AWG ile mm² arasındaki dönüşüm nasıl yapılır?

AWG, iletken boyutunu bir numarayla; mm² ise kesitini metrik bir alan değeriyle ifade eder. Dönüşüm için AWG numarasının karşısındaki mm² değeri okunur. Örneğin 18 AWG yaklaşık 0,823 mm², 14 AWG yaklaşık 2,08 mm², 12 AWG yaklaşık 3,31 mm² teorik kesite karşılık gelir.

Ancak birimi çevirmek, yerine kullanılacak kabloyu seçmekle aynı işlem değildir. Hesaplanan değer önce bulunur; kablo değiştirilecekse akım kapasitesi, gerilim düşümü, yalıtım ve bağlantı uygunluğu ayrıca değerlendirilir. “En yakın kesiti seçmek” tek başına güvenli bir seçim yöntemi değildir.

AWG numarası büyüdükçe iletken neden incelir?

AWG, American Wire Gauge ifadesinin kısaltmasıdır. Bu ölçü sisteminde numara büyüdükçe iletken incelir: 12 AWG, 14 AWG’den; 14 AWG de 18 AWG’den daha kalındır. Numara ile kesit arasındaki ilişki doğrusal değildir; AWG numarasını ikiye bölerek kesit bulunmaz.

Yaklaşık bir hafıza kuralı olarak, AWG numarası üç basamak küçüldüğünde kesit yaklaşık iki katına çıkar. Örneğin 20 AWG yaklaşık 0,518 mm², 17 AWG yaklaşık 1,038 mm²’dir. Bu kural hızlı karşılaştırma içindir; kesin değer için tablo veya formül kullanılır.

AWG–mm² dönüşüm tablosu

Aşağıdaki değerler ideal, dairesel ve tek telli iletkenin geometrik eşdeğeridir. Çap sütunu çıplak metal içindir; yalıtımlı kablonun dış çapı değildir. Çok telli bir ürünün gerçek tel yapısı ve üretici tarafından verilen alanı farklılık gösterebilir.

1/0, 2/0, 3/0 ve 4/0, sırasıyla 0, 00, 000 ve 0000 AWG olarak da yazılır. Bu bölgede sıfır sayısı arttıkça iletken büyür: 4/0 AWG, 1/0 AWG’den daha kalındır. 2/0 ifadesi matematiksel bir bölme değildir.

12 AWG yerine 2,5 mm² kablo kullanılabilir mi?

Kesit bakımından eşdeğer değildir. 12 AWG’nin teorik karşılığı yaklaşık 3,31 mm²’dir; 2,5 mm² bu değerden yaklaşık %24 daha küçüktür. İki sayının tabloda birbirine yakın görünmesi, kabloların aynı yükü aynı koşullarda taşıyacağını göstermez.

Aynı malzeme, uzunluk ve sıcaklık varsayımıyla yapılan ideal hesapta R = ρ × L / A bağıntısı geçerlidir. Alan 3,31 mm²’den 2,5 mm²’ye indirilirse direnç yaklaşık %32 artar. Aynı akımda gerilim düşümü ve I²R ile hesaplanan ısı kaybı da artar. Gerçek kablonun direnç değeri üretici verisinden kontrol edilmelidir.

4 mm², 12 AWG’nin teorik alanından büyüktür; fakat bu da otomatik değiştirme onayı anlamına gelmez. Klemensin kabul ettiği kesit ve iletken sınıfı, yüksük veya pabuç, yalıtımın sıcaklık/gerilim sınıfı ve cihazın üretici talimatı uyumlu olmalıdır. Seçimin tamamını elektrik kablosu kesiti nasıl seçilir? sayfasında değerlendirebilirsiniz.

mm² değerinden AWG’ye nasıl dönülür?

Yalnız sayısal karşılık aranıyorsa dönüşüm tablosunda en yakın değer bulunur. Ama bir tasarımda mevcut geometrik kesitin altına düşülmemesi gerekiyorsa, eşit veya daha büyük alan veren AWG adayı aranır. AWG ters ilerlediği için bu, gerektiğinde daha küçük AWG numarası seçmek demektir.

Örneğin 2,5 mm², 14 AWG’ye tam eşit değildir. 14 AWG yaklaşık 2,08 mm² ile daha küçüktür; 13 AWG yaklaşık 2,624 mm² ile geometrik alan koşulunu karşılayan ilk tam numaralı adaydır. Seçilen ürün serisinde 13 AWG bulunmuyorsa 12 AWG değerlendirilebilir; elektriksel ve mekanik uygunluk yine kontrol edilir.

Bu ikinci tablo yalnız alan karşılaştırmasıdır; akım taşıma kapasitesi veya standartlar arasında kablo değiştirme tablosu değildir. IEC 60228 kapsamında mm² değerleri nominal iletken boyutlarıdır; iletken yapısı ve direnç şartları da tanımlanır. Dolayısıyla AWG formülünden çıkan geometrik değer ile IEC kablonun nominal etiketi bire bir ürün eşdeğerliği kurmaz.

