EN 60269

EN 60269

Doğru sigorta, amper değerinden fazlasıyla tanımlanır

EN 60269 ailesi, alçak gerilim eriyen elemanlı sigortaların özelliklerini ve deney gereklerini ele alır. Elektrik sigortasının görevi, uygun seçildiği devrede aşırı akımı keserek korunacak iletken ve ekipmanın maruz kaldığı etkileri sınırlamaktır. Kapsam yalnızca evlerle sınırlı değildir; endüstriyel dağıtım, motor devreleri, güç elektroniği, fotovoltaik sistemler ve batarya uygulamaları için farklı bölümler bulunur.

Burada ele alınan sigorta, yeniden kurulabilen otomatik devre kesiciden farklıdır. Çalıştığında eriyen eleman açılır ve sigorta elemanı değiştirilir. Sigorta elemanı, taşıyıcı ve taban da ayrı parçalardır; uygunluk yalnızca kartuş üzerindeki amper yazısıyla değerlendirilmez.

Editörün notu: 32 A gG ile 32 A aM aynı korumayı sağlamaz. gG genel amaçlı tam aralık koruma içindir; aM motor devrelerinde kısa devre korumasına yöneliktir. aM kullanıldığında aşırı yük koruması ayrıca sağlanır. Aynı boyut ve amper, doğrudan eşdeğerlik anlamına gelmez.

Serinin hangi bölümü hangi uygulamaya yöneliktir?

Uluslararası temel IEC 60269 ailesidir; Avrupa ve ulusal kabul adları, ilgili bölüm ve baskıyla birlikte okunur. 60269-1 genel gerekleri; 60269-2 yetkili kişilerce kullanılan, ağırlıkla endüstriyel sigorta sistemlerini; 60269-3 ise uzman olmayan kişilerin kullanımına yönelik, ağırlıkla ev ve benzeri uygulama sistemlerini ele alır.

60269-4 yarı iletken korumasına, 60269-6 fotovoltaik sistemlere, 60269-7 batarya ve batarya sistemlerine yöneliktir. IEC TR 60269-5 bir uygulama rehberidir; başka bir kullanım sınıfı değildir. Her bölümün kapsamı ve atıf yaptığı baskılar ayrıca değerlendirilir.

IEC 60269-1:2024; anma kesme kapasitesi en az 6 kA olan kapalı, akım sınırlayıcı sigorta elemanlarını içeren, 1.000 V'u aşmayan şebeke frekanslı AC veya 1.500 V'u aşmayan DC devreleri korumaya yönelik sigortaları kapsar. Bu değerler, her ürünün 1.000 V AC veya 1.500 V DC'de kullanılabileceğini göstermez. Küçük cihaz sigortaları için IEC 60127 gibi farklı standart aileleri vardır.

Anma akımı, gerilim ve kesme kapasitesini ayırın

Anma akımı In, belirtilen koşullardaki akım taşıma değeridir; az miktarda aşıldığı anda açma eşiği değildir. Zaman-akım eğrisi, aşırı akımın büyüklüğüne göre beklenen çalışma davranışını gösterir. Anma gerilimi, sigortanın ilgili AC veya DC koşullarında kullanılabileceği gerilim sınırıyla ilgilidir. Kesme kapasitesi ise belirtilen koşullarda güvenle kesilebilen beklenen arıza akımını ifade eder.

Örneğin 32 A ve 120 kA işaretleri farklı görevler taşır: 32 A yük tarafındaki anma değeridir; 120 kA sürekli taşınabilecek akım değildir. Kurulum noktasında beklenen kısa devre akımı 50 kA ise, ilgili gerilim ve devre koşullarında 20 kA kesme kapasiteli bir sigorta tek başına yeterli sayılmaz. Yedek koruma kullanılacaksa doğrulanmış cihaz birleşimi gerekir.

Kablo korumasında yalnızca In ≤ Iz kontrolü yetmez

Kablo kesiti ile sigorta birlikte seçilir. Aşırı yük korumasında kullanılan temel kontroller IB ≤ In ≤ Iz ve I2 ≤ 1,45 × Iz ilişkileridir. IB tasarım yük akımı, Iz düzeltilmiş kablo akım taşıma kapasitesi, I2 ise koruma cihazının belirtilen süre içinde çalışmasını sağlayan akımdır. Sigortada bu değer, ilgili konvansiyonel erime akımıyla değerlendirilir.

Basitleştirilmiş örnek: IB = 25 A, Iz = 32 A ve In = 32 A olsun. İlk ilişki sağlanır. Ancak ilgili sigorta için I2 = 1,6 × In veriliyorsa I2 = 51,2 A olur; 1,45 × Iz ise 46,4 A'dır. İkinci kontrol sağlanmaz. Bu örnek, “32 A kabloya 32 A sigorta” yaklaşımının tek başına yeterli olmadığını gösterir. Gerçek seçimde açma süresi, kısa devre dayanımı, ortam ve döşeme koşulları da doğrulanır.

gG, aM, aR ve gR işaretleri nasıl okunur?

g, tanımlı tam kesme aralığını; a, tanımlı kısmi