Termal Sigortalar

Termal Sigortalar

Aşırı ısınmada devreyi kalıcı olarak ayıran koruma

Termal sigorta, bulunduğu noktadaki sıcaklık belirlenen çalışma koşullarına ulaştığında elektrik devresini bir defaya mahsus açan koruma elemanıdır. Teknik belgelerde thermal fuse, thermal-link veya thermal cutoff adlarıyla karşılaşılır. Burada ele alınan tek kullanımlık tipler soğuyunca yeniden iletime geçmez. Genellikle korunacak yükün beslemesine seri bağlanır; açtığında devrenin hangi bölümünün enerjisiz kalacağı cihazın bağlantısına bağlıdır.

Akım sigortaları aşırı akımın oluşturduğu etkiye göre çalışırken termal sigortanın temel görevi anormal sıcaklığı sınırlamaktır. Örneğin bir fanlı ısıtıcının hava yolu tıkandığında akım, giriş sigortasını açtıracak kadar artmadan sıcaklık tehlikeli seviyeye çıkabilir. Termal sigorta uygun noktada ve doğru özelliklerle kullanıldığında bu farklı arıza durumuna karşı koruma sağlar. Bununla birlikte tek başına her arızayı veya yangın riskini ortadan kaldırdığı söylenemez.

İç yapıda her zaman akım taşıyan metal erimez

Eriyebilir alaşımlı tipte sıcaklığa duyarlı metal alaşım, belirli koşullarda eriyerek iletim yolunu keser. Termal peletli tipte ise sıcaklığa duyarlı katı eleman biçimini kaybettiğinde yay mekanizması kontakları ayırır. Dolayısıyla bütün termal sigortaları “içindeki tel erir” şeklinde açıklamak doğru değildir. SCHOTT SEFUSE ailesindeki SF ve SM tipleri bu iki farklı yapıya örnektir.

Gövde ve bağlantı uçları da modele göre değişir. Metal gövdeli bir termal sigortanın dış yüzeyi devre potansiyelinde olabilir; gövdenin yalıtkan olduğu varsayılmaz. Seramik gövdeli ürünler de bulunur. Dış görünüşün benzemesi, iki parçanın sıcaklık tepkisinin, elektriksel dayanımının ve montaj koşullarının aynı olduğunu göstermez.

Termostat, sensör ve termik röleyle farkı

Bir termostat normal çalışmada sıcaklığa göre tekrar tekrar açıp kapatabilir; bazı koruyucu termostatlar elle sıfırlanır. Sıcaklık sensörü ile termostat ayrımında olduğu gibi, ölçmek ve anahtarlamak farklı görevlerdir. Tek kullanımlık termal sigorta ise anormal ısınmada kalıcı kesme sağlar. PTC esaslı resetlenebilir sigortalar ve motor korumasında kullanılan termik röleler de aynı cihaz sınıfı değildir.

Örneğin bir kahve makinesinde termostat veya ısı kontrol cihazı normal sıcaklığı düzenlerken termal sigorta, kontrolün arızalanması halinde devreyi kesen ayrı bir koruma katmanı olabilir. Saç kurutucularında hava akışının bozulması, ısıtıcılarda kontrol kontağının yapışması, transformatör ve sargılı ürünlerde aşırı sıcaklık oluşması da kullanım örnekleridir. Koruma elemanının yeri ve kesme görevi her ürünün tasarımında ayrıca belirlenir.

Tf, Th ve Tm değerleri ne anlatır?

Tf, beyan çalışma sıcaklığıdır. Standart deney koşullarında sigortanın iletimden açık devreye geçişini tanımlar. Gerçek açma toleransı ürün belgesinden okunur. Bu değer, cihazın her noktasının aynı sıcaklığa ulaştığını veya sigortanın normal kullanımda sürekli bu sıcaklıkta çalışabileceğini göstermez.

Th, iletim durumunu koruma sıcaklığıdır. Belirtilen deney süresi ve yük koşullarında parçanın açmadan kalabildiği sıcaklığı ifade eder. Uzun süreli kullanım değerlendirmesinde önemlidir; tek başına sınırsız ömür garantisi değildir. Tm ise açma sonrasındaki azami sıcaklık sınırıdır. Devre kesilse bile ısıtıcıda depolanan enerji sıcaklığı bir süre daha yükseltebilir. Bu nedenle açma sonrasındaki sıcaklık taşması ve yalıtım dayanımı da değerlendirilir.

Editörün notu: Cantherm SDF tablosunda DF128S için Tf = 128 °C ve Th = 106 °C verilir. Bu örnek, “128 °C yazıyorsa 120 °C'de sürekli çalıştırırım” düşüncesinin neden yanlış olabileceğini gösterir. Bu iki değer arasındaki fark bütün ürünlere uygulanacak sabit bir kural değildir; parçanın kendi teknik verisi esas alınır.

Doğru seçim yalnızca sıcaklık rakamıyla yapılmaz

Sigorta seçiminde çalışma sıcaklığı, akım ve gerilim değeri, AC veya DC uygunluğu, yükün niteliği, boyutlar, yalıtım ve onaylı parça bilgisi birlikte değerlendirilir. Örneğin bir parçadaki 10 A işareti, akım 10 A'i biraz geçtiğinde mutlaka açacağını anlatmaz. Bu, ilgili gerilim ve deney koşullarıyla birlikte değerlendirilmesi gereken elektriksel bir değerdir. AC için verilen bir değeri aynı gerilimde DC'ye taşımayın; DC devre korumasında kesme koşulları farklıdır.

