Ethernet üzerinden hangi protokoller çalışabilir?

EtherNet/IP, Modbus TCP, OPC UA, SNMP, HTTP HTTPS, PROFINET, MQTT, POWERLINK, BACnet IP ve CC-Link IE Field protokollerini Ethernet switch etrafında gösteren görsel

Ethernet üzerinden hangi protokoller çalışabilir?

Ethernet tek başına bir PLC protokolü, web protokolü veya internet protokolü değildir. Ethernet; verinin aynı yerel ağ üzerinde çerçeveler halinde taşınmasını sağlayan fiziksel ve veri bağlantı katmanı altyapısıdır. Bunun üzerinde IP, TCP, UDP, HTTP, MQTT, SNMP gibi genel ağ protokolleri; Modbus TCP, EtherNet/IP, PROFINET gibi endüstriyel protokoller ve hatta TCP/IP kullanmadan doğrudan Ethernet frame'i kullanan EtherCAT gibi teknolojiler çalışabilir.[1]

Bu nedenle “Ethernet kullanıyor” cümlesi tek başına iki cihazın haberleşeceğini göstermez. İki cihazın aynı Ethernet kablosuna bağlanması yalnız alt katmanı ortaklaştırır; üstte kullandıkları protokolün, veri modelinin ve cihaz rollerinin de birbiriyle uyumlu olması gerekir.

En önemli ayrım: Ethernet üzerinde çalışan her şey TCP/IP değildir. EtherCAT klasik çevrimsel proses verisini doğrudan EtherType 0x88A4 ile Ethernet frame içinde taşıyabilir. PROFINET RT de gerçek zamanlı trafiğini TCP/IP'den bağımsız Ethernet katmanında taşıyabilir. Buna karşılık Modbus TCP gerçekten TCP/IP kullanır; EtherNet/IP explicit mesajlarda TCP/IP, çevrimsel I/O'da UDP/IP kullanır. Aynı RJ45 soketi, aynı haberleşme yöntemi demek değildir.

1. Önce katmanları ayıralım: Ethernet, IP, TCP/UDP ve uygulama aynı şey değildir

Bir ağ paketini üst üste kutular gibi düşünebiliriz. En altta Ethernet frame bulunur. Bu çerçevede kaynak ve hedef MAC adresleri vardır. Ethernet frame'in içine IPv4 veya IPv6 paketi yerleştirilebilir; onun içine TCP ya da UDP; en üste de HTTP, MQTT, Modbus TCP veya başka bir uygulama protokolü gelebilir. Bu yapı Ethernet çerçevesi ile üst protokolleri birbirine karıştırmamayı sağlar.

Katman / görev Örnekler Asıl işi
Ethernet / Layer 2MAC, EtherType, VLAN, LLDP, STP, LACPYerel linkte frame taşıma, köprüleme ve ağ kontrolü
Ağ katmanıIPv4, IPv6, ICMP, IGMPAdresleme, yönlendirme ve ağ kontrolü
Taşıma katmanıTCP, UDPUygulama verisini uçlar arasında taşıma
Uygulama / endüstriyel katmanHTTP, MQTT, SNMP, OPC UA, Modbus TCP, EtherNet/IPVerinin anlamını, hizmeti ve cihaz davranışını tanımlama
Doğrudan Ethernet kullanan RTEEtherCAT, PROFINET RT/IRT, POWERLINK, CC-Link IEGerçek zamanlı kontrol için Ethernet'i özel zamanlama/model ile kullanma

2. IPv4 ve IPv6: Ethernet'in üzerinde çalışan ağ katmanı

IP, bir Ethernet protokolü değil; Ethernet üzerinde taşınabilen ağ katmanı protokolüdür. IPv4 ve IPv6 ağlar arasında adresleme ve yönlendirme yapar. Aynı yerel ağdaki iki cihaz Ethernet frame ile haberleşirken, uzak alt ağa geçmek gerektiğinde IP ve router devreye girer.

