Acil stop nedir? Acil durdurma butonu nasıl çalışır?

Acil stop, tehlikeli bir durumda insan müdahalesiyle makinenin tehlikeli hareketini veya işlemini durdurmayı amaçlayan acil durdurma fonksiyonudur. Hedef, mevcut veya yaklaşan tehlikeyi yeni bir tehlike oluşturmadan, mümkün olan en kısa sürede azaltmaktır. Kırmızı mantar başlı buton, bu fonksiyonu başlatan en yaygın kumanda elemanıdır.

Butona basılması, makinenin aynı anda bütün enerjisinin kesildiği veya hareketinin sıfır sürede durduğu anlamına gelmez. Gerçek duruş; makinenin hızına, ataletine, yüküne, frenine ve güvenlikle ilgili kumanda sistemine bağlıdır. Acil durdurma, koruyucu kapakların ve diğer koruma önlemlerinin yanında kullanılan tamamlayıcı bir tedbirdir.

Acil stop ile normal stop arasındaki fark nedir?

Normal stop butonu, makinenin olağan çalışma düzeninde durdurma komutu verir. Acil stop ise tehlikeli durumlar için tasarlanır; ilgili başlatma komutlarına ve normal çalışma komutlarına öncelikli olarak etki etmelidir. Normal üretim duruşu ile acil durdurmanın görevleri ve güvenlik gereksinimleri aynı değildir.

Acil durdurma talebi, başlatıldığı andan kasıtlı olarak sıfırlanana kadar korunur. Bu nedenle acil stop, düğmeden el çekildiğinde komutu kaybolan sıradan bir anlık buton gibi değerlendirilmez. Ayrıca durdurma fonksiyonunun diğer güvenlik önlemlerini etkisiz bırakmaması gerekir.

Acil stop butonu hangi renkte ve yapıda olmalıdır?

Elle basılan acil durdurma butonunun kumanda elemanı kırmızıdır; arka planı bulunduğunda sarı olmalıdır. Yaygın uygulama, sarı zemin üzerinde kolay kavranan veya avuçla basılabilen kırmızı mantar başlı bir butondur. Mavi bir kumanda elemanı acil stop için doğru renk tanımlaması değildir.

Acil stop butonlarında basıldığında kilitlenen, uygun biçimde çevrilerek veya çekilerek serbest bırakılan mekanizmalar bulunabilir. Seçim yalnız dış görünüşe göre yapılmaz; kontak özellikleri, mekanik kilitleme, çevre koşulları ve ilgili ürün gereksinimleri birlikte değerlendirilir.

Buton görünür ve hızla erişilebilir bir konumda bulunmalıdır. Birden fazla durdurma bölgesi olan hatlarda hangi butonun hangi tehlikeli bölümleri durdurduğu açık olmalıdır. Uzun konveyörlerde uygun tasarlanmış halatlı acil durdurma düzenleri de kullanılabilir.

Butona basıldığında sistemde ne olur?

Buton, güvenlikle ilgili kumanda sistemine bir durdurma talebi iletir. Bu talep; uygun bir güvenlik rölesi, güvenlik kontrolörü veya başka doğrulanmış bir güvenlik mimarisi tarafından işlenir. Son aşamada kontaktörler, sürücünün güvenlik fonksiyonları, valfler veya uygulamaya özgü başka elemanlar, belirlenen durdurma davranışını gerçekleştirir.

Elektriksel kontaklı acil stop cihazlarında doğrudan açma etkili normalde kapalı kontaklar önemli bir tasarım özelliğidir. Bununla birlikte yalnız “NC kontak kullandım” veya “iki kanala bağladım” demek, tüm güvenlik fonksiyonunun gereken performansı sağladığını göstermez. Kablo arızalarının algılanması, çıkış elemanlarının davranışı ve gerekli geri bildirimler de değerlendirilmelidir.

Röle ile kontaktörün görevleri farklı olabilir; ayrıca standart bir röle, güvenlik rölesiyle aynı kabul edilmez. Sıradan bir PLC girişine bağlanan buton ve yazılımdaki dur komutu da tek başına gerekli güvenlik performansının kanıtı değildir.

Acil durdurma her zaman elektriği hemen keser mi?

Duruş kategorisi 0: Makinenin ilgili hareket elemanlarına sağlanan güç hemen kaldırılır. Bu, kontrolsüz duruş olarak adlandırılır. “Kontrolsüz” sözcüğü, duruşun tahrik tarafından kontrollü bir yavaşlatma ile gerçekleştirilmediğini anlatır. Dönen bir mekanizma ataleti nedeniyle hareket etmeye devam edebilir.

Duruş kategorisi 1: Önce güç kullanılarak kontrollü duruş gerçekleştirilir; duruş sağlandıktan sonra ilgili hareket elemanlarının gücü kaldırılır. Böylece uygulamanın gerektirdiği yavaşlatma veya frenleme davranışı durdurma sürecinin bir parçası olabilir.

Acil durdurma için kategori 0 veya kategori 1 seçimi, makinenin risk değerlendirmesine göre yapılır. Kontrollü duruştan sonra hareket elemanlarına gücün sağlanmaya devam ettiği kategori 2, bu acil durdurma seçiminin kapsamında değildir. Bu numaralar, ISO 13849'daki B, 1, 2, 3 ve 4 kumanda sistemi kategorileriyle karıştırılmamalıdır.

