Stator direnci nedir?

Stator direnci nedir?

Sargının elektriksel kaybını ve motor modelini anlamak

Stator direnci (Rs), bir elektrik motorunun stator sargılarını oluşturan iletkenlerin ohmik direncidir. Stator ve rotor ayrımında stator sabit bölüm, rotor dönen bölümdür. Rs, sargıya ayrıca paralel bağlanan bir ayar elemanı değildir; sargı telinin kendi özelliğidir. Telin malzemesi, uzunluğu, kesiti ve sıcaklığı bu direnç değerini etkiler.

Motorun faz başına eşdeğer modelinde Rs, sargının diğer elektriksel etkileriyle birlikte değerlendirilir. Gerilim düşümü, bakır kaybı ve sürücünün motoru doğru modellemesi açısından önemlidir. Ancak motor akımını yalnızca Rs belirlemez; endüktans, indüklenen gerilim, yük ve çalışma koşulları da etkilidir.

Isınma ile ilişkisi

Ohm yasasına göre direnç üzerindeki anlık düşüm uR = i × Rs ile ifade edilir. Dengeli üç fazlı bir motorda, eşit faz dirençleri ve faz akımlarının etkin değerleri kullanıldığında stator bakır kaybı yaklaşık Pcu,s = 3 × Ifaz² × Rfaz olur. Örneğin Rfaz = 1 Ω ve Ifaz = 5 A için toplam 75 W sargı bakır kaybı hesaplanır. Bu, motorun toplam kaybı değildir.

Bakırın direnci sıcaklık arttıkça yükselir. Tavlanmış bakır için 20 °C civarındaki yaklaşık katsayı 0,00393/°C alınır: R(T) ≈ R20 × [1 + 0,00393 × (T − 20)]. Böylece 20 °C'de 1 Ω olan sargı, 80 °C'de yaklaşık 1,236 Ω olur. Ölçümleri karşılaştırırken aynı referans sıcaklığı kullanılmalıdır; yeni durdurulmuş motorun sargısı ortam sıcaklığında kabul edilmez.

Sargı ile rotor arasındaki bağ

Stator sargısının direnci ve rotorla manyetik etkileşim Tek stator fazında Rs ile endüktif etki aynı sargının içinde gösterilir. Rotor ayrı çizilir ve elektriksel hatla bağlanmaz. Başlat ve Durdur ile AC yön işaretinin hareketi kontrol edilir. Stator sargısı: bir faz AC U1 U2 Rₛ Bakır direnci Endüktif etki Manyetik bağ Besleme kablosu yok Rotor Dönen bölüm Başlat Durdur Akımın yön değiştirmesi şematiktir.

Şema, tek stator fazının basitleştirilmiş gösterimidir; tam motor eşdeğer devresi veya bağlantı talimatı değildir. Rs ve endüktans aynı sargının iki farklı elektriksel özelliğini temsil eder. Kafesli asenkron motorda rotorla etkileşim hava aralığındaki manyetik alan üzerinden gerçekleşir; statordan rotora doğrudan bir besleme kablosu çizilmez. Hareketli işaret yalnızca AC akımının yön değiştirmesini anlatır; gerçek frekansı veya parçacık hızını göstermez.

Rs değiştirilerek hız ve tork ayarlanır mı?

Tork ve hız, Rs artırılıp azaltılarak basitçe ayarlanan iki büyüklük değildir. Asenkron motorda senkron hız besleme frekansı ve kutup sayısıyla, gerçek devir ise bunlara ek olarak kaymayla ilişkilidir. Frekans değişimi ile rpm ilişkisi bu nedenle sargı direncinden ayrı değerlendirilir. Rs'nin artması, aynı faz akımında daha fazla ısı kaybı anlamına gelir; tek başına kesin bir hız veya tork sonucu vermez.

Sargı direnci nasıl ölçülür?

