CANopen Nedir?

CANopen endüstriyel CAN haberleşme protokolü

CANopen, CAN — Controller Area Network fiziksel ve veri bağlantı altyapısının üzerine kurulmuş, endüstriyel cihazların birlikte çalışabilmesi için standart haberleşme servisleri, cihaz profilleri ve bir Object Dictionary — Nesne Sözlüğü tanımlayan açık bir üst seviye protokoldür. CANopen özellikle PLC, uzak I/O, servo sürücü, frekans konvertörü, enkoder, ölçüm cihazı ve hareket kontrol sistemlerinde yaygın olarak kullanılır.

En basit haliyle: CAN, mesajların bus üzerinde nasıl taşındığını ve arbitration gibi temel kuralları sağlar; CANopen ise bu CAN mesajlarına cihaz parametresi, proses verisi, diagnostik, network yönetimi ve cihaz profili gibi ortak anlamlar kazandırır. Böylece farklı üreticilerin CANopen uyumlu cihazlarının aynı otomasyon sisteminde daha düzenli biçimde entegre edilmesi mümkün olur.

CAN ile CANopen arasındaki fark nedir?

CAN, temel frame yapısını, identifier'ı, arbitration mekanizmasını ve hata yönetimini tanımlar. CAN tek başına “bu obje motor hızıdır”, “şu parametre encoder çözünürlüğüdür” veya “bu cihaz operational duruma geçirilsin” gibi uygulama anlamlarını tanımlamaz.

CANopen ise CAN'ın üzerine uygulama katmanı ve haberleşme profili ekler. Temel CANopen uygulama katmanı ve communication profile CiA 301 dokümanında tanımlanır.

Bu nedenle üzerinde yalnız “CAN” yazan bir cihazın CANopen desteklediği varsayılmamalıdır. Aynı şekilde iki cihazın CAN transceiver'a sahip olması, onların otomatik olarak aynı üst seviye protokolü konuşacağı anlamına gelmez.

CANopen Object Dictionary nedir?

Object Dictionary — Nesne Sözlüğü, bir CANopen cihazının haberleşme ve uygulama parametrelerinin standart adreslerle düzenlendiği temel veri yapısıdır.

Her nesne genel olarak 16 bit index ve gerektiğinde 8 bit sub-index ile tanımlanır. Örneğin bir cihazın kimliği, communication parameters, PDO mapping veya çalışma parametreleri Object Dictionary içerisinde belirli index'lerde bulunur.

CANopen communication parametreleri büyük ölçüde 1000h–1FFFh aralığında bulunur. 2000h–5FFFh üreticiye özel uygulama nesneleri için, 6000h–9FFFh ise standart cihaz profilleriyle tanımlanan uygulama nesneleri için kullanılabilir.

Bu yapı sayesinde bir mühendislik yazılımı veya kontrol cihazı, cihaz parametrelerine standart index/sub-index mantığıyla erişebilir.

CANopen Node-ID nedir?

CANopen cihazları birçok standart haberleşme servisi için benzersiz bir Node-ID kullanır. Normal CANopen Node-ID aralığı 1–127'dir.

Aynı ağda iki cihazın aynı Node-ID'yi kullanması haberleşme çakışmalarına neden olabilir. Node-ID bazı cihazlarda DIP switch veya rotary switch ile, bazılarında üretici yazılımıyla, bazı sistemlerde ise LSS — Layer Setting Services kullanılarak yapılandırılabilir.

CANopen Node-ID ile temel CAN identifier aynı kavram değildir. CANopen, Node-ID'yi bazı önceden tanımlanmış COB-ID'lerin oluşturulmasında kullanabilir.

PDO nedir?

PDO — Process Data Object, zaman açısından önemli proses verilerinin düşük protokol ek yüküyle hızlı biçimde taşınması için kullanılır.

Örneğin bir servo sürücünün durum kelimesi ve gerçek pozisyonu TPDO ile kontrolöre gönderilebilir; kontrol word'ü veya hedef hız/pozisyon değeri ise RPDO ile sürücüye aktarılabilir.

TPDO — Transmit PDO, cihazın ürettiği proses verisini; RPDO — Receive PDO ise cihazın tükettiği proses verisini ifade eder.

PDO içerisine hangi Object Dictionary nesnelerinin yerleştirileceği PDO mapping ile belirlenebilir. Bu yapı hareket kontrolü, uzak I/O ve hızlı proses haberleşmesinde önemlidir.

SDO nedir?

