MODBUS-ASCII Nedir?

MODBUS ASCII, Modbus uygulama protokolünün seri haberleşme hatlarında kullanılan karakter tabanlı aktarım biçimidir. Modbus RTU'dan farklı olarak mesajdaki her 8 bitlik byte, iki hexadecimal ASCII karakteri olarak gönderilir. Bu yapı mesajın terminal veya seri analiz yazılımı üzerinden daha kolay izlenmesini sağlar; ancak aynı bilginin iletilmesi için RTU'ya göre daha fazla karakter gönderilmesi gerekir.
En basit haliyle: MODBUS RTU bir sayıyı doğrudan binary byte olarak gönderirken MODBUS ASCII aynı byte'ı iki yazı karakterine dönüştürür. Örneğin hexadecimal 5B byte'ı hatta ASCII karakterleri olan “5” ve “B” şeklinde iletilir. Bu nedenle mesajı insan gözüyle takip etmek daha kolaydır fakat iletişim daha fazla karakter içerir.
MODBUS ASCII, Modbus'un neresinde yer alır?
Modbus, genel endüstriyel haberleşme sistemlerinde kullanılan bir uygulama katmanı protokolüdür. Seri hatta iki temel aktarım biçimi bulunur: MODBUS RTU ve MODBUS ASCII.
Güncel Modbus Serial Line kılavuzunda RTU modu temel ve varsayılan seri aktarım biçimidir; ASCII modu ise belirli uygulamalar için desteklenebilen opsiyonel aktarım modudur.
Bir PLC, HMI, sayaç veya kontrol cihazının yalnız “Modbus destekliyor” olması ASCII modunu mutlaka desteklediği anlamına gelmez. Cihazın teknik kılavuzunda Modbus ASCII desteğinin açıkça belirtilmesi gerekir.
MODBUS ASCII mesajı nasıl oluşturulur?
Bir MODBUS ASCII çerçevesinin genel yapısı şöyledir:
: [Adres] [Function Code] [Data] [LRC] CR LF
: Her ASCII çerçevesi hexadecimal 3A değerindeki iki nokta üst üste karakteriyle başlar.
Adres: Mesajın hangi seri Modbus server cihaza ait olduğunu belirtir. Normal seri cihaz adresleri 1–247 aralığındadır.
Function Code: Okuma, yazma veya başka bir Modbus işleminin hangisinin yapılacağını belirtir.
Data: Başlangıç register adresi, okunacak miktar veya yazılacak değer gibi function code'a bağlı bilgileri taşır.
LRC: Mesaj içerisindeki byte'ların iletim sırasında bozulup bozulmadığının tespitinde kullanılan Longitudinal Redundancy Check — Boyuna Artıklık Denetimi alanıdır.
CR LF: Carriage Return ve Line Feed karakterleri mesajın sonunu belirler. Hexadecimal karşılıkları sırasıyla 0D ve 0A'dır.
Neden her byte iki ASCII karakterine dönüşür?
Bir binary byte 8 bit içerir ve 00–FF arasında 256 farklı değeri temsil edebilir. MODBUS ASCII bu byte'ın yüksek ve düşük dört bitlik parçalarını iki hexadecimal karakter halinde kodlar.
Örneğin binary mesajdaki:
5B
byte'ı ASCII hattında:
“5” “B”
karakterleri olarak iletilir. Böylece seri terminalde hexadecimal mesaj karakterleri doğrudan görülebilir. Bunun karşılığında her mesaj byte'ı için iki karakter gönderildiğinden MODBUS RTU aynı proses verisini daha az seri karakterle taşıyabilir.
LRC nedir ve nasıl hesaplanır?
LRC — Longitudinal Redundancy Check, MODBUS ASCII çerçevesindeki 8 bitlik hata denetim alanıdır. LRC hesabına başlangıçtaki “:” karakteri ve sondaki CR/LF karakterleri dahil edilmez.
Hesaplama, ASCII karakterlerine dönüştürülmeden önce mesajın gerçek 8 bitlik byte değerleri üzerinden yapılır. Mesaj byte'ları toplanır, 8 bit dışındaki taşıma bitleri atılır ve sonucun iki'nin tümleyeni alınır.