Ölçüm, motorun enerjisi güvenli şekilde kesilip gerilimsizliği doğrulandıktan ve motor uçları sürücü ile diğer devrelerden ayrıldıktan sonra yapılır. Multimetre bazı motorlarda karşılaştırma için yeterli olabilir; çok düşük dirençlerde prob ve temas direnci sonucu belirgin etkiler. Dört telli Kelvin ölçümü, akım verme ve gerilim algılama yollarını ayırarak bu hatayı azaltır. Uygun sargı test cihazında okuma kararlı hâle gelmeli, işlem sonunda cihazın endüktif enerjiyi boşaltma süreci tamamlanmalıdır.

DC ölçümde R = V/I, kararlı test akımına karşı sargıda ölçülen gerilim düşümüyle uygulanır. Çalışan AC motorun şebeke gerilimini çalışma akımına bölmek, Rs'yi vermez; bu oran endüktif ve elektromekanik etkileri de içerir. Ölçüm noktası, bağlantı şekli ve sargı sıcaklığı kayıt altına alınmalıdır.

Yıldız–üçgen bağlantı, terminalden okunan değeri değiştirir. Üç eşit sargı, ihmal edilebilir kablo/temas direnci ve DC kararlı ölçüm varsayımıyla yıldızda Rhat = 2 × Rfaz, üçgende Rhat = (2/3) × Rfaz olur. Örneğin iki terminal arasında 2 Ω okunması, yıldızda 1 Ω; üçgende 3 Ω faz direncine karşılık gelir. Altı sargı ucu ayrı erişilebiliyorsa köprüler kaldırılarak ilgili sargı doğrudan ölçülebilir; uçlar üretici şemasından belirlenmelidir.

Editörün notu: Sargı direnci ile izolasyon direnci farklı ölçümlerdir. Düşük ohmlu sargı direnci ile iletken yol değerlendirilir; izolasyon testi ise sargıların gövdeye ve uygun test düzeninde birbirine karşı yalıtımını inceler. Üç fazın dirençlerinin benzer olması, sarım arası yalıtımın sağlam olduğunu tek başına kanıtlamaz.

Sürücüdeki stator direnci parametresi

Bir hız kontrol cihazı, motor tanıma veya autotune sırasında Rs'yi belirleyebilir. Vektör kontrolde bu değer, akı ve akım modelinin bir girdisidir. Özellikle düşük hızda Rs üzerindeki gerilim düşümü önem kazanır. V/f kontrolünde kullanılan tork artırma / gerilim yükseltme işlevleri de bu düşümü karşılamaya yardımcı olabilir; fiziksel sargı direncini değiştirmez.

Ölçülen direnç, sürücü parametresine doğrudan kopyalanmadan önce kılavuzdaki faz mı, fazlar arası mı tanımı, sıcaklık referansı ve motor bağlantısı kontrol edilmelidir. Yanlış Rs, motor modelini ve kontrol davranışını bozabilir. Sargı tur sayısını veya tel kesitini değiştirmek de bir hız ayarı değildir; motorun yeniden tasarımını etkileyen bir sarım işlemidir.

Harici dirençlerle karıştırılmaması gerekenler

Dirençle yol verme düzenlerinde stator beslemesine eklenen elemanlar seri yol verme dirençleridir; sargıya paralel bir hız ayar direnci olarak düşünülmemelidir. Bunlar kalkışta gerilimi düşürür, kayıp oluşturur ve torku da etkiler. Bilezikli motorun rotor devresine bağlanan direnç ile VFD'nin fren direnci de Rs'den farklıdır. Rs'yi artırmak bir güç faktörü iyileştirme veya aşırı yük koruma yöntemi değildir; termik koruma ve uygun motor koruma düzeni ayrıca sağlanır.

İlgili konular

Motorun elektriksel ve mekanik davranışı: stator ve rotor, yıldız–üçgen bağlantı, tork, tork eğrisi ve motor seçiminde torkun önemi.

Bağlantılı kontrol ve ölçüm konuları: hız kontrol cihazları, vektör kontrol, multimetreler, Ohm yasası ve fren dirençleri.