ATEX (Zone) bölge sınıfları nedir?

ATEX (Zone) bölge sınıfları nedir?

Bölge ortamı anlatır, kategori ekipmanı

ATEX bölgesi, bir yerde patlayıcı atmosferin ne sıklıkla ve ne kadar süreyle bulunabileceğini tanımlar. Ekipman kategorisi ve EPL ise cihazın koruma seviyesini ifade eder. Bu nedenle Zone, kategori ve sıcaklık sınıfı aynı şey değildir. ATEX çerçevesinde ekipman seçimi, bu bilgilerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Gaz, buhar ve sis için Zone 0, 1, 2; havada yanıcı toz bulutu için Zone 20, 21, 22 kullanılır. Bölge numarası patlamanın büyüklüğünü veya cihazın kalitesini göstermez. Zone 1, atmosferin normal işletmede ara sıra oluşmasının beklendiği yerdir; “normal işletmede beklenmez, oluşursa kısa sürer” tanımı Zone 2'ye aittir.

Editörün notu: “Zone 1 cihazı” ifadesi tek başına seçim yapmaya yetmez. Ürün gaz için uygunsa, bu onun toz için de uygun olduğu anlamına gelmez. G/D işaretleri, gaz veya toz alt grubu, sıcaklık sınırı, ortam sıcaklığı aralığı ve belgedeki özel koşullar da eşleşmelidir.

Altı bölgenin kategori ve EPL karşılığı

Aşağıdaki eşleştirme, maden dışı ATEX Grup II uygulamalarında kullanılan genel seçim düzenini gösterir. G gazı, D tozu belirtir. Ga/Gb/Gc gaz, Da/Db/Dc toz için ekipman koruma seviyeleridir.

Ortam Bölge Patlayıcı atmosferin oluşması Uygun kategoriler Uygun EPL
Gaz / buhar / sis Zone 0 Sürekli, uzun süreli veya sık bulunur. 1G Ga
Gaz / buhar / sis Zone 1 Normal işletmede ara sıra oluşması beklenir. 1G, 2G Ga, Gb
Gaz / buhar / sis Zone 2 Normal işletmede beklenmez; oluşursa kısa sürer. 1G, 2G, 3G Ga, Gb, Gc
Yanıcı toz bulutu Zone 20 Sürekli, uzun süreli veya sık bulunur. 1D Da
Yanıcı toz bulutu Zone 21 Normal işletmede ara sıra oluşması beklenir. 1D, 2D Da, Db
Yanıcı toz bulutu Zone 22 Normal işletmede beklenmez; oluşursa kısa sürer. 1D, 2D, 3D Da, Db, Dc

Tablodaki daha yüksek koruma seviyeleri daha düşük riskli bölgelerde de kullanılabilir; ancak ortam türü ve bütün diğer kullanım şartları yine sağlanmalıdır. Örneğin 2G/Gb ekipman Zone 1 ve 2 için değerlendirilebilir, Zone 0 için yeterli değildir. 2D/Db ekipman da aynı şekilde Zone 21 ve 22 için değerlendirilebilir; gaz uygunluğu bununla kanıtlanmaz. Risk değerlendirmesi daha yüksek koruma gerektirebilir.

Grup I ile Grup II karıştırılmamalı

ATEX Grup I, grizu ve/veya yanıcı toz tehlikesi bulunan ilgili maden uygulamalarını kapsar; burada M1 ve M2 kategorileri kullanılır. ATEX Grup II ise bu maden kapsamı dışındaki patlayıcı ortam uygulamalarına yöneliktir ve kategori 1, 2, 3 olarak ayrılır. Bunlar sırasıyla çok yüksek, yüksek ve normal koruma seviyelerini ifade eder. Grup II'nin yalnızca iki kategoriye ayrıldığı açıklaması eksiktir.

ATEX ekipman grubundaki II ile teknik işaretlemedeki IIA, IIB, IIC gaz alt grupları da aynı bilgi değildir. Toz tarafında IIIA, IIIB, IIIC işaretleriyle karşılaşılabilir. Etiketteki kodlar, değerlendirme çerçeveleriyle birlikte okunmalıdır.

