Bir santralin bütçesi ile bir kWh elektriğin maliyeti aynı şey değildir

Nükleer elektrik için bütün dünyada geçerli tek bir maliyet yoktur. Yeni bir santral kurmak, mevcut bir tesisi işletmek ve işletme ömrünü uzatmak farklı ekonomik kararlardır. Sonuç; yatırım bedeli, finansman koşulları, inşaat süresi, net üretim ve gelecekteki yükümlülüklere bağlıdır.

Santral yatırım bedeli, elektrik üretim maliyeti ve satış fiyatı ayrı ölçütlerdir. Birinin düşük olması, diğerlerinin de düşük olacağını garanti etmez. Nükleer enerjiye ilişkin ekonomik değerlendirmede, elektrik üretim sürecinin bütün ömrü dikkate alınmalıdır.

İlk yatırım: yalnızca reaktörün fiyatı değildir

İlk yatırım; mühendislik, reaktör ve türbin sistemleri, inşaat, saha hazırlığı, testler ve devreye alma gibi kalemleri kapsar. Yer seçimi, soğutma altyapısı ve şebeke bağlantısı da bütçeyi etkiler. Güvenlik sistemleri ile lisanslama gereklilikleri projenin kapsamına dahildir.

Raporlarda geçen “overnight cost”, inşaat finansmanı ve inşaat dönemindeki fiyat artışları eklenmeden verilen yatırım tahminidir. Santral gerçekten bir gecede yapılacakmış gibi düşünülmez; bu, maliyet kalemlerini ayırmak için kullanılan bir hesap terimidir. Finansman dahil toplam yatırım ile aynı rakam değildir.

Finansman ve gecikme neden bu kadar belirleyicidir?

İnşaat sırasında para harcanır, fakat elektrik satış geliri henüz oluşmaz. Gecikme; finansman yükünü uzatabilir, işçilik ve malzeme giderlerini artırabilir, gelirin başlamasını erteleyebilir. Aynı teknik tasarım, farklı finansman koşullarında farklı birim elektrik maliyetine ulaşabilir.

Sermaye maliyeti, yalnız kredi faizinden ibaret değildir; öz sermaye için beklenen getiri de önemlidir. Uzun vadeli alım sözleşmeleri ve kamu desteği finansman riskini değiştirebilir. Ancak riskin azaltılması ile başka bir tarafa aktarılması aynı şey değildir. Bu nedenle enerji politikası ve sözleşme modeli, maliyetin kim tarafından üstlenileceğiyle birlikte okunur.

İşletme ve yakıt giderleri

İşletme ve bakım; personel, planlı bakım, yedek parçalar, kalite kontrolleri ve gerekli yenilemeleri içerir. Bazı giderler santral az elektrik üretse bile sürer. Yakıt gideri de yalnız uranyumun satın alınması değildir; uygun yakıt döngüsünde hazırlama, zenginleştirme ve yakıt demeti üretimi gibi hizmetler bulunur. Yakıt kaynakları ve tedarik zinciri bu yüzden birlikte değerlendirilir.

Önemli kazalardan çıkarılan dersler, tesislerde ilave güvenlik yatırımlarına yol açabilir. Bu giderin miktarı, tesisin tasarımına ve geçerli gerekliliklere bağlıdır. Bütün ülkeler ve bütün santraller için tek bir ek maliyet yüzdesi kullanmak doğru olmaz.

LCOE neyi anlatır, neyi anlatmaz?

Seviyelendirilmiş elektrik maliyeti (LCOE), belirli varsayımlar altında yaşam boyu giderleri üretilen elektriğe dağıtan bir ölçüttür. Temel ifade şöyledir: LCOE = iskonto edilmiş yaşam boyu maliyetler / iskonto edilmiş yaşam boyu net elektrik üretimi. İskonto, farklı yıllardaki değerleri ortak bir zaman esasına getirir.

