SAE J1772 Nedir? Type 1 Şarj Bağlantısı Nasıl Çalışır?
SAE J1772, Kuzey Amerika’da elektrikli ve dışarıdan şarj edilebilen hibrit araçların iletken bağlantıyla şarj edilmesine ilişkin fiziksel, elektriksel ve işlevsel gereksinimleri tanımlayan bir SAE dokümanıdır. Araç girişi ile şarj konektörünün birlikte çalışmasını ele alan elektrikli araç şarj standartları arasında yer alır.
Günlük kullanımda “J1772 fişi” denildiğinde çoğunlukla beş kontaklı Type 1 AC araç konektörü anlaşılır. Bununla birlikte standardın kapsamı ile bu konektörün gündelik adı aynı şey değildir. IEC 62196 ailesindeki Type 1 düzeni ve CCS1 bağlantısı da bu konuyu anlamak için önemlidir.
AC Şarjda Enerji Bataryaya Nasıl Ulaşır?
Type 1 üzerinden AC şarj yapılırken istasyon, araca kontrollü biçimde alternatif akım sağlar. Bataryanın ihtiyaç duyduğu doğru akıma dönüşüm, aracın içindeki araç üstü şarj cihazında — OBC gerçekleşir. AC ve DC araç şarjı arasındaki temel farklardan biri, bu güç dönüşümünün nerede yapıldığıdır.
Bu nedenle bir AC wallbox, yalnızca enerji veren bir priz değildir; bağlantıyı yönetir, kullanılabilir akımı bildirir ve uygun koşullar oluştuğunda enerji aktarımına izin verir. Ancak yüksek güçlü bir wallbox, aracın OBC kapasitesini yükseltmez.
Type 1 Konektördeki Beş Kontak Ne İşe Yarar?
İki güç kontağı: Tek fazlı AC beslemeyi taşır. İşaretlemeler L1 ve L2/N biçiminde görülebilir. İkinci güç iletkeninin nötr veya diğer hat iletkeni olması, kullanılan besleme sistemine bağlıdır.
PE — koruyucu iletken: Aracın ve şarj sisteminin koruyucu bağlantısının bir parçasıdır. Topraklama görevi ile normal güç akımının dönüş yolu birbirine karıştırılmamalıdır.
CP — Control Pilot: Araç ile şarj ekipmanı arasındaki temel şarj kontrol sinyalidir.
Yakınlık/bağlantı algılama kontağı: Kaynaklarda PP, proximity veya CS adlarıyla görülebilir. Type 1 bağlantısında fişin takılı olması ve mandalın durumu hakkında bilgi sağlanmasına yardımcı olur. Type 1 yakınlık devresini, Type 2 sökülebilir kablolarındaki akım kapasitesi kodlamasıyla aynı kabul etmemek gerekir.
Pilot Sinyali Şarjı Nasıl Yönetir?
Temel AC kontrolünde CP hattında yaklaşık 1 kHz frekanslı bir PWM sinyali kullanılır. Sinyalin görev oranı, ekipmanın kullanılmasına izin verdiği akımı bildirir; araç tarafındaki elektriksel durum değişimleri ise bağlantı ve şarja hazır olma bilgisini iletir.
Örnek: Temel analog akım bildiriminin %10–%85 görev oranı aralığında, izin verilen akım yaklaşık olarak I = 0,6 × D bağıntısıyla ifade edilir. D yüzde cinsindendir: %50 görev oranı → 30 A. Bu bağıntı bütün görev oranlarına uygulanmaz.
Bildirilen akım, zorla araca gönderilen akım değildir. Araç bu üst sınırı aşmadan kendi şarj kapasitesine ve batarya koşullarına göre daha az akım çekebilir.
Temel pilot sinyali, batarya yüzdesi veya ödeme bilgisi taşıyan kapsamlı bir veri bağlantısı olarak düşünülmemelidir. ISO 15118 kapsamındaki üst seviye haberleşme ayrı bir katmandır. Buradaki PLC ifadesi Power Line Communication, yani güç hattı üzerinden haberleşme anlamına gelir; endüstriyel programlanabilir kontrol cihazını ifade etmez.
Level 1, Level 2 ve Gerçek Şarj Gücü
AC Level 1, Kuzey Amerika’da 120 V AC beslemeyle ilişkilidir. AC Level 2 ise yaygın olarak 208 V veya 240 V AC besleme kullanır. Klasik Type 1 AC bağlantı tek fazlıdır; aynı konektör ailesinin kullanılması, bütün cihazların aynı gücü verdiği anlamına gelmez.
Level 2 için belirtilen 80 A ve 240 V değerleri, uygun donanımda yaklaşık 19,2 kW kapasiteye karşılık gelir. Bunlar her J1772 kablosunun, istasyonun veya aracın desteklediği değerler değildir. Ayrıca bir konektörün ürün etiketindeki gerilim dayanımı ile şebekenin nominal çalışma gerilimi farklı kavramlardır.
Tek fazlı AC girişte aktif güç; gerilim, akım ve güç faktörüne bağlıdır. Güç faktörü 1’e yakın kabul edilirse P ≈ V × I yaklaşımı kullanılabilir.
240 V × 32 A ≈ 7,68 kW
208 V × 32 A ≈ 6,66 kW
Aynı akım sınırında besleme gerilimi değiştiğinde güç de değişir. Bu değerler AC giriş içindir; bataryaya ulaşan güç dönüşüm ve yardımcı tüketim kayıpları nedeniyle daha düşük olabilir.
kW anlık gücü, kWh ise enerji miktarını gösterir. Bataryaya eklenecek 30 kWh enerji, ortalama 6 kW batarya şarj gücünde yaklaşık 5 saat gerektirir. Ortalama güç değişirse süre de değişir.
Avrupa sistemlerinde karşılaşılan 7,4 kW, 11 kW ve 22 kW seçenekleri değerlendirilirken faz sayısı da dikkate alınmalıdır. Üç fazlı bir istasyona uygun kabloyla bağlanan tek fazlı bir araç, bu nedenle otomatik olarak üç fazlı şarj yapmaz.
J1772, CCS1 ve Type 2 Arasındaki Fark
Beş kontaklı Type 1 AC fişinde DC hızlı şarj güç kontakları bulunmaz. CCS1 — Combo 1 araç girişinde, Type 1 bölümünün altında iki büyük DC güç kontağı yer alır. Uygun CCS1 araç girişi, ilgili AC fişini veya CCS1 DC konektörünü kabul edebilir; yalnızca Type 1 AC girişi bulunan bir araçta bu DC bağlantısı yoktur.
Type 2 ve CCS2 ise farklı fiziksel bağlantılardır. Type 2 ile CCS arasındaki fark incelenirken CCS1 ve CCS2’nin birbirinden ayrılması gerekir. Konektörün benzer görünmesi veya bir adaptörle mekanik olarak bağlanması, tüm elektriksel ve haberleşme koşullarının uyduğu anlamına gelmez.
J3400/NACS, J1772’nin Yeni Adı mı?
Hayır. SAE J3400/NACS, AC ve DC şarjı destekleyen farklı bir bağlantı sistemidir. Kuzey Amerika’da J3400 donanımının yaygınlaşması, mevcut J1772 araç ve istasyonlarının bir anda kullanılamaz hale geldiği anlamına gelmez.
Adaptör seçiminde bağlantının yönü, AC veya DC kullanım amacı, araç desteği ve üretici onayı kontrol edilmelidir. J1772 AC adaptörü, bir DC hızlı şarj adaptörünün yerine geçmez. Adaptör ayrıca aracın desteklemediği bir şarj yöntemini veya güç seviyesini kendiliğinden kazandırmaz.
Güvenlik Yalnızca Konektör Şekline Bağlı Değildir
Pilot ve bağlantı algılama, enerji aktarımının kontrollü başlamasına ve sona ermesine yardımcı olur. Tam sistem güvenliği ise kurulum, kablo, koruyucu iletken, anahtarlama ve koruma düzenleriyle birlikte değerlendirilir. IEC 61851, iletken şarj sistemleri için ilgili uluslararası çerçevelerden biridir.
“J1772 uyumlu” ifadesinden, her üründe aynı sıcaklık sensörünün veya aynı izolasyon izleme donanımının bulunduğu sonucu çıkarılamaz. Kaçak akım korumasının tipi ve diğer koruyucu önlemler, yerel kurallar ve ekipman talimatlarına göre seçilmelidir.
Evde araç şarjı planlanırken besleme kapasitesi ve uzun süreli yük dikkate alınmalıdır. Bağlantı mesafesi yetmiyorsa sıradan bir uzatma kablosu eklemek yerine, üreticinin izin verdiği bağlantı düzeni ve uygun kurulum değerlendirilmelidir.
Sürüm Geçmişi ve Kablosuz Şarj Ayrımı
SAE kayıtlarında J1772’nin ilk yayımı Ekim 1996, bu metnin kontrol edildiği tarihte listelenen güncel revizyonu ise J1772_202401 — Ocak 2024 olarak görülür. Dolayısıyla standardın ilk kez 2009’da yayımlandığını söylemek doğru değildir.
Kablosuz şarj J1772’nin temel konusu değildir. Hafif araçlarda kablosuz güç aktarımı ve hizalama, SAE J2954 ailesinde ele alınır. İletken bağlantı, kablosuz enerji aktarımı ve üst seviye veri haberleşmesi ayrı başlıklardır.
Teknik kaynaklar: SAE J1772_202401 · SAE J3400/NACS · SAE J2954 — Kablosuz Güç Aktarımı · Texas Instruments — EVSE Kontrol ve Pilot Sinyalleri · ABD Enerji Bakanlığı — Şarj Seviyeleri