Bu nedenle “Ethernet adresi” ile “IP adresi” aynı şey değildir. MAC adresi yerel veri bağlantı katmanında, IP adresi ise ağ katmanında görev yapar. Bir PLC üzerinde hem MAC hem IP bulunması bu iki adresin aynı işleve sahip olduğu anlamına gelmez.

3. ARP, ICMP ve IGMP ne yapar?

ARP, IPv4 yerel ağlarında IP adresi ile Ethernet MAC adresi arasındaki eşlemenin bulunmasına yardım eder. Eski RARP ise günümüzde merkezi bir Ethernet protokolü olarak görülmez; benzer başlangıç/adresleme ihtiyaçları DHCP/BOOTP gibi yöntemlerle çözülmüştür.

ICMP, IP ağındaki hata ve teşhis mesajları için kullanılır; örneğin ping mekanizmasının temelinde ICMP vardır. IGMP ise IPv4 multicast grup üyeliğini yönetmeye yardımcı olur. Endüstriyel ağlarda multicast kullanan uygulamalar olduğundan IGMP snooping destekli yönetilebilir switch konfigürasyonu zaman zaman kritik hâle gelir.

4. TCP ve UDP: aynı Ethernet üzerinde iki farklı taşıma yaklaşımı

TCP; bağlantı kurar, sıralı byte akışı sağlar, kayıp verinin yeniden iletilmesi ve akış kontrolü gibi işlevler sunar. Dosya, web, konfigürasyon ve güvenilir mesajlaşma için uygundur. UDP ise daha hafif ve bağlantısızdır; sıralı teslim veya yeniden iletim garantisi vermez. “UDP'de hata kontrolü yoktur” ifadesi de fazla kaba bir genellemedir; UDP checksum mekanizmasına sahiptir, ancak TCP'deki güvenilir teslim davranışını sağlamaz.

Endüstriyel protokoller bu iki taşıma modelini ihtiyacına göre kullanabilir. Örneğin EtherNet/IP explicit mesajlarda TCP/IP, hızlı çevrimsel I/O'da ise UDP/IP kullanır.[2]

5. HTTP ve HTTPS: web arayüzleri de Ethernet altyapısını kullanır

Bir PLC, switch, gateway veya HMI üzerinde web arayüzüne girdiğinizde çoğu zaman HTTP veya HTTPS kullanırsınız. Bu trafik tipik olarak Ethernet → IP → TCP → HTTP/HTTPS katmanlarından geçer. HTTPS tarafında TLS güvenliği devreye girer.

Bu, HTTP'nin bir kontrol protokolü olduğu anlamına gelmez. Web sayfası üzerinden cihaz parametresi değiştirmek mümkün olabilir ama gerçek zamanlı I/O çevrimi başka bir protokolle çalışabilir. Aynı fiziksel Ethernet portu farklı servisleri eşzamanlı taşıyabilir.

6. DHCP, DNS ve SNMP: ağın yönetim katmanı

DHCP cihazlara IP adresi ve diğer ağ ayarlarını otomatik dağıtabilir. DNS isimleri IP adreslerine çözer. SNMP ise switch, router, UPS veya başka ağ cihazlarının durumunu izleme ve yönetmede kullanılır. Görselde SNMP'nin ayrıca yer alması bu yüzden anlamlıdır: SNMP proses kontrolünden çok ağ yönetimi tarafındadır.

Bir fabrika ağında SCADA verisi düzgün akarken switch port error counter'ları SNMP ile izlenebilir. Böylece SCADA proses verisini, ağ yönetim sistemi ise haberleşme altyapısının sağlığını takip eder.

7. MQTT: PLC ile bulut arasındaki veri katmanı

MQTT, publish/subscribe mesajlaşma modelini kullanan hafif bir uygulama protokolüdür. OASIS MQTT 5.0, alttaki taşımanın sıralı ve kayıpsız bir byte stream sağlamasını ister; TCP/IP yaygın seçimdir ve TLS ile güvenli bağlantı kurulabilir.[3]

MQTT özellikle IIoT, bulut bağlantısı, enerji izleme, uzaktan durum bilgisi ve datalogger verisinin üst sisteme aktarılmasında kullanışlıdır. Ancak MQTT'yi mikro saniyelik servo çevrimi için EtherCAT yerine koymak doğru değildir; görevleri farklıdır.