“Normal sıcaklığın biraz üzerini seçmek” yeterli bir yöntem değildir. Sigortanın kendi konumundaki sıcaklık, normal geçici yükselmeler, taşıdığı akımın oluşturduğu ısı ve arıza sırasında ulaşılabilecek sıcaklık birlikte incelenir. Geliştirme çalışmalarında uygun termokupl düzenekleriyle yapılan ölçümler yer ve sıcaklık seçimine yardımcı olur. Cihazın ortam sıcaklığı ile sigortanın gövde sıcaklığı aynı kabul edilmez.

Montaj şekli, korumanın bir parçasıdır

Isıl temas, hava akışı, bağlantı uçlarının uzunluğu, yalıtım kılıfı ve mekanik sabitleme açma davranışını etkiler. Sigortayı ısı kaynağından uzaklaştırmak veya gelişigüzel daha kalın bir kılıfa almak tepkiyi değiştirebilir. Metal gövdeli tiplerde gerekli elektriksel yalıtım sağlanırken üreticinin belirlediği ısıl yerleşim de korunmalıdır.

Lehimleme ısısı uçlardan gövdeye taşınarak parçayı açtırabilir veya özelliklerine zarar verebilir. Lehim, krimp veya kaynak yöntemi ürünün montaj talimatına göre seçilir; gövdeye yakın bükme ve çekme kuvvetinden kaçınılır. Gevşek bir ek noktasındaki temas direnci de yerel ısınma oluşturarak erken açmaya yol açabilir. Bu yüzden yalnızca elektriksel süreklilik sağlamak, doğru montajın tamamlandığı anlamına gelmez.

Kontrol ve değiştirmede önce açma nedenini bulun

Enerji kesilip depolanmış enerjiye ilişkin gerekli önlemler alındıktan sonra süreklilik ölçümü ile parçanın açık devre olup olmadığı kontrol edilebilir. Paralel devrelerin yanıltmaması için gerektiğinde bir uç devreden ayrılır. Sağlam bir parça düşük direnç gösterir; açık devre ölçümü ise korumanın çalışmış olabileceğini veya başka bir hasarı düşündürür. Bu ölçüm, doğru sıcaklıkta açacağını kanıtlamaz. Isıtarak açtırma testi tek kullanımlık parçayı tüketir.

Değiştirme sırasında cihaz üreticisinin belirttiği parça veya onayladığı eşdeğer kullanılmalıdır. Değişim gerektiren sigortayı yenilemeden önce tıkalı hava yolu, çalışmayan fan, yapışmış kontak, bozulmuş ısıl temas ve gevşek bağlantı gibi açmaya yol açan nedenler araştırılır. Köprüleme yapmak veya yeniden açmasın diye daha yüksek sıcaklıklı parça takmak koruma tasarımını değiştirir. Yeni parça takıldığında özgün konum, yalıtım ve bağlantı düzeni korunmalıdır.

Standart ve onay bilgisi nasıl değerlendirilir?

IEC 60691, termal bağlantıların gerekliliklerini ve uygulama esaslarını ele alır. IEC'nin yayımladığı kapsam açıklaması da korumanın etkinliğinin yerleşime, montaj yöntemine ve taşınan akıma bağlı olduğunu belirtir. Sigorta standartlarını ve IEC sigorta standartlarını incelerken ürün ailesi, tam parça kodu ve geçerli akım-gerilim koşulları birlikte kontrol edilmelidir. Bir bileşenin onaylı olması, içine takıldığı cihazın bütün olarak uygunluğunu kendiliğinden sağlamaz.

İlgili konular

Koruma elemanlarını karşılaştırmak: Sigortanın temel görevi ve sigorta türleri arasındaki farklar, sıcaklık korumasıyla aşırı akım korumasının neden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini tamamlar. Hangi tip sigorta seçilmeli? sayfası da koruma amacından başlayarak seçenekleri karşılaştırmak için kullanılabilir.

Sıcaklığı algılamak: PTC sensörler ve NTC sensörler sıcaklığa bağlı direnç değişiminden yararlanır. Ölçüm elemanı, kontrol devresi ve tek kullanımlık kesici arasındaki görev farkını anlamak, benzer görünen parçaların yanlışlıkla birbirinin yerine kullanılmasını önler.

Akım değerini doğru yorumlamak: Sigorta amperinin yükle ilişkisi ve hızlı ve yavaş sigortalar konuları aşırı akım korumasını açıklar. Bu bilgiler, bir termal sigortanın sıcaklık değerinin yerine geçmez; aynı cihazda farklı koruma elemanlarının birlikte bulunma nedenini anlamaya yardımcı olur.

Elektronik kartta farklı arızaları ayırmak: Varistör, TVS diyot ve sigorta konusu aşırı gerilim, akım ve sıcaklık korumasının farklı görevlerini karşılaştırmak için yararlıdır. Ürün değerlendirmesinde sigorta modellerini yalnızca dış görünüş veya amper üzerinden değil, koruyacağı arıza türüne göre inceleyin.