Basitleştirilmiş yöntem:
1. Adres + function code + data byte'larını topla.
2. Sonucun yalnız düşük 8 bitini tut.
3. Bu değerin iki'nin tümleyenini al.
4. Elde edilen 8 bitlik LRC değerini iki ASCII hexadecimal karakteri olarak mesajın sonuna ekle.
Doğru MODBUS ASCII mesaj örneği
Adres 1 olan server cihazdan, başlangıç adresi 0 olan bir adet holding register okumak istediğimizi düşünelim. Kullanılacak Function Code 03 — Read Holding Registers'dır.
LRC hesaplanacak binary byte'lar:
01 03 00 00 00 01
Bu byte'ların toplamının düşük 8 biti:
05
05'in iki'nin tümleyeni:
FB
Dolayısıyla gerçek ASCII isteği:
:010300000001FB + CR LF
Tel üzerinde mesajın sonuna ayrıca ASCII carriage return ve line feed karakterleri gönderildiğinden tam gösterim programlama ortamında genellikle:
:010300000001FB\r\n
şeklinde ifade edilebilir.
Eski içerikteki `:010300000001FD` örneğinin LRC değeri yanlıştı; bu mesaj için doğru LRC FB'dir.
Örnek MODBUS ASCII cevabı
Yukarıdaki sorguda okunan register'ın örnek olarak hexadecimal 1234 değerini içerdiğini varsayalım. Binary cevap alanları:
01 03 02 12 34
Burada:
01: Server adresi.
03: Read Holding Registers function code.
02: Dönen veri byte sayısı.
12 34: Register değeri.
Bu cevap için LRC B4 olur ve ASCII cevap:
:0103021234B4\r\n
MODBUS ASCII ile MODBUS RTU arasındaki fark nedir?
İki yöntem aynı temel Modbus function code ve veri modelini kullanabilir; temel fark seri hatta mesajın nasıl çerçevelendiği ve kodlandığıdır.
MODBUS RTU byte'ları binary olarak gönderir ve çerçeve hata kontrolünde 16 bit CRC kullanır. Çerçevelerin ayrılması karakter sürelerine dayanan sessiz aralıklarla gerçekleştirilir.
MODBUS ASCII her byte'ı iki ASCII hexadecimal karakteri olarak gönderir, başlangıç için “:”, bitiş için CR/LF kullanır ve hata kontrolünde 8 bit LRC kullanır.
ASCII'nin karakter tabanlı çerçevesi seri terminal ve basit analiz araçlarıyla mesajları gözle takip etmeyi kolaylaştırabilir. RTU ise aynı seri baud hızında daha az karakter gönderdiği için bant genişliğini daha verimli kullanır.
LRC ile CRC farklı hata tespit yöntemleridir. Bu farkı yalnız “LRC zayıf, CRC güçlü” şeklinde açıklamak eksiktir; seri iletişim modunun framing, zamanlama ve kodlama yapısı da birlikte değerlendirilmelidir.
MODBUS ASCII zamanlama açısından neden farklıdır?
MODBUS RTU'nun aksine ASCII çerçevesinin başlangıç ve bitişi özel karakterlerle açık biçimde belirlenir. Bu nedenle ASCII modu karakterler arasında RTU'dan çok daha uzun boşluklara tolerans gösterebilir.
Resmî Modbus Serial Line kılavuzunda bir ASCII mesajının karakterleri arasında 1 saniyeye kadar süre bulunabileceği belirtilir. Kullanıcı daha uzun timeout tanımlamamışsa 1 saniyeden uzun boşluk hata kabul edilir.
Bu özellik, kesintisiz RTU zamanlamasının zor olduğu bazı eski seri sistemlerde ASCII modunun tercih edilme nedenlerinden biridir.
MODBUS ASCII seri port ayarları
Modbus Serial Line spesifikasyonunda ASCII karakter yapısı 7 data bit üzerine kuruludur. Varsayılan parity Even'dır.
Parity kullanıldığında tipik karakter:
1 start + 7 data + 1 parity + 1 stop
şeklindedir. Parity kullanılmıyorsa karakter uzunluğunu korumak için iki stop bit kullanılır.
Sahadaki cihazın gerçek desteklediği baud rate, parity ve stop-bit seçenekleri kendi kılavuzundan kontrol edilmelidir. Aynı seri hatta bulunan bütün Modbus cihazlarının aynı transmission mode ve uyumlu seri ayarları kullanması gerekir.
MODBUS ASCII hangi fiziksel bağlantıda kullanılır?