Butonu çevirmek veya resetlemek makineyi başlatır mı?

Hayır. Acil stopun serbest bırakılması veya resetlenmesi, makineyi kendiliğinden yeniden başlatmamalıdır. Bu işlem, gerekli koşullar sağlanmışsa yeniden çalıştırmaya izin verilmesini sağlar. Hareketin başlaması için ayrıca kasıtlı bir başlatma işlemi gerekir.

Acil durdurmaya neden olan tehlike giderilmeden buton çözülmemelidir. Güvenlik mimarisine göre ayrıca bir reset veya onay işlemi gerekebilir. Tehlikeli alanın tamamı reset konumundan görülemiyorsa bunun için ek tedbirler değerlendirilir. Butonu çevirmek, alanın boş ve güvenli olduğunu otomatik olarak doğrulamaz.

Örneğin konveyör sıkıştığı için acil stopa basılmışsa, butonun çözülmesiyle bandın harekete geçmesi kabul edilecek bir davranış değildir. Sıkışıklığın giderilmesi, gerekli müdahale prosedürünün tamamlanması ve bilinçli yeniden başlatma ayrı aşamalardır.

Sürücülerde acil stop, STO ve SS1 ilişkisi

Bir hız kontrol cihazındaki normal STOP girişi, güvenlik fonksiyonu olarak doğrulanmadıkça acil durdurmanın güvenlik görevini üstlenmiş sayılmaz. Kullanılacak çözüm, sürücünün güvenlik özellikleri ve bütün makinenin gereksinimleriyle birlikte belirlenir.

STO — Safe Torque Off, sürücünün motorda tork oluşturmasını güvenli biçimde engeller. STO, tek başına aktif frenleme veya elektriksel izolasyon sağlamaz. Hareket halindeki motor serbestçe yavaşlayabilir; yerçekimi veya dış kuvvetler de mekanizmayı hareket ettirebilir.

SS1 — Safe Stop 1, kontrollü durdurma ve ardından STO uygulanmasıyla ilişkili bir güvenlik fonksiyonudur. Uygulama biçimi ve izleme gereksinimleri kullanılan sürücüye ve güvenlik tasarımına bağlıdır. Sürücünün ekranında bir acil duruş hatası görülmesi ise öncelikle bir teşhis bilgisidir; tek başına bütün güvenlik fonksiyonunun doğru kurulduğunu kanıtlamaz.

Güvenlik sensörü veya ışık perdesi de acil stop mudur?

Acil durdurma, bir kişinin kasıtlı müdahalesiyle başlatılır. Güvenlik ışık perdesi, kapı kilitleme anahtarı veya güvenlik tarayıcısı ise tanımlanmış bir koşulu algılayarak otomatik bir koruyucu durdurma başlatabilir. Aynı güvenlik kontrolöründe işlenmeleri, bu fonksiyonları aynı hale getirmez.

Ürün algılamak için kullanılan sıradan bir fotosel de yalnız makineyi durdurabildiği için personel korumasına uygun sayılmaz. Algılayıcının kullanım amacı, güvenlik özellikleri ve sistemin tamamının uygunluğu değerlendirilmelidir.

Acil stopa basılmış makinede bakım yapılabilir mi?

Acil stopa basılması, bakım için güvenli enerji izolasyonu sağlandığı anlamına gelmez. Makinede elektrik gerilimi, sürücünün DC bara enerjisi, basınçlı hava, hidrolik basınç, yay kuvveti veya askıda yük bulunmaya devam edebilir.

Bakım, temizlik veya tehlikeli bölgeye müdahalede yapılacak işe uygun enerji ayırma, yeniden enerjilenmeyi önleme, kilitleme/etiketleme ve depolanmış enerjiyi güvenli hale getirme prosedürü uygulanır; güvenli durum doğrulanır. Elektriksel tehlikeye karşı tasarlanan acil enerji kesme fonksiyonu da makinenin acil durdurma fonksiyonuyla aynı kavram değildir.

Hangi standartlar ve kontroller önemlidir?

ISO 13850 acil durdurma fonksiyonunun tasarım ilkelerini, IEC 60204-1 makinelerin elektrik donanımını ve ilgili durdurma gereksinimlerini ele alır. Güvenlikle ilgili kumanda sisteminin tasarımı ve doğrulanmasında uygulamaya göre ISO 13849-1/-2 veya IEC 62061; sürücü güvenlik fonksiyonlarında ise IEC 61800-5-2 dikkate alınır. Makineye özgü standartlar ayrıca değerlendirilir.

Gerekli güvenlik performansı, tek bir butonun veya rölenin etiketinden çıkarılmaz. Giriş elemanı, mantık, çıkış elemanı ve makinenin duruş davranışı birlikte doğrulanır. Kontroller; butonun erişilebilirliğini, kilitli kalmasını, ilgili tehlikeleri durdurmasını ve reset sonrası kendiliğinden hareket oluşmamasını kapsar. Test yöntemi ve aralığı, üretici talimatlarına ve risk değerlendirmesine göre belirlenir.