EN 61009

Artık akım ve aşırı akım korumasını aynı cihazda değerlendirmek
EN 61009 serisi, ev ve benzeri kullanımlarda bütünleşik aşırı akım korumasına sahip artık akım devre kesicilerini, yani RCBO cihazlarını ele alır. Genel kurallar özellikle EN 61009-1'de bulunur. RCBO; aşırı yük, kısa devre ve artık akım koşullarında devreyi açan koruma işlevlerini bir araya getirir. Uygun seçim ve doğru kurulumla elektriksel risklerin azaltılmasına katkı sağlar; her türlü tehlikeyi ortadan kaldırdığı anlamına gelmez.
MCB, RCCB ve RCBO arasındaki fark burada belirleyicidir. EN 60898 kapsamındaki otomatik devre kesici aşırı akıma yöneliktir; EN 61008 kapsamındaki RCCB ise bütünleşik aşırı akım koruması içermez. RCBO, artık akım korumasını aşırı akım korumasıyla aynı üründe birleştirir. Tek fazlı devrede fazdan giden ve nötrden dönen akımların dengesizliği, artık akım algılamasının temelidir.
Editörün notu: Bir RCBO üzerindeki B veya C açma eğrisi, cihazın AC, A, F veya B artık akım tipiyle aynı sınıflandırma değildir. Örneğin B eğrili bir RCBO, artık akım algılaması bakımından Tip A olabilir. Etiketteki aynı harfi iki farklı koruma işlevi için aynı anlamda okumayın.
EN baskısı ile IEC baskısını birbirinden ayırın
15 Ekim 2026 tarihli katalog kontrolünde BSI, BS EN 61009-1:2012+A13:2021 kaydını güncel ve inceleme altında olarak listeler. IEC tarafında ise IEC 61009-1:2024 yayımlanmıştır. Yeni IEC baskısının yılı, ürün üzerindeki EN belgesinin yılı yerine doğrudan yazılmaz; Avrupa kabulü, ulusal yayın ve ilgili değişiklikler ayrı kontrol edilir.
IEC 61009-1:2024'ün açıklanan kapsamı; 440 V AC'yi, 125 A anma akımını ve 25 kA anma kısa devre kapasitesini aşmayan, 50 Hz, 60 Hz veya 50/60 Hz RCBO'ları içerir. Bunlar standart kapsamının üst sınırlarıdır; her cihazın bu değerlere sahip olduğunu göstermez. Piyasada sık görülen 6–63 A aralığı da standardın tamamının sınırı değildir.
Etiketteki A, mA ve kA farklı sorulara cevap verir
Anma akımı yük devresine, anma artık çalışma akımı ise artık akım korumasının hassasiyetine ilişkindir. Örneğin Hager ADC906R verilerinde 6 A, C eğrisi, 30 mA, Tip A ve 6 kA birlikte bulunur. Buradaki 30 mA, cihazın yükü 30 mA ile sınırladığı veya kaçak akım tam bu değere gelmeden asla açmayacağı anlamına gelmez.
Icn, belirtilen deney koşullarındaki anma kısa devre kesme kapasitesidir. Tesisattaki beklenen kısa devre akımıyla ve varsa üreticinin doğruladığı yedek koruma düzeniyle birlikte değerlendirilir. Daha büyük kA değeri, daha yüksek artık akım hassasiyeti demek değildir. Koruma cihazı seçiminde çalışma gerilimi, kutup yapısı ve üreticinin kullanım koşulları da dikkate alınır.
Kablonun akım taşıma kapasitesi ile RCBO'nun aşırı akım karakteristiği uyumlu olmalıdır. Kalkışta açma oluyorsa yalnızca C veya D eğrisine geçmek ya da amper değerini büyütmek çözüm sayılmaz; yükün kalkışı, kablo ve arızada gerekli açma koşulları birlikte incelenir.
Artık akım tipi, yüke ve dalga biçimine uygun olmalıdır
AC, A, F ve B tipi artık akım korumaları aynı dalga biçimlerine cevap vermez. Elektronik güç kaynakları ve hız kontrollü yükler, yalnızca sinüzoidal artık akım varsayımıyla seçimi yetersiz bırakabilir. Yük üreticisinin istediği RCD tipi ve yerel tesisat gerekleri esas alınır. Tip F ve Tip B için EN 62423 gibi tamamlayıcı ürün gerekleri de dikkate alınır.
30 mA sınıfındaki ilave koruma, temel yalıtımın ve koruma topraklamasının yerine geçmez. Ayrıca artık akım bakımından Tip B olması, cihazın ana devresinin her DC beslemeye uygun olduğu anlamına gelmez. Gerilim türü ve kesme kapasitesi ayrıca doğrulanır.
Bağlantı düzeni, cihaz seçimi kadar önemlidir
Her devrenin faz ve nötr düzeni, seçilen RCBO'nun bağlantı şemasına uygun olmalıdır. Farklı RCBO'larla korunan devrelerin nötrlerinin yanlış ortaklanması veya karıştırılması, istenmeyen açmalara yol açabilir. Nötr ile koruma iletkeni birbirinin yerine kullanılmaz. Kutup sayısı da tek başına yeterli bilgi değildir: 1P+N işareti, iki kutbun da aşırı akıma karşı korunduğunu göstermez.
LINE/LOAD, giriş/çıkış ve besleme yönü işaretleri izlenir. Özellikle PV inverteri, batarya veya geri besleme bulunan tesisatlarda cihazın tek yönlü mü çift yönlü mü olduğu kontrol edilir. Aynı model ailesinin yeni sürümünün çift yönlü olması, eski sürüm için de aynı özelliği kanıtlamaz. Pano yerleşimi ve bakımında bara uyumu, bağlantı torku ve ortam koşulları da değerlendirilir.
Test düğmesi ile tesisat doğrulaması farklı işlerdir
Ürün deneylerinde açma davranışı, kısa devre performansı, yalıtım, sıcaklık artışı ve dayanıklılık gibi özellikler değerlendirilir. Sahadaki kontrol ise tamamlanan tesisatın güvenliğini doğrular. Test düğmesinin çalışması, mekanizmanın işlev kontrolüne yardımcı olur; prizde topraklamanın doğrulandığını veya bütün tesisat ölçümlerinin geçtiğini göstermez.
Artık akım açma süresi ölçümü, uygun test cihazı ve geçerli tesisat kurallarıyla değerlendirilir. Test akımı, dalga biçimi, gecikmeli cihaz yapısı ve bağlı yükler sonucu etkileyebilir. Açmanın aşırı akımdan mı artık akımdan mı kaynaklandığı belirlenmeden cihaz arızalı kabul edilmez. Tekrarlayan açmalarda korumayı devre dışı bırakmak yerine neden araştırılır; değişim işlemleri gerekli ayırma ve kontrollerle yetkili kişilerce yapılır.
CE işareti ve korumanın sınırları
CE işareti, EN 61009 deneyinden sonra merkezi bir kurumun verdiği otomatik sertifika değildir. Üretici, uygulanabilir AB mevzuatına uygunluktan, teknik belgelerden ve AB Uygunluk Beyanı'ndan sorumludur. Üründeki tam model ve standart baskısı, ilgili belgelerle eşleşmelidir. Ürün uygunluğu ile tesisatın doğru tasarlanıp doğrulanması ayrı değerlendirmelerdir.
RCBO, kendiliğinden bütünleşik bir SPD veya gerilim koruma rölesi sayılmaz. Faz ve nötre aynı anda temas edilip artık akım dengesizliği oluşmayan bir durumda, artık akım işlevine güvenilemez. Bir cihazda birden fazla koruma bulunması, bütün elektriksel risklerin kapsandığını göstermez.
İlgili rehberler
Sigorta, kaçak akım ve elektrik güvenliği
CENELEC standartlarına genel bakış
Sigorta ve koruma standartları
Sigorta ürünleri
Kaynaklar
BSI: BS EN 61009-1:2012+A13:2021 kaydı ve EN/IEC ilişkisi
IEC: IEC 61009-1:2024 kapsamı ve teknik yenilikleri
Hager: ADC906R RCBO teknik değerleri ve kutup yapısı
IET: RCD tipleri ve açma eğrisiyle karıştırılmaması
IET: ürün deneyleri ile tesisattaki RCD deneylerinin ayrımı
BEAMA: tek ve çift yönlü koruma cihazlarında bağlantı kuralları
Avrupa Birliği: CE işareti, teknik belgeler ve üreticinin sorumluluğu
Açıklamalar açık erişimli katalog, teknik veri ve rehberlere dayanır. Ayrıntılı uygulamada ilgili standardın tam metni, yerel tesisat kuralları ve üretici talimatları esas alınır.