Faz koruma rölesi nedir?

Faz koruma rölesi nedir?

Faz koruma rölesi nedir?

Faz koruma rölesi, üç fazlı elektrik beslemesini izleyen ve algıladığı uygunsuz koşulda çıkış kontağını değiştirerek ekipmanın çalışmasını engelleyen bir izleme ve koruma cihazıdır. Yaygın gerilim izleme modelleri L1, L2 ve L3 fazlarını kontrol eder. Faz koruma röleleri, özellikle üç fazlı motorların bulunduğu pompa, kompresör, fan ve üretim makinesi panolarında kullanılır.

Hangi arızaları algılayabilir?

Faz kaybı: Bir fazın kesilmesi, sigorta açması veya bağlantı arızası nedeniyle oluşabilir. Faz kaybında motor kalkış yapamayabilir ya da dönmeye devam ederken aşırı ısınabilir. Motorun hâlâ dönmesi, sağlıklı beslendiğini göstermez.

Yanlış faz sırası: Faz sıralaması değiştiğinde doğrudan şebekeden beslenen bir motorun dönüş yönü değişebilir. Bu işlevi destekleyen röle, yanlış sırada çalışmaya izin vermez. Faz sırası ölçer ise kontrol ve devreye alma sırasında sıralamayı belirlemek için kullanılan ayrı bir ölçüm cihazıdır.

Gerilim dengesizliği: Faz gerilimleri birbirinden farklı olduğunda motorda akım dengesizliği ve ısınma artabilir. Düşük veya yüksek gerilim: Bu özellik bulunan modeller, ayarlanan sınırların dışındaki beslemeyi algılar. Gerilim korumasının eşikleri ve dengesizlik hesap yöntemi üreticiye göre değerlendirilmelidir.

Nötr kaybı: Yalnızca uygun ölçüm yapısına ve bu fonksiyona sahip modellerde izlenebilir. Faz, nötr ve toprak farklı görevler taşır. Nötr bağlantısı olmayan üç telli bir rölenin nötr kopmasını mutlaka algılayacağı varsayılmaz.

Kontaktörle birlikte nasıl çalışır?

Bir rölenin çıkış kontağı, tipik motor kumandasında kontaktörün bobin devresine çalışma izni verir. Şebeke uygunsa izin sağlanır; izlenen arıza oluştuğunda izin kaldırılır, bobin enerjisiz kalır ve kontaktör ana güç kontaklarını açar. Motor akımını taşıyan eleman kontaktördür. Röle ile kontaktör arasındaki fark bu noktada önemlidir.

Üç fazlı şebeke L1 · L2 · L3 Kontaktör ana kontakları Motor Faz izleme rölesi Kumanda ve bobin Ölçüm İzin Güç yolu

Şema yalnızca çalışma ilişkisini gösterir; saha bağlantı şeması değildir. Sigorta, aşırı yük koruması ve diğer kumanda elemanları sadeleştirme amacıyla çizilmemiştir. Gerçek bağlantıda rölenin terminal işaretleri, bobin gerilimi ve üretici şeması esas alınır. NO ve NC tanımları, rölenin enerjisiz kontak durumuna göre okunmalıdır.

Termik röle ve sigortanın yerini tutar mı?

Hayır. Termik röle aşırı yük nedeniyle oluşan ısınmaya karşı koruma sağlar; bazı motor koruma cihazları ayrıca akım üzerinden faz kaybını da izler. Sigorta veya uygun devre kesici kısa devre korumasını üstlenir. Faz izleme rölesi bunlarla birlikte kullanılabilir. PTC sensörüyle motor sıcaklığı izlemek de ayrı bir koruma yaklaşımıdır.

Faz koruma rölesi, kaçak akım koruması veya parafudr değildir. Gerilim rölesi ile darbe gerilimi koruması farklı sorunları ele alır. Sıradan bir faz izleme rölesi tek başına makine güvenlik rölesi olarak kabul edilmez. Kumanda ve yeniden başlatma tasarımında makinenin elektrik donanımı birlikte değerlendirilmelidir.

Şebeke sağlıklıysa motor tarafı da sağlıklı mıdır?

Her zaman değil. Röle kontaktörün girişindeki gerilimleri izliyorsa, kontaktörün çıkışında bozulan bir ana kontak veya kopan motor kablosu ölçüm noktasının dışında kalabilir. Üstelik dönen motor, eksik faz terminalinde gerilim indükleyebilir; yalnızca gerilim ölçen bazı modellerde faz kaybının algılanması sınırlanabilir. Motor tarafında uygun akım izleme ve motor koruması bu nedenle önemlidir.

Sürücülü motorlarda nasıl değerlendirilir?

Hız kontrol cihazı kullanılan panoda şebeke girişindeki faz sorunu ile inverterin motor çıkışındaki sorun aynı değildir. Şebeke faz sırası da sürücülü motorun yönünü doğrudan şebekeye bağlı motordaki gibi belirlemez. Şebeke için tasarlanmış bir faz rölesi, üretici açıkça uygun bulmadıkça sürücünün PWM çıkışına bağlanmamalıdır. Durdurma komutu ve kontaktör kullanımı sürücünün bağlantı talimatına göre tasarlanır.

Ayar ve seçimde nelere dikkat edilir?

Ölçüm gerilimi, şebeke frekansı, üç telli veya nötrlü yapı, gerekli koruma fonksiyonları ve çıkış kontak kapasitesi birlikte seçilmelidir. Rölenin gerilim aralığı ile kontaktör bobininin gerilimi aynı kavram değildir. Kontakta yazan amper değeri de motorun doğrudan bağlanabileceği anlamına gelmez; endüktif bobin yükü için belirtilen anahtarlama kapasitesi dikkate alınır.

Açma gecikmesi kısa süreli gerilim dalgalanmalarına karşı gereksiz açmayı azaltabilir; fazla gecikme korumayı zayıflatabilir. Geri dönüş gecikmesi ve histerezis tekrar tekrar açıp kapamayı sınırlar. Faz kaybı ve gerilim arızaları için süreler aynı olmayabilir. Her sisteme uygulanacak tek bir eşik veya süre vermek doğru değildir.

Röle hata gösteriyorsa ne kontrol edilir?

Önce hata göstergesi ve ayarları okuyun. Yetkin kişi, uygun ölçüm cihazıyla rölenin ölçüm noktasındaki gerilimleri ve faz sırasını kontrol eder; ardından sigorta, bağlantı ve kontaktör durumu değerlendirilir. Kablo rengi, tek başına fazın doğru olduğunu kanıtlamaz. Montaj ve bağlantı müdahaleleri enerjisi kesilmiş, gerilimsizliği doğrulanmış devrede yapılmalıdır.

Röle kontağının normale dönmesi, kontrolsüz yeniden başlatmaya yol açmamalıdır; yeniden çalıştırma, uygulamanın güvenli kumanda koşullarına bağlı olmalıdır. Arızayı gizlemek için röleyi köprülemek yerine nedeni giderin. Akıllı röle veya SCADA ile hata kaydı tutulabilir; kayıt ve alarm, gerekli fiziksel korumanın yerini almaz.

Teknik kaynaklar: ABB: Three-phase monitoring · ABB: CM-PFS · Schneider Electric: Harmony · OMRON: K8DS-PM · OMRON: K8DS-PH