Bölgenin sınırı nasıl belirlenir?

Alan sınıflandırmasında salım kaynağı, maddenin özellikleri, proses koşulları ve havalandırmanın etkinliği ile sürekliliği değerlendirilir. Bölge yalnızca zemindeki bir çizgi değil, üç boyutlu bir hacimdir. Gaz ortamlarında IEC 60079-10-1, toz ortamlarında IEC 60079-10-2 ilgili teknik çerçeveyi sağlar. Her tesis için geçerli tek bir mesafe veya saat sınırıyla bölge tayin edilmez.

Örneğin bir solvent tesisinde tankın içi, dolum noktası ve genel çalışma alanı aynı koşullara sahip olmayabilir. Bir toz tesisinde de filtre içi, malzeme aktarım noktası ve çevre alan ayrı değerlendirilir. Toz tabakaları yalnızca temizlik konusu değildir: havalanarak yanıcı bulut oluşturabilir veya ekipmanın soğumasını engelleyebilir. “Şu anda görünür toz bulutu yok” demek tehlikenin bulunmadığını kanıtlamaz.

Sıcaklık sınıfı ortam sıcaklığı değildir

T1–T6 sıcaklık sınıfları, gaz uygulamalarında ekipmanın belirtilen değerlendirme koşullarındaki azami yüzey sıcaklığını sınırlar. Hangi çalışma ve arıza koşullarının değerlendirildiği, ürünün koruma seviyesine ve ilgili gereklerine bağlıdır.

Gaz sıcaklık sınıfı Azami ekipman yüzey sıcaklığı
T1450 °C
T2300 °C
T3200 °C
T4135 °C
T5100 °C
T685 °C

T4, azami yüzey sıcaklığının 135 °C ile sınırlı olduğunu anlatır; cihazın 135 °C ortamda çalışabileceğini göstermez. Ortam sıcaklığı sınırı ayrı okunur. Toz ekipmanında yüzey sıcaklığı çoğunlukla T135 °C gibi doğrudan belirtilir; uygunluk değerlendirmesinde toz bulutunun ve tabakasının tutuşma özellikleri de dikkate alınır.

Koruma yöntemi ve belgeler ne anlatır?

Ex d, alev sızdırmaz muhafaza korumasıdır; yangın yalıtımlı kablo anlamına gelmez. Ex e artırılmış emniyet, Ex i ise içsel güvenlik yöntemidir. Koruma türü, EPL ve özel kullanım şartları birlikte okunur. IP koruma derecesi yüksek bir muhafaza, tek başına Ex uygunluğu sağlamaz.

Ürünün modelini, işaretlemesini, uygunluk beyanını, talimatlarını ve gerekiyorsa ilgili sertifikasını karşılaştırın. Her ATEX ürününde aynı üçüncü taraf belgelendirme yolu bulunmaz. IECEx belgesi de ATEX işlemlerinin otomatik karşılığı değildir. Belge numarasındaki X özel kullanım koşullarına, U ise son ekipman içinde ayrıca değerlendirilmesi gereken bir Ex komponentine işaret eder.

Sınıflandırma sahada korunmalıdır

Doğru ürün seçimi, Ex tesisatı ve kurulum gerekleriyle tamamlanır. Yanlış kablo girişleri, talimata aykırı bağlantılar veya değiştirilmiş muhafazalar korumayı bozabilir. Ex muayene ve bakım, kullanımdaki elektrik tesisatının uygunluğunu sürdürmeye yardımcı olur. Kontrol aralıkları saha koşullarına göre belirlenir; her tesise aynı süreyi uygulamak doğru değildir. Proses, havalandırma veya kullanılan madde değiştiğinde alan sınıflandırması ve patlamadan korunma dokümanı yeniden gözden geçirilmelidir.

İlgili konular

ATEX mevzuatı, IECEx sistemi, Gaz alanı sınıflandırması, Toz alanı sınıflandırması.

Sıcaklık sınıfları, Ex d koruması, Ex i koruması, Muayene ve bakım.


Alt Kategoriler