MODBUS-RTU Nedir?

MODBUS RTU seri haberleşme protokolü

MODBUS RTU — Remote Terminal Unit, Modbus uygulama protokolünün seri haberleşme hatlarında kullanılan kompakt ikili aktarım biçimidir. PLC, HMI, motor sürücüsü, sayaç, sensör ve diğer otomasyon cihazları arasında veri okumak veya yazmak için yaygın olarak kullanılır. Fiziksel bağlantıda en sık RS-485 tercih edilse de Modbus RTU ile RS-485 aynı şey değildir.

En basit haliyle: Modbus RTU'da bir cihaz diğer cihaza “şu register'ı oku” veya “şu register'a bu değeri yaz” şeklinde bir mesaj gönderir. Mesaj içerisinde cihaz adresi, yapılacak işlemi belirleyen function code, gerekli veri ve iletim sırasında hata oluşup oluşmadığını kontrol eden CRC bulunur.

MODBUS RTU nasıl çalışır?

Seri Modbus ağında klasik terminolojide master olarak adlandırılan cihaz sorguyu başlatır; slave cihaz ise kendisine yöneltilen geçerli sorguya cevap verir. Güncel Modbus terminolojisinde bunlar sırasıyla client ve server olarak da ifade edilir.

Örneğin bir PLC, Modbus RTU üzerinden bir hız kontrol cihazının gerçek çıkış frekansını okuyabilir veya hız referansını değiştirebilir. Bir HMI panel PLC ya da sürücünün register değerlerini görüntüleyebilir; aynı bilgiler daha üst seviyedeki SCADA sistemine de aktarılabilir.

MODBUS RTU mesaj yapısı nasıldır?

Genel bir Modbus RTU çerçevesi aşağıdaki temel yapıdadır:

[Adres] [Function Code] [Data] [CRC]

Adres: Seri Modbus ağında sorgunun hangi server cihaza gönderildiğini belirtir. Normal cihaz adresleri 1–247 aralığındadır. Adres 0 broadcast için ayrılmıştır.

Function Code: Cihazdan hangi işlemin istendiğini belirtir. Örneğin 0x03 holding register okumak, 0x06 ise tek bir holding register'a değer yazmak için kullanılır.

Data: Function code'a bağlı olarak başlangıç adresi, register sayısı, yazılacak değer veya cevap verileri bu alanda bulunur.

CRC: Cyclic Redundancy Check — Döngüsel Artıklık Denetimi, çerçevenin iletim sırasında bozulup bozulmadığının tespit edilmesini sağlayan 16 bitlik hata kontrol değeridir. CRC'nin düşük anlamlı byte'ı önce, yüksek anlamlı byte'ı sonra gönderilir.

Örnek: ID 28 olan cihaza 555 değeri nasıl yazılır?

ID'si 28 olan bir cihazın protokol adresi 10 olan holding register'ına 555 değerini yazalım. Tek register yazmak için Function Code 06 — Write Single Register kullanılır.

CRC eklenmeden önce mesaj şöyledir:

1C 06 00 0A 02 2B

1C: Decimal 28 cihaz adresi.
06: Write Single Register function code.
00 0A: Protokol register adresi 10.
02 2B: Decimal 555 değerinin hexadecimal karşılığı.

Bu byte dizisi için hesaplanan Modbus CRC değeri 0x3AEB'dir. Modbus RTU hattında düşük CRC byte'ı önce gönderildiğinden tam çerçeve:

1C 06 00 0A 02 2B EB 3A

Function 06 için normal cevap, başarılı yazma işleminden sonra istekteki function code, register adresi ve register değerinin geri yankılanmasıdır. Bu nedenle ayrı bir “ACK paketi” beklenmez.

Adres gösterimine dikkat: Modbus protokol adresleri sıfırdan başlar. Bu örnekte protokol offset'i 10'dur. 4xxxx biçimindeki geleneksel holding-register gösterimini kullanan bazı dokümanlarda aynı konum farklı bir referans numarasıyla gösterilebilir. PLC veya HMI yazılımına girilecek sayı, kullanılan yazılımın 0 tabanlı / 1 tabanlı adresleme yöntemine göre kontrol edilmelidir.

Function 03 ve Function 06 arasındaki fark nedir?

0x03 — Read Holding Registers, bir veya daha fazla 16 bit holding register'ın değerini okumak için kullanılır. İstekte başlangıç adresi ve okunacak register miktarı bulunur; cevapta ise byte sayısı ve register verileri döner.

0x06 — Write Single Register, tek bir 16 bit holding register'a değer yazmak için kullanılır. Başarılı cevap, istek içerisindeki register adresi ve değerinin aynısını geri döndürür.

Bir sensör veya transmitter çoğunlukla ölçüm değerlerinin okunmasını sağlarken, motor sürücüsü gibi bir cihaz bazı register'ların hem okunmasına hem yazılmasına izin verebilir. Hangi function code ve register'ların desteklendiği cihazın kendi Modbus register tablosundan kontrol edilmelidir.

MODBUS RTU zamanlaması neden önemlidir?

Modbus RTU mesajının başında veya sonunda ayrı bir başlangıç/bitiriş karakteri bulunmaz. Çerçevelerin sınırı hat üzerindeki sessiz sürelerle belirlenir.

19.200 bit/s ve altındaki hızlarda iki geçerli RTU çerçevesi arasında en az 3,5 karakter süresi — t3.5 sessizlik bulunmalıdır. Bir çerçevenin içerisinde 1,5 karakter süresinden daha uzun bir sessizlik oluşursa alıcı çerçeveyi tamamlanmamış kabul etmelidir.

19.200 bit/s üzerindeki hızlarda Modbus Serial Line Implementation Guide, işlem yükünü azaltmak amacıyla t1.5 için 750 µs ve t3.5 için 1,750 ms sabit zamanların kullanılmasını önerir.

MODBUS RTU seri port ayarları

Aynı seri hatta bağlı cihazların baud rate, parity ve frame biçimleri uyumlu olmalıdır. Modbus Serial Line spesifikasyonundaki RTU karakteri toplam 11 bit olacak şekilde tanımlanır.

Parity kullanıldığında tipik yapı 8E1 veya 8O1'dir: 1 start bit + 8 data bit + 1 parity bit + 1 stop bit. Modbus'un varsayılan parity seçimi Even'dır.

Parity kullanılmadığında karakter uzunluğunu 11 bitte tutmak için 8N2, yani iki stop bit kullanılması spesifikasyondaki uyumlu yapıdır. Sahadaki bazı cihazlar 8N1 gibi farklı ayarlara da izin verebilir; haberleşme kurulurken iki cihazın gerçek ayarları mutlaka karşılaştırılmalıdır.

MODBUS RTU neden çoğunlukla RS-485 kullanır?

RS-485, diferansiyel sinyalleşmesi ve birden fazla cihazın aynı bus hattını paylaşabilmesi nedeniyle Modbus RTU için çok uygun bir fiziksel altyapıdır. Endüstride en sık iki telli half-duplex yapı görülür.

Ancak Modbus Serial Line yalnız RS-485 ile sınırlı değildir. Kısa noktadan noktaya bağlantılarda RS-232 da kullanılabilir. Buradaki önemli ayrım şudur: RTU mesaj biçimidir; RS-485 veya RS-232 ise fiziksel elektriksel arayüzdür.

RS-485 hattının ne kadar uzun olabileceği yalnız Modbus'a bağlı değildir. Baud rate, kablo, terminasyon, topoloji, cihaz sayısı ve elektromanyetik ortam mesafeyi etkiler. “Modbus RTU her şartta 1200 metre çalışır” şeklinde mutlak bir sınır kullanılmamalıdır.

CRC ne yapar?

Gönderici cihaz, adres, function code ve data alanları üzerinden 16 bitlik Modbus CRC hesaplar ve değeri çerçevenin sonuna ekler. Alıcı aynı hesaplamayı tekrar yapar.

Hesaplanan CRC ile alınan CRC birbirini tutmuyorsa çerçeve hatalıdır. Böyle bir çerçeve normal bir Modbus isteği olarak işlenmez. CRC hatası alan server'ın normal response göndermemesi gerekir.

CRC bir hata düzeltme mekanizması değildir; hatanın tespit edilmesini sağlar. Mesajın yeniden gönderilmesi gerekiyorsa bunu client'ın timeout ve retry mantığı yönetir.

Canlı MODBUS RTU simülasyonu

Aşağıdaki simülasyon 0x03 Read Holding Registers ve 0x06 Write Single Register isteklerinin temel RTU çerçevesini, CRC hesabını, RS-485 yön değişimini ve t3.5 çerçeve aralığını görsel olarak göstermek için hazırlanmıştır. Eğitim amaçlı register haritası R0–R15 ile sınırlandırılmıştır.

DERELL MODBUS-RTU — Canlı Simülasyon
Client/Master sorgular, Server/Slave cevaplar. Çerçeve: Adres • Fonksiyon • Veri • CRC.
```
```
```
Bağlantı Parametreleri
Baud
9600 bps
Parite
Server Adresi
Fonksiyon
Demo Reg. Adresi
Adet
Yanıt
RTU Zamanlama
8E1 • Char ≈ 1.146 ms • t1.5 ≈ 1.719 ms • t3.5 ≈ 4.010 ms
Demo Server Register Haritası
R0 = 5902
R1 = 5670
R2 = 4011
R3 = 2892
R4 = 4976
R5 = 1942
R6 = 3699
R7 = 2300
R8 = 2441
R9 = 1800
R10 = 1736
R11 = 3762
R12 = 2369
R13 = 4531
R14 = 1934
R15 = 5572
0x06 seçilen register'ı günceller; 0x03 seçilen register'lardan veri okur.
İstek Çerçevesi (RTU)
Addr 11
Fn 03
D1 00
D2 01
D3 00
D4 02
CRCL 97
CRCH 5B
Aşağıdaki hat istek, çerçeve aralığı ve server cevabının yönünü gösterir.
RS-485 Hat
Client / Master
Server / Slave
t3.5 ≈ 4.01 ms
CRC OK
8E1
Yön: Client→Server
Yanıt bekleniyor
Simülasyon Notu
CRC hatası enjekte edildiğinde server çerçeveyi geçersiz kabul eder ve normal cevap göndermez. Function 0x06 başarılı olduğunda cevap, istek PDU'sundaki register adresi ve değeri geri yankılar.
```

MODBUS RTU haberleşmesi neden çalışmaz?

Sahadaki sorunları üç gruba ayırmak teşhisi kolaylaştırır: fiziksel hat, seri port ayarları ve Modbus veri yapısı.

RS-485 fiziksel hattında A/B bağlantısının ters olması, kötü topoloji, yanlış terminasyon, kopuk kablo veya farklı toprak potansiyelleri haberleşmeyi bozabilir. Motor ve sür