AWG dönüşüm formülü

Tablo dışında bir değer hesaplamak için önce çıplak iletkenin teorik çapı bulunur. n AWG numarası, d milimetre cinsinden çap, A mm² cinsinden alan olmak üzere:

d = 0,127 × 92^{((36 − n) / 39)}
A = π × d² / 4

12 AWG örneği: n = 12 için d yaklaşık 2,0525 mm çıkar. Alan, π × 2,0525² / 4 hesabıyla yaklaşık 3,309 mm² bulunur; iki ondalıkla 3,31 mm² olarak yazılır. Ara hesabı fazla yuvarlamak küçük farklar oluşturabilir.

Alan değerinden teorik AWG numarası hesaplanacaksa ters bağıntı n ≈ 36 − 19,5 × log(A / 0,0126677) / log(92) şeklindedir. A mm² olarak girilir; iki logaritmada aynı taban kullanılır. Sonuç ondalıklı olabilir: en yakın numara ile kesiti azaltmayan aday aynı olmayabilir.

Formülde 1/0 için n = 0, 2/0 için n = −1, 3/0 için n = −2, 4/0 için n = −3 kullanılır. Hesap makinesine “2/0” bir bölme işlemi gibi yazılmaz.

Çap, damar sayısı ve tel sayısı neden karıştırılmamalı?

2 mm çap, 2 mm² kesit değildir. Çıplak ve dairesel bir metalin çapı 2 mm ise geometrik alanı π × 2² / 4 = 3,14 mm² olur. Yalıtım üzerinden ölçülen 2 mm ise metal kesitini belirlemek için kullanılamaz.

Çok telli bir iletkende dıştan ölçülen metal demetinin içinde boşluklar bulunur. Eşit çaplı tellerin toplam geometrik metal alanı A = tel sayısı × π × tel çapı² / 4 ile tahmin edilir. Örneğin 7 adet 0,20 mm tel yaklaşık 0,220 mm² metal alan verir; bu ölçüm tek başına kablonun nominal AWG sınıfını, standarda uygunluğunu veya akım kapasitesini doğrulamaz.

Ayrıca damar sayısı ile tel sayısı farklıdır: tek damarlı bir kablonun iletkeni tek telli de çok telli de olabilir. Bu ayrım için tek telli ve çok telli iletkenler arasındaki fark konusuna bakın. Çok telli kabloda üreticinin verdiği nominal AWG, tel sayısı/çapı ve elektriksel özellikler birlikte okunmalıdır.

AWG değeri tek başına kaç amper taşınacağını söyler mi?

Hayır. AWG–mm² tablosu iletken boyutunu gösterir. İzin verilen akım; bakır veya alüminyum oluşuna, yalıtımın sıcaklık sınıfına, döşeme biçimine, ortam sıcaklığına, kabloların gruplanmasına ve yüklü damar sayısına bağlıdır. Bu nedenle dönüşüm tablosuna koşulsuz bir “maksimum amper” sütunu eklemek yanıltıcıdır. Ayrıntı için kablo kesitine göre akım taşıma kapasitesi konusunu okuyun.

Geometrik AWG dönüşümü malzemeden bağımsızdır; fakat aynı kesitte bakır ve alüminyum aynı elektriksel davranışı göstermez. Direnç, bağlantı ve akım kapasitesi farklı olabilir. Bakır ile alüminyum kablo arasındaki fark bu yüzden kablo değiştirme kararının bir parçasıdır.

Uzun bir hatta kablo termik açıdan yeterli görünse bile gerilim düşümü fazla olabilir. Özellikle 12 V ve 24 V devrelerde yükün ihtiyaç duyduğu gerilimi korumak için uzun kabloda gerilim düşümü ayrıca kontrol edilir; hesap yöntemini gerilim düşümü nasıl hesaplanır? sayfasında bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

16 AWG, 1,5 mm² ile aynı mı? Hayır. 16 AWG’nin teorik alanı yaklaşık 1,309 mm²’dir. 1,5 mm² ile yakın ölçülerdir; tam eşit değildir ve ürün eşdeğerliği ayrıca değerlendirilir.

14 AWG kaç mm²? Teorik karşılığı yaklaşık 2,08 mm²’dir. “14 AWG = 2,5 mm²” ifadesi tam dönüşüm sonucu değildir.

12 AWG kaç mm²? Teorik karşılığı yaklaşık 3,31 mm²’dir. 2,5 mm² bunun altında, 4 mm² üstündedir; bu karşılaştırma tek başına değiştirme izni vermez.

AWG ile SWG aynı ölçü mü? Hayır. Farklı tel ölçü sistemleridir. Bir telin üzerinde SWG yazıyorsa AWG tablosuyla dönüştürülmez.

Çok telli kabloda AWG, tek bir ince telin numarası mı? Kablonun nominal AWG değeri bütün iletkenin boyutunu ifade eder; tel yapısındaki tek bir telin ölçüsü ayrıca belirtilebilir. Üretici veri sayfasında bu iki bilgi birbirinden ayrılır.

Teknik kaynaklar

Tablo ve örnekler AWG geometrik bağıntısından hesaplanmış, gösterilen değerler yuvarlanmıştır. Üretici tabloları ile IEC iletken tanımları aynı amaçla okunmamalıdır.

NBS/NIST — Copper Wire Tables, Handbook 100  |  Alpha Wire — AWG/Metric Conductor Table  |  IEC 60228:2023  |  LAPP — Current rating and dimensioning of cables and wires