Farklı türdeki sigortalar arasındaki farklar nelerdir?

Farklı türdeki sigortalar arasındaki farklar nelerdir?

Gövde, açma karakteristiği ve koruma amacı nasıl ayrılır?

Merhaba dostlar. Bir sigortayı tanımlarken yalnızca şekline veya amperine bakmak yeterli değildir. Gövde yapısı, çalışma karakteristiği, kesme kapasitesi ve koruma amacı birlikte değerlendirilir. Örneğin bir sigorta aynı anda seramik gövdeli, gecikmeli ve yüksek kesme kapasiteli olabilir; bu tanımlar birbirinin alternatifi değildir.

Editörün notu: Aynı ölçü ve amper, aynı koruma anlamına gelmez. Cam tüp her zaman hızlı, seramik gövde her zaman gecikmeli değildir. Ayrıca günlük dilde “otomatik sigorta” denilen cihaz bir devre kesicidir; PTC ise açma durumunda bile küçük bir akım geçirebilir.

Kartuş, cam tüp ve seramik sigortalar

Kartuş sigorta, eriyen elemanın bir gövde içinde bulunduğu değiştirilebilir sigorta yapısını anlatır. Cam tüplü ve pek çok seramik tüplü sigorta bu grubun içindedir. Cam, elemanın görülmesini sağlar; ancak görsel inceleme tek başına sağlamlık kanıtı değildir. Süreklilik kontrolü, enerjisi kesilmiş devrede uygun ölçümle yapılır.

Gövde malzemesi ile hızlı veya gecikmeli açma ayrı özelliklerdir. Örneğin F2A ve T2A işaretlerinde 2 A aynı olsa da F hızlı, T gecikmeli karakteristiği belirtir. Gecikmeli ürün, uygun seçildiğinde kısa süreli ilk akım darbesini tolere eder. Seramik görünümünden kesme kapasitesi çıkarılmaz; veri sayfasındaki değer okunur.

Vidalı sistemler ve “fiş sigorta” ifadesi

D ve D0 gibi vidalı sigorta sistemlerinde değiştirilebilir sigorta elemanı uygun taban ve vidalı kapakla kullanılır. İngilizcedeki plug fuse ifadesi ise bağlama göre farklı vidalı sistemleri anlatabilir. Bu, elektrik fişinin içindeki kartuş sigortayla aynı tanım değildir. Seçimde gövde boyutu kadar taban ve temas uyumu da önemlidir.

Otomotiv bıçak sigortaları ve NH sigortalar

Otomotiv sigortalarında yaygın olan bıçak tip, genellikle plastik gövdeye ve iki düz terminale sahiptir. Renk, akım değerini tanımaya yardımcı olur; yine de üzerindeki değer ve seri bilgisi kontrol edilir. Endüstriyel NH bıçaklı sigortalar ise farklı bir sistemdir. Benzer terminal adı, aynı gerilim sınıfı veya birbirinin yerine kullanılabilme anlamına gelmez.

HRC: yüksek kesme kapasitesi neyi anlatır?

HRC, yüksek kesme kapasitesini anlatır; yalnızca yüksek gerilim sigortalarına ait bir ad değildir. Alçak gerilim dağıtımında da kullanılır. Kesme kapasitesi, belirtilen gerilim ve şartlarda güvenle kesilebilen beklenen kısa devre akımıyla ilgilidir. Anma akımı yükü taşıma, kesme kapasitesi arızayı güvenle sonlandırma tarafıdır. Bu iki değer karıştırılmamalıdır.

gG ve aM: genel koruma ile motor koruması

gG, genel amaçlı tam aralıklı aşırı akım korumasını; aM, motor devrelerinde kısmi aralıklı kısa devre korumasını ifade eder. Bu nedenle aM sigorta, motorun aşırı yük korumasını tek başına tamamlamaz; uygun aşırı yük rölesi veya başka bir koruma gerekir. Motorun kalkış akımı ve kalkış süresi, seçimi doğrudan etkiler.

Yarı iletken sigortaları: hız kadar I²t de önemli

Yarı iletken hızlı sigortalar, diyot ve tristör gibi güç elemanları için özel karakteristiklerle üretilir. I²t, akımın karesinin zamana göre integralidir; birimi A²s olur, doğrudan joule değildir. Koruma koordinasyonunda sigortanın toplam kesme I²t değeri, korunan elemanın dayanımıyla uygun şartlarda karşılaştırılır. aR kısmi, gR tam aralıklı sınıftır. Sıradan F işaretli bir sigorta otomatik olarak yarı iletken sigortasının eşdeğeri olmaz.

PTC ve PPTC: devreyi açmak yerine akımı sınırlamak

Resetlenebilir PPTC sigortalar, aşırı akımla ısınıp dirençlerini yükseltir. Böylece akımı sınırlar; tam açık devre veya güvenli yalıtım oluşturdukları varsayılmaz. Arıza giderildikten sonra toparlanmaları için beslemenin kesilmesi ve soğuma gerekebilir. Tutma akımı, açma akımı, ortam sıcaklığı ve izin verilen gerilim birlikte incelenir. Her PTC elemanı, resetlenebilir aşırı akım koruyucusu değildir.

Termal sigortalar: hedef akım değil, aşırı sıcaklık

Termal sigortalar, belirli sıcaklık şartlarında devreyi kalıcı olarak açar. Tasarıma göre eriyen alaşım veya sıcaklığa duyarlı bir eleman kullanılır. Üzerindeki amper değeri, “bu akımda açar” anlamına gelmez. Açma sıcaklığı, elektriksel değerler ve montaj konumu birlikte değerlendirilir. Tek kullanımlık termal sigorta, soğuyunca kapanan termostatla aynı değildir.

Otomatik sigortalar: tekrar kurulabilen devre kesiciler

Yaygın termik-manyetik minyatür devre kesicilerde (MCB) termik mekanizma aşırı yüke, manyetik mekanizma yüksek kısa devre akımına tepki verir. Arıza giderildikten sonra uygun koşullarda yeniden kurulabilirler. B, C ve D eğrileri özellikle ani açma aralıklarını ayırır. Aynı amperli eriyen sigorta ile MCB; açma eğrisi, akım sınırlama ve koordinasyon bakımından doğrudan eşdeğer sayılmaz.

AC ve DC uygunluğu ayrı bir seçim ölçütüdür

DC sigortalarda doğru akım devresinin ark söndürme şartları dikkate alınır. Üzerinde yalnızca AC gerilim değeri yazan bir sigortanın aynı sayısal gerilimde DC için uygun olduğu varsayılmaz. Gerilim değeri bir açma eşiği değildir; sigortanın belirtilen şartlarda güvenle kullanılabildiği gerilimi tanımlar.

Uygulamada doğru karşılaştırma nasıl yapılır?

Önce anma akımını ve yük ilişkisini, sonra gerilimi, AC/DC uygunluğunu, zaman-akım eğrisini, kesme kapasitesini, ortam sıcaklığını ve yuva uyumunu kontrol edin. Sigorta standartları da karşılaştırmanın parçasıdır. Amper değeri, aşılır aşılmaz devrenin açılacağı kesin sınır değildir. Açma süresi, aşırı akımın büyüklüğüne ve ürün karakteristiğine bağlıdır.

Örneğin motor kalkışı için seçilen aM sigorta ek aşırı yük koruması ister; bir güç kaynağında ilk şarj akımı gecikmeli karakteristik gerektirebilir; yarı iletken devresinde ise üreticinin belirttiği özel sigorta gerekir. Yüksek güç tüketen cihazlarda yalnızca daha büyük amper seçmek koruma çözümü değildir. Doğru seçim, yükü çalıştırırken kabloyu ve ekipmanı korumalıdır.

Değişim ve bakımda dikkat edilecekler

Sigortanın değiştirilmesi gerekip gerekmediğini belirlerken önce açma nedenini araştırın. Daha yüksek amper takmak arızayı düzeltmez. Güvenli değişim için beslemeyi ayırın ve gerilimsizliği doğrulayın; atan sigortayı tel veya folyo ile köprülemeyin. Sigorta yuvası ve pano bakımında gevşek temas, kararma ve ısınma izlerini de değerlendirin; sorun her zaman sigorta elemanından kaynaklanmaz.

İlgili sigorta konuları

Elektrik sigortasının ana işlevi: eriyen elemanın devreyi hangi amaçla koruduğu.

Sigorta seçiminde dikkate alınacak faktörler: elektriksel değerleri ve uygulama şartlarını birlikte değerlendirme.

Sigortaların ev güvenliğindeki rolü: tesisat korumasının kapsamı ve sınırları.

Endüstriyel sigortalar: pano ve dağıtım uygulamalarındaki kullanım alanları.

IEC 60269: alçak gerilim sigortalarının sınıflandırılmasına giriş.

Korumanın birlikte değerlendirildiği diğer konular

Kontaktörler: anahtarlama elemanının kısa devre korumasıyla koordinasyonu.

Hız kontrol cihazları: sürücü üreticisinin istediği giriş korumasının seçimi.

Güç kaynakları: girişteki ilk akım darbesi ve çıkış korumasının ayrılması.

Isı kontrol cihazları: normal sıcaklık kontrolü ile bağımsız aşırı sıcaklık korumasının farkı.

Kaçak akım koruması: standart aşırı akım sigortasının yerine getirmediği ayrı koruma işlevi.