MODBUS ASCII bir seri Modbus aktarım modudur. Fiziksel tarafta uygun cihazlarda RS-232 veya RS-485 kullanılabilir. Çok cihazlı endüstriyel bus sistemlerinde RS-485 fiziksel altyapısı daha yaygındır.
RS-485 ile Modbus ASCII aynı şey değildir. RS-485 elektriksel sinyal taşımayı, Modbus ASCII ise mesajın seri hatta hangi karakterlerle kodlanacağını belirler.
Kısa noktadan noktaya eski sistemlerde RS-232 üzerinde de Modbus ASCII görülebilir.
MODBUS ASCII'de hangi veriler okunabilir?
ASCII ve RTU aynı Modbus veri modelini kullanır. Bu nedenle Coils, Discrete Inputs, Input Registers ve Holding Registers gibi standart Modbus veri alanlarına aynı function code mantığıyla erişilebilir.
Örneğin bir sensör veya transmitter ölçüm değerini register üzerinden sunabilir. Bir motor sürücüsü hız referansı, durum kelimesi veya parametrelerini holding register'larda bulundurabilir.
Ancak register adreslerini Modbus protokolü evrensel olarak belirlemez. Her cihazın register haritası üreticinin Modbus kılavuzundan alınmalıdır.
MODBUS ASCII ve Modbus TCP arasındaki fark nedir?
MODBUS ASCII seri haberleşme için tasarlanmış karakter tabanlı framing kullanır. Modbus TCP ise Modbus uygulama mesajlarını TCP/IP ve Ethernet üzerinde taşır.
Modbus TCP'de ASCII'nin “:” başlangıç karakteri, CR/LF bitişi veya LRC alanı kullanılmaz. TCP mesajında bunun yerine MBAP Header bulunur. Ethernet tabanlı başka protokollerle farkı görmek için EtherNet/IP ve Modbus TCP farkları sayfası incelenebilir.
MODBUS ASCII bugün hâlâ kullanılıyor mu?
Evet, ancak RTU kadar yaygın değildir. Mevcut eski PLC, sayaç, kontrolör veya özel seri cihazlarda ASCII desteği bulunabilir. Yeni seri Modbus uygulamalarında RTU desteği çok daha yaygındır ve Modbus Serial Line kılavuzunda RTU temel transmission mode olarak tanımlanır.
Çalışan eski bir makinede cihazların tamamı ASCII kullanıyorsa yalnız “RTU daha verimli” gerekçesiyle haberleşme sistemini değiştirmek gerekli değildir. Modernizasyon kararı cihaz desteği, bakım ihtiyacı ve sistemin gerçek performans gereksinimine göre verilmelidir.
MODBUS ASCII neden haberleşmez?
İlk olarak iki cihazın gerçekten ASCII transmission mode kullandığı kontrol edilmelidir. Bir taraf RTU, diğer taraf ASCII ise baud rate ve fiziksel bağlantı tamamen doğru olsa bile mesajlar anlaşılamaz.
Daha sonra cihaz adresi, baud rate, parity ve stop-bit ayarları kontrol edilir. RS-485 kullanılıyorsa A/B bağlantısı, bus topolojisi ve terminasyon da kontrol edilmelidir.
Çerçeve oluşturuluyorsa mesajın “:” ile başladığı, CR/LF ile bittiği ve LRC'nin binary mesaj byte'ları üzerinden doğru hesaplandığı doğrulanmalıdır.
Cihaz cevap veriyor fakat yanlış veri okunuyorsa sorun ASCII framing'den ziyade function code, register offset, veri tipi veya register haritasında olabilir.
Kısa MODBUS ASCII saha kontrolü
1. Her iki cihaz da Modbus ASCII modunda mı?
2. Baud rate, parity ve stop-bit ayarları aynı mı?
3. Mesaj “:” karakteriyle başlıyor mu?
4. Mesajın sonunda CR/LF bulunuyor mu?
5. LRC hesabından başlangıç “:” ve CR/LF çıkarıldı mı?
6. LRC, ASCII karakter kodlarından değil gerçek mesaj byte'larından mı hesaplandı?
7. Cihaz adresi ve function code doğru mu?
8. Kullanılan register adresi üreticinin gerçek Modbus tablosuyla eşleşiyor mu?
İlgili Modbus ve Seri Haberleşme Konuları
Modbus SSS · Modbus RTU · Modbus RS-485 · RS-232 · Ethernet
İlgili Otomasyon Sayfaları
PLC · HMI Panel · SCADA · Hız Kontrol Cihazları · Sensörler