8. OPC UA: veri modelini ve servisleri tanımlar

OPC UA, yalnız “bir Ethernet protokolü” değildir; cihaz ve sistem verisini bilgi modeliyle tanımlayan geniş bir endüstriyel birlikte çalışabilirlik mimarisidir. OPC UA Client/Server iletişiminde UA TCP, HTTPS veya WebSocket gibi farklı taşıma seçenekleri bulunabilir. OPC Foundation'ın güncel mappings dokümanı UA TCP ve HTTPS/WebSockets seçeneklerini ayrı tanımlar.[4]

Bu yüzden OPC UA çoğu sistemde PLC/IPC ile SCADA, MES, edge computing veya üst seviye veri uygulamaları arasında görülür. Saha cihazlarının gerçek zamanlı çevrimi ise başka bir ağ üzerinde çalışabilir.

9. Modbus TCP: Modbus uygulama protokolünün TCP/IP üzerinden taşınması

Modbus TCP, Modbus uygulama protokolünü Ethernet üzerinde TCP/IP ile taşır. Modbus Organization, Modbus'u OSI Layer 7 uygulama protokolü olarak tanımlar ve TCP/IP over Ethernet'i desteklenen taşıma biçimlerinden biri olarak açıklar. Modbus TCP için iyi bilinen port 502'dir.[5]

Bu nedenle Modbus ile Ethernet aynı şey değildir. Aynı Modbus register mantığı seri RS‑485/RTU ortamında da, Ethernet/TCP ortamında da kullanılabilir; fiziksel ve taşıma katmanı değişir.

10. EtherNet/IP: adındaki “IP” gerçekten IP'dir

EtherNet/IP, standart Ethernet ve IP altyapısı üzerine CIP uygulama modelini getirir. ODVA'ya göre explicit mesajlar TCP/IP, gerçek zamanlı implicit I/O verileri ise UDP/IP kullanır. Bu nedenle EtherNet/IP adı, “Ethernet üzerinden herhangi bir IP” anlamında değil; belirli bir endüstriyel protokol ailesidir.[6]

Bir PLC, sürücü veya uzak I/O Ethernet portuna sahip olsa bile EtherNet/IP desteği ayrıca kontrol edilmelidir. Standart Ethernet portu protokol uyumluluğunu tek başına kanıtlamaz.

11. PROFINET: gerçek zamanlı trafik ile TCP/IP aynı ağda birlikte bulunabilir

PROFINET, Ethernet tabanlı bir endüstriyel haberleşme ailesidir. PI'nin sistem açıklamasında, gerçek zamanlı I/O iletişiminin yanı sıra TCP/IP tabanlı teşhis ve uzak bakım trafiğinin aynı ağda paralel bulunabileceği açıklanır. PROFINET RT/IRT gerçek zamanlı trafik için yalnız standart TCP/IP uygulama modeline bağlı değildir.[7]

Bu nokta önemlidir: “Ethernet'te çalışan protokoller” derken bazı protokoller IP'nin üstünde, bazı gerçek zamanlı endüstriyel protokoller ise Ethernet veri bağlantı katmanına daha yakın çalışır.

12. EtherCAT: TCP/IP kullanmadan da Ethernet kullanılabilir

EtherCAT, bunun en net örneklerinden biridir. ETG, EtherCAT payload'ının standart Ethernet frame içinde taşındığını ve EtherType alanında 0x88A4 ile tanındığını belirtir. Çevrimsel kısa proses verisi için TCP/IP veya UDP/IP stack'i gerekli değildir.[8]

Yani Ethernet kablosu ve Ethernet frame yapısı kullanılır ama haberleşme modeli normal TCP soketi değildir. Bu farkı EtherCAT ve geleneksel Ethernet karşılaştırması sayfası daha ayrıntılı açıklar.

13. POWERLINK: gerçek zamanlı çevrim ve asenkron Ethernet/IP kanalı

Ethernet POWERLINK, IEEE 802.3 Fast Ethernet tabanında gerçek zamanlı saha haberleşmesi sağlar. openPOWERLINK dokümantasyonu Managing Node ve Controlled Node rollerini, PDO'ları ve asenkron iletişim için sanal Ethernet/IP kanalını ayrı tanımlar.[9]

Böylece zaman kritik proses verisi belirlenmiş çevrimde ilerlerken daha az kritik IP tabanlı trafik ayrı asenkron bölgeden taşınabilir.

14. BACnet/IP: bina otomasyonu Ethernet/IP dünyasına nasıl girer?

BACnet bina otomasyonunda yaygın bir uygulama protokolüdür. BACnet/IP, BACnet mesajlarını IP ağı üzerinden taşır ve klasik B/IP yapısında UDP kullanılır. Güncel ASHRAE 135 dokümanlarında BACnet/IP adresinin IP adresi ile UDP port bilgisinden oluştuğu açıkça tanımlanır.[10]

HVAC kontrolörü, klima santrali, oda kontrolörü ve bina SCADA/BMS sistemleri bu nedenle normal Ethernet/IP altyapısında BACnet/IP kullanabilir.

15. CC-Link IE Field: Gigabit Ethernet üzerinde deterministik saha iletişimi

CC-Link IE Field, CLPA tarafından Gigabit Ethernet tabanlı yüksek hızlı saha ağı olarak tanımlanır. Cyclic kontrol verisi ile transient bilgi iletişimini aynı altyapıda yönetebilir; motion ve safety gibi uygulamalar da aile içinde desteklenir.[11]

CC-Link IE Field Network Basic ise farklı bir protokol profilidir ve standart Ethernet stack'iyle TCP/IP trafiğinin birlikte kullanılmasını özellikle hedefler. Aynı “CC-Link IE” adı altında bile sürüm/aile ayrımı yapmak gerektiğinin güzel örneğidir.

16. VLAN, LLDP, STP ve LACP uygulama protokolü değildir ama Ethernet ağını çalıştırır

802.1Q VLAN ağın mantıksal segmentlere ayrılmasına yardımcı olur. LLDP komşu cihazların kimlik ve yetenek bilgisini paylaşır. STP/RSTP/MSTP köprülenmiş ağlarda istenmeyen Layer‑2 döngülerini önler. LACP birden fazla fiziksel linkin tek mantıksal bağlantı gibi kullanılmasını sağlar.

Burada eski kaynaklarda görülen “LACP 802.3ad'dir” ifadesi güncel standardizasyon açısından eksiktir. Link Aggregation bugün IEEE 802.1AX altında standardize edilmektedir.[12]

17. Aynı makinede birden fazla protokol aynı anda çalışabilir

Gerçek bir otomasyon sisteminde tek protokol kullanmak zorunda değilsiniz. Örneğin servo ve hızlı I/O EtherCAT üzerinde çalışırken PLC ile HMI arasında EtherNet/IP veya Modbus TCP bulunabilir; SCADA PLC'den OPC UA ile veri okuyabilir; datalogger üst sisteme MQTT gönderebilir; switch'ler SNMP ile izlenebilir ve cihazların web arayüzü HTTPS kullanabilir.

Fakat bunların hepsini aynı fiziksel switch'e bağlamak otomatik olarak iyi mimari değildir. Gerçek zamanlı kontrol, güvenlik ve bant genişliği gereksinimine göre VLAN, ayrı segment, kontrollü switch veya tamamen ayrı saha ağı gerekebilir. Ethernet ağ güvenliği ve endüstriyel siber güvenlik bu yüzden protokol seçiminden ayrı değerlendirilir.

18. Kısa karşılaştırma tablosu

Protokol Ethernet'i nasıl kullanır? TCP / UDP Tipik görev
HTTP / HTTPSIP ağı üstündeTCP; HTTPS'te TLSWeb arayüzü, servis erişimi
MQTTIP ağı üstündeÇoğunlukla TCP/TLSIIoT, publish/subscribe veri
Modbus TCPEthernet + IPTCPRegister tabanlı cihaz haberleşmesi
EtherNet/IPStandart Ethernet/IP altyapısıTCP + UDPCIP, I/O, motion, konfigürasyon
PROFINETRT/IRT/TSN + paralel TCP/IP servisleriGöreve bağlıPLC–I/O, motion, teşhis
EtherCATDoğrudan Ethernet frame, EtherType 0x88A4Cyclic data için gerekmezHızlı I/O ve motion
POWERLINKZamanlanmış gerçek zamanlı EthernetAsenkron kanalda IP kullanılabilirMotion ve makine kontrolü
BACnet/IPIP ağı üstündeUDP/IPBina otomasyonu
OPC UABirden çok transport profiliUA TCP / HTTPS / WebSocket vb.Bilgi modeli, üst sistem entegrasyonu

19. “Link var ama haberleşme yok” neden olur?

Ethernet LED'lerinin yanması yalnız fiziksel linkin kurulduğunu gösterir. İki cihazın gerçek veri alışverişi için aynı üst protokolü ve uygun konfigürasyonu kullanması gerekir. Örneğin bir PLC yalnız Modbus TCP server iken karşı cihaz EtherNet/IP scanner olarak ayarlıysa kablo ve IP bağlantısı sağlam olsa bile proses verisi oluşmaz.

Teşhis sırası genellikle link → MAC/VLAN → IP/subnet → TCP/UDP portu → uygulama protokolü → cihaz veri modeli şeklinde ilerler. Ethernet ağında veri iletimi ve Ethernet nasıl çalışır? rehberleri bu katmanları ayrı ayrı izlemeyi kolaylaştırır.

İlgili OtomasyonAVM rehberleri

• Ethernet nedir?
• Ethernet nasıl çalışır?
• Ethernet çerçevesi
• MAC adresi
• Ethernet ağında veri iletimi
• Ethernet ağ güvenliği
• EtherCAT nedir?
• EtherNet/IP nedir?
• PROFINET nedir?
• POWERLINK nedir?
• Modbus rehberi
• BACnet nedir?
• Endüstriyel haberleşme

Teknik kaynaklar

[1] IEEE — IEEE 802.3, Ethernet physical and MAC framework. IEEE 802.3

[2] ODVA — EtherNet/IP uses TCP/IP for explicit messaging and UDP/IP for real-time I/O. EtherNet/IP

[3] OASIS — MQTT 5.0 transport requirements; TCP/IP/TLS are common transports. MQTT 5.0

[4] OPC Foundation — OPC UA transport mappings for UA TCP, HTTPS and WebSockets. OPC UA Mappings

[5] Modbus Organization — Modbus TCP/IP specifications and Modbus application-layer model. Modbus Specifications

[6] ODVA — EtherNet/IP, CIP, TCP/IP and UDP/IP. ODVA EtherNet/IP

[7] PROFIBUS & PROFINET International — PROFINET real-time communication and parallel TCP/IP services. PROFINET System Description

[8] EtherCAT Technology Group — EtherCAT payload in Ethernet frame, EtherType 0x88A4, cyclic data without TCP/IP. EtherCAT Technology

[9] openPOWERLINK — IEEE 802.3-based real-time Ethernet with Managing/Controlled Node roles and asynchronous IP channel. openPOWERLINK

[10] ASHRAE — BACnet/IP address model uses IP address plus UDP port. BACnet/IP

[11] CC-Link Partner Association — CC-Link IE Field deterministic cyclic and transient communication on Gigabit Ethernet. CC-Link IE Field

[12] IEEE — Link Aggregation is standardized under IEEE 802.1AX. IEEE 802.1AX