Hesap; sermaye maliyeti, işletme ömrü, kapasite faktörü, yakıt ve bakım varsayımlarına duyarlıdır. Vergi, teşvik, atık ve söküm giderlerinin hangi kapsamda dahil edildiği belirtilmelidir. LCOE, piyasa satış fiyatı veya tüketicinin elektrik faturası değildir. Şebekeye sağlanan değerin ve bütün sistem giderlerinin tamamını da tek başına göstermez.

Kapasite faktörü düşerse sabit gider nasıl dağılır?

Kapasite faktörü, gerçekleşen üretimin santralin aynı dönemde sürekli tam güçte üretebileceği elektriğe oranıdır; ısıyı elektriğe çevirme verimi değildir. Tamamen varsayımsal örneğimizde net güç 1.000 MW, yıl 8.760 saat ve yıllıklaştırılmış sermaye yükü ile sabit işletme giderlerinin toplamı 300 milyon USD olsun.

Hesap: net üretim = 1.000 MW × 8.760 saat × kapasite faktörü; sabit gider payı = 300.000.000 USD / net üretim. Değerler bir santralin gerçek maliyeti veya fiyat teklifi değildir. Yakıt, değişken işletme giderleri, atık ve söküm karşılıkları bu örnekten dışarıda tutulmuştur; sonuç tam LCOE değildir.

Aynı sabit gider, daha az elektriğe dağıtıldığında MWh başına pay yaklaşık %28,6 artar. Bakım ve duruşların ekonomik etkisi buradan anlaşılır. Ayrıca 1 MWh = 1.000 kWh; MWh başına fiyatı kWh başına çevirmek için 1.000'e bölmek gerekir.

Mevcut santral ile yeni proje neden ayrı hesaplanır?

Mevcut bir santralin işletilmesi veya ömrünün uzatılması, sıfırdan tesis kurmaktan farklı yatırım gerektirir. Ömür uzatma bazı koşullarda ekonomik olabilir; fakat yenileme, güvenlik değerlendirmesi ve lisans gereklilikleri devam eder. Ülkelerin nükleer üretimini karşılaştırırken, işletmedeki tesislerin maliyetini yeni santrallerin maliyeti gibi sunmamak gerekir.

Atık ve söküm giderleri geleceğe bırakılmış bir boşluk değildir

Kullanılmış yakıtın ve radyoaktif atıkların yönetimi ile tesisin sökülmesi, proje yaşam döngüsünün parçalarıdır. Atık yönetimi ve söküm için yeterli finansman mekanizması planlanmalıdır. Ödeme ileri bir tarihte yapılacak olsa bile yükümlülük bugünkü ekonomik değerlendirmeden çıkarılamaz.

SMR daha küçük diye otomatik olarak daha ucuz mudur?

Küçük modüler reaktörlerde (SMR) bir projenin toplam yatırım tutarı daha düşük olabilir; fakat bu, kW başına yatırımın veya kWh başına üretim maliyetinin mutlaka düşük olacağı anlamına gelmez. Seri üretim, tasarımın tekrarlanması ve daha kısa inşaat süresi maliyet azaltma hedefleridir. Yeni teknolojilerdeki bu beklentiler, gerçekleşmiş proje sonuçlarıyla aynı şey değildir.

Diğer kaynaklarla adil karşılaştırma

Fosil yakıtlarla veya diğer enerji kaynaklarıyla karşılaştırmada aynı ülke, para birimi, fiyat yılı ve finansman yaklaşımı kullanılmalıdır. Aynı kurulu güç, aynı saatlerde aynı hizmet demek değildir. Üretim profili, şebeke yatırımı, dengeleme ve yedek kapasite gereksinimleri de ilgili sistemde değerlendirilir.

İstihdam ve yerel ekonomik katkı önemli olabilir; ancak bunlar elektrik üretim giderinden doğrudan çıkarılacak gelir kalemleri değildir. Çevresel etkiler, yerel riskler ve karbon maliyetleri de kapsamları açıkça belirtilerek değerlendirilmelidir. Toplumsal fayda analizi ile santralin maliyet hesabı ayrı tutulur.