SDO — Service Data Object, CANopen cihazının Object Dictionary içerisindeki parametrelerini okumak veya yazmak için kullanılan servis tabanlı haberleşmedir.

PDO daha çok hızlı proses verisi için kullanılırken SDO; cihaz konfigürasyonu, parametre ayarı ve diagnostik işlemleri için uygundur.

Örneğin bir VFD'nin çalışma sırasında hız referansı PDO üzerinden aktarılırken hızlanma süresi veya belirli bir konfigürasyon parametresi SDO üzerinden okunabilir ya da değiştirilebilir.

Küçük veri miktarlarında expedited SDO, daha büyük veri transferlerinde segmented veya block transfer yöntemleri kullanılabilir.

NMT — Network Management nedir?

NMT, CANopen cihazlarının network durumlarının yönetilmesini sağlar. Temel NMT durumları:

Initialization
Pre-operational
Operational
Stopped

Cihaz açıldığında initialization işlemlerini tamamlar ve ardından normalde Pre-operational durumuna geçer. Bu aşamada cihaz konfigüre edilebilir ancak normal PDO proses haberleşmesi henüz aktif değildir.

Operational durumda desteklenen normal CANopen servisleri ve PDO haberleşmesi kullanılabilir. Stopped durumda ise cihazın haberleşmesi ciddi şekilde sınırlandırılır.

NMT manager, CAN-ID 0 ile gönderdiği NMT komutları üzerinden belirli bir node'u veya bütün ağı farklı durumlara geçirebilir.

Boot-up ve Heartbeat nedir?

Bir CANopen cihazı initialization işlemini tamamladıktan sonra Boot-up mesajı göndererek ağa hazır olduğunu bildirebilir.

Heartbeat ise cihazın hâlâ ağda olduğunu ve hangi NMT durumunda bulunduğunu diğer network katılımcılarına periyodik olarak bildirir.

Bu özellikle dağıtılmış PLC, I/O ve sürücü sistemlerinde bir node'un enerjisinin kesildiğini veya haberleşmeden düştüğünü tespit etmek için kullanışlıdır.

Eski CANopen sistemlerinde Node Guarding de görülebilir; ancak yeni tasarımlarda Heartbeat daha yaygın ve önerilen yöntemdir.

EMCY — Emergency Message nedir?

EMCY, CANopen cihazında önemli bir hata veya diagnostik olay oluştuğunda gönderilen yüksek öncelikli emergency mesajıdır.

Bir servo sürücü aşırı akım, encoder problemi veya DC bus hatası algıladığında; uygun CANopen implementasyonunda bu durum EMCY mesajıyla üst kontrol sistemine bildirilebilir.

Bu bilgi daha sonra HMI alarm ekranında gösterilebilir veya SCADA sisteminde olay kaydı olarak saklanabilir.

SYNC mesajı ne işe yarar?

SYNC, birden fazla CANopen cihazının proses verisini ortak zaman referansına göre üretmesi veya tüketmesi için kullanılabilir.

Bu özellik özellikle dağıtılmış I/O ve belirli servo/motion uygulamalarında cihaz davranışlarının belirli iletişim çevrimleriyle ilişkilendirilmesinde yararlıdır.

CANopen EDS dosyası nedir?

EDS — Electronic Data Sheet, bir CANopen cihazının desteklediği Object Dictionary nesnelerini, veri tiplerini ve communication özelliklerini mühendislik yazılımına tanıtan elektronik cihaz açıklama dosyasıdır.

CiA 306-1 ayrıca EDS yanında DCF — Device Configuration File formatını da tanımlar.

EDS dosyası özellikle farklı üreticilere ait PLC, sürücü, enkoder veya I/O modülünü CANopen master/controller konfigürasyonuna eklerken işleri kolaylaştırabilir.

CANopen cihaz profili nedir?

CANopen'ın güçlü yönlerinden biri yalnız genel haberleşmeyi değil, farklı cihaz türleri için standart device profile tanımlarını da desteklemesidir.

CiA 401: Genel dijital ve analog I/O cihazları.
CiA 402: Servo sürücüler, frequency inverter'lar ve step motor kontrolörleri.
CiA 404: Ölçüm cihazları ve closed-loop controller'lar.
CiA 406: Enkoderler.
CiA 453: Güç kaynakları.

Bu profiller sayesinde CANopen, doğrudan sensör ve ölçüm, enkoder, servo, VFD ve güç kaynağı sistemlerine standartlaştırılmış uygulama modelleri sunabilir.

CiA 402 neden önemlidir?

CiA 402, CANopen'ın sürücü ve motion-control cihazları için en önemli profillerinden biridir. Servo controller, frequency inverter ve stepper motor controller davranışlarını standartlaştırır.

Profilde Controlword, Statusword ve çeşitli operation modes bulunur. Drive state machine, cihazın switch-on, operation enabled, fault gibi durumlarını standart mantıkla yönetir.

Bu nedenle CANopen destekli bir servo sürücünün veya frekans konvertörünün CiA 402 uyumlu olması, farklı kontrolörlerle entegrasyonu kolaylaştırabilir.

Ancak “CiA 402 uyumlu” iki sürücünün bütün opsiyonel fonksiyonları birebir aynı uyguladığı varsayılmamalıdır. Üretici kılavuzundaki desteklenen mode ve object listesi yine kontrol edilmelidir.

CANopen enkoderlerde nasıl kullanılır?

CiA 406, CANopen enkoder cihaz profili olarak konum, hız, çözünürlük ve ilgili parametreler için standart uygulama yapısı sağlar.

Bu, klasik A/B/Z pulse çıkışından farklıdır. CANopen encoder pozisyon bilgisini dijital CAN mesajlarıyla aktarırken incremental encoder doğrudan elektriksel pulse sinyali üretir.

Encoder seçerken bu nedenle yalnız PPR veya mekanik çap değil, çıkış ve haberleşme tipi de kontrol edilmelidir.

CANopen sensör ve ölçüm cihazlarında nasıl kullanılır?

CANopen yalnız motion cihazları için değildir. CiA 404 gibi profiller ölçüm cihazları ve closed-loop controller'ları hedefler.

Akıllı basınç, yük, sıcaklık veya pozisyon sensörleri proses değerlerini PDO ile yayınlayabilir; konfigürasyon ve kalibrasyon parametrelerine SDO üzerinden erişilebilir.

CANopen güç kaynaklarında kullanılır mı?

Evet. CiA 453, CANopen power supply cihaz profilini tanımlar.

CANopen destekli güç sistemlerinde çıkış gerilimi, akım, diagnostik veya cihaz durumlarının üst kontrolör tarafından izlenmesi mümkün olabilir. Bu özellik özellikle dağıtılmış makina elektroniği ve test sistemlerinde yararlıdır.

CANopen motor starter ve şalt sistemlerinde kullanılabilir mi?

CANopen cihaz profilleri yalnız düşük güçlü elektronik cihazlarla sınırlı değildir. CiA ailesinde motor starter ve farklı enerji/ölçüm cihazları için de profiller bulunur.

Bu sayede akıllı motor starter, koruma veya şalt ekipmanı durum bilgileri bir PLC veya kontrol sistemine dijital olarak aktarılabilir.

CANopen robotik sistemlerde kullanılır mı?

CANopen; AGV, mobil robot, yardımcı robot eksenleri ve bazı endüstriyel robotik alt sistemlerinde kullanılabilir.

Bir robotun ana yüksek hızlı servo ağı başka bir teknoloji kullanırken gripper, sensör, yardımcı motor veya çevresel kontrol modülü CANopen üzerinden haberleşebilir.

CANopen hangi haberleşme hızlarını kullanır?

Klasik CANopen CC için yaygın standart bit rate'ler ve CiA'nın verdiği yaklaşık maksimum bus uzunlukları şöyledir:

1 Mbit/s: 25 m
800 kbit/s: 50 m
500 kbit/s: 100 m
250 kbit/s: 250 m
125 kbit/s: 500 m
50 kbit/s: 1000 m
20 kbit/s: 2500 m
10 kbit/s: 5000 m

Gerçek sistemde kullanılabilecek mesafe kablo, topology, transceiver, stub uzunlukları ve çevresel şartlara da bağlıdır. Düşük bit rate'in daha uzun bus mesafesi sağlamasının temel nedeni CAN sinyal yayılma gecikmesidir.

CANopen terminasyonu nasıl yapılır?

Yaygın ISO 11898-2 yüksek hızlı CANopen ağı lineer bus olarak kurulmalı ve ana hattın iki fiziksel ucunda yaklaşık 120 Ω terminasyon bulunmalıdır.

Her cihazın yanına terminasyon direnci eklenmez. Uzun stub veya yıldız bağlantıları özellikle yüksek bit rate'lerde sinyal yansımasına ve iletişim hatalarına neden olabilir.

CANopen cihazlarının 24 VDC beslemesi de ayrıca kontrol edilmelidir. Temel CANopen/CAN veri hattı cihaz güç beslemesini kendiliğinden tanımlamaz.

CANopen için evrensel C kodu var mı?

Hayır. CANopen standardı `<canopen.h>`, `canopen_init()` veya `canopen_send_message()` adında evrensel bir C kütüphanesi tanımlamaz.

Gerçek yazılım kullanılan CAN controller, işletim sistemi, microcontroller, PLC ve CANopen protocol stack'e göre değişir.

Bir CANopen uygulamasında “1000 sayısını diğer cihaza gönder” demek de tek başına yeterli değildir. Önce bu değerin hangi Object Dictionary index/sub-index'ine ait olduğu ve PDO ile mi yoksa SDO ile mi taşınacağı belirlenmelidir.

PLC tarafında çoğu zaman CANopen master/controller konfigürasyonu mühendislik yazılımından yapılır; PDO alanları PLC değişkenlerine eşlenir ve SDO servisleri üreticinin sağladığı function block veya haberleşme kütüphanesi üzerinden kullanılır.

CANopen FD nedir?

CANopen FD, CAN FD data-link katmanı üzerinde çalışan yeni nesil CANopen uygulama ve haberleşme profilidir. Temel profil CiA 1301 ile tanımlanır.

CAN FD'nin daha büyük payload kapasitesi sayesinde CANopen FD, Classical CAN tabanlı CANopen'a göre daha fazla proses veya servis verisini tek frame içerisinde taşıyabilir.

CiA 402'nin CANopen FD için ayrı PDO mapping tanımları da bulunur; bu özellikle gelişmiş servo ve çok eksenli motion cihazlarında kullanılabilir.

CANopen Safety nedir?

Standart CANopen haberleşmesi tek başına certified functional-safety protokolü değildir. Güvenlikle ilgili CANopen uygulamaları için ayrı CANopen Safety mekanizmaları ve safety-related data objects tanımlanmıştır.

Bu nedenle normal PDO üzerinden gönderilen “stop” biti otomatik olarak güvenli acil durdurma anlamına gelmez. Makine emniyeti uygun safety controller, safety I/O ve güvenlik standartlarına göre ayrıca tasarlanmalıdır.

CANopen ağı neden haberleşmez?

İlk aşamada CAN fiziksel katmanı kontrol edilmelidir: CAN_H/CAN_L yönü, iki uç terminasyonu, kablo bütünlüğü ve node beslemeleri doğru mu?

Ardından bütün cihazların aynı bit rate'i kullandığı ve Node-ID'lerin benzersiz olduğu doğrulanmalıdır.

Cihaz Pre-operational durumda kalmışsa normal PDO verisi görülmeyebilir. NMT durumları, Boot-up ve Heartbeat mesajları kontrol edilmelidir.

PDO haberleşmesi var ancak yanlış veri geliyorsa PDO mapping ve Object Dictionary index/sub-index'leri incelenmelidir.

Bir servo veya VFD online görünmesine rağmen hareket etmiyorsa CiA 402 state machine, Controlword, Statusword ve operation mode ayarları kontrol edilmelidir.

Panoda kontaktör ve şalt ekipmanları, büyük sürücüler veya servo amplifikatörler bulunuyorsa CAN kablosunun güzergâhı, ekranlaması ve topraklaması da gözden geçirilmelidir.

Kısa CANopen saha kontrolü

1. CAN_H ve CAN_L bağlantıları doğru mu?

2. Bus'ın iki fiziksel ucunda uygun terminasyon var mı?

3. Bütün cihazlar aynı bit rate'i kullanıyor mu?

4. Her cihazın Node-ID'si benzersiz ve 1–127 aralığında mı?

5. Cihaz NMT Operational durumda mı?

6. Heartbeat ve Boot-up mesajları görülüyor mu?

7. PDO mapping ile Object Dictionary index/sub-index'leri doğru mu?

8. CiA 402 kullanılan sistemde Controlword, Statusword ve operation mode doğru mu?

İlgili CAN ve Haberleşme Konuları

CAN Haberleşme · Endüstriyel Haberleşme · EtherCAT · Modbus

İlgili Saha ve Otomasyon Konuları

PLC · HMI · SCADA · Sensörler · Enkoderler · Servo Sistemler · Hareket Kontrol · Endüstriyel Robotik · VFD / Hız Kontrol · Güç Kaynakları · Şalt Malzemeleri · Kontrol Cihazları