaçlı devrelerde yaygındır. Bu eğilimler, belirli ürünün veri sayfasındaki sınırların yerine geçmez.

Çalışma frekansı, sıcaklık ve uygulanan dalga biçimi değiştiğinde kayıplar ve ısınma da değişebilir. Aynı kapasite ve gerilim etiketi taşıyan PP ve PET ürünler, yüksek frekanslı bir devrede otomatik olarak eşdeğer sayılmaz. Malzeme adı ilk eleme ölçütüdür; uygulama uygunluğu ürün verileriyle doğrulanır.

Kalınlık, elektriksel dayanım ve kayıplar farklı özelliklerdir

Film kalınlığı ve kalınlık dağılımı, elektrik alanı ve üretim tutarlılığı açısından önemlidir. Basitleştirilmiş paralel levha modelinde kapasite, elektrot alanı ve dielektrik sabitiyle artar; kalınlıkla azalır. Aynı malzeme ve alanda kalınlığı 10 µm'den 5 µm'ye indirmek teorik kapasiteyi iki katına çıkarır. Aynı gerilim korunursa E = V/d ilişkisine göre elektrik alanı da iki katına çıkar. Bu örnek, daha ince filmin kendiliğinden daha güvenli olmadığını açıklar; ürün tasarım değeri değildir.

Elektriksel dayanım, belirli deney koşullarında delinmeye karşı davranışı anlatır. Yalıtım direnci ise uygulanan DC gerilim altında kaçak akımla ilişkilidir. Kayıp faktörü, tan δ, AC altında enerji kayıplarının değerlendirilmesinde kullanılır. Yüksek yalıtım direnci, yüksek delinme dayanımı veya düşük AC kaybıyla aynı özellik değildir. Sonuçlar; numune kalınlığı, sıcaklık, nem, elektrot düzeni ve gerilimin uygulanma biçimiyle birlikte okunur.

60674-2'nin 2016+A1:2019 birleştirilmiş yayını, DC elektriksel dayanımının IEC 60243-2'ye göre belirlenmesini de içerir. PET föyünün BSI açıklamasında sarılı kondansatör, 6 mm elektrot ve alüminyum folyo sandviç yöntemleri yer alır. Dolayısıyla farklı düzeneklerle elde edilmiş değerleri, deney koşullarını incelemeden doğrudan karşılaştırmak doğru değildir.

Metalize filmde kendini iyileştirme nasıl çalışır?

Film/folyo yapıda ayrı metal folyolar elektrot olarak kullanılır. Metalize filmde ise film üzerinde çok ince bir metal elektrot tabakası bulunur. Uygun metalize tasarımda yerel bir delinme olduğunda, arıza noktasının çevresindeki metal buharlaşarak o bölgeyi elektriksel olarak ayırabilir. Buna kendini iyileştirme denir; polimerin eski haline dönmesi anlamına gelmez.

Tekrarlanan iyileşmeler etkin elektrot alanını ve zamanla kapasiteyi azaltabilir. Mekanizma bütün plastik filmlerde bulunmaz ve sınırsız aşırı gerilim dayanımı sağlamaz. Kapasite, gerilim ve polarite bilgilerini okurken elektrot yapısı, darbe dayanımı ve üreticinin kullanım sınırları da değerlendirilir.

Bitmiş kondansatörü devredeki görevine göre seçin

Gerilim, akım ve güç farklı büyüklüklerdir. Bir DC gerilim değeri, aynı sayısal AC gerilimine veya belirli bir dalgalanma akımına dayanımı kanıtlamaz. Buck ve boost dönüştürücülerin giriş ve çıkışlarında kondansatörün gördüğü akım dalga biçimi farklı olabilir. Tasarımda izin verilen AC gerilimi, dalgalanma akımı, sıcaklık ve dV/dt sınırları, gerektiğinde frekansa bağlı azaltma eğrileriyle kontrol edilir.

Şebekeye bağlı EMI filtrelerinde, elektromanyetik paraziti bastıran kondansatörlerin görevine uygun X veya Y sınıfı ayrıca değerlendirilir. IEC 60384-14 bu ürün grubuna ilişkin gerekleri ele alır. Genel amaçlı bir film kondansatörü, yalnızca film malzemesi 60674'e uygun olduğu için şebekeye bağlanmaya uygun kabul edilmez.

Motor kalkış kondansatörleri de ayrı bir kullanım örneğidir: kalkış ve sürekli çalışma görevleri birbirinin yerine geçirilmez. Aynı µF değeri; görev süresi, AC gerilim, bağlantı ve ürün sınıfı açısından eşdeğerlik sağlamaz.

Satın alma ve kontrol kayıtlarında ne aranmalı?

Film tedarikinde polimer türü, ilgili föy ve baskı, nominal kalınlık ve tolerans, genişlik, rulo bilgileri ve parti izlenebilirliği birlikte kaydedilir. Deney raporunda yalnızca “geçti” ifadesi yerine yöntem, koşullandırma, ölçüm koşulları, sonuçlar ve kabul ölçütü aranır. Depolama ve taşıma koşulları üreticinin talimatlarından alınır; bütün filmlere tek bir sıcaklık veya nem sınırı atanmaz.

Multimetreyle kapasite ölçümü, bitmiş kondansatör hakkında sınırlı bilgi verir; filmin standart deneylerini veya çalışma gerilimindeki davranışını doğrulamaz. Kondansatör arızası değerlendirilirken kapasite yanında kayıp, kaçak ve fiziksel durum da uygulamaya uygun yöntemlerle incelenir. Ölçüm öncesinde enerji kesilir ve depolanmış enerjinin güvenli biçimde boşaltıldığı doğrulanır.

Bölüm numarasını ve baskıyı birlikte belirtin

15 Ekim 2026 kontrolünde IEC, PP film föyünün üçüncü baskısını IEC 60674-3-1:2026 olarak, 1 Ekim 2026 yayın tarihiyle listeler. Bu baskıda kalınlık aralıkları genişletilmiştir. BSI'nin PET kaydı ise BS EN IEC 60674-3-2:2019 adını taşır. Yeni bir IEC yayınının bulunması, aynı yıl numarasıyla EN olarak kabul edildiğini kendiliğinden göstermez; şartnamede istenen belge ve baskı ayrıca doğrulanır.

İlgili rehberler

Temel elektronik bileşenler ve kart tamiri
Elektromanyetik filtrelerin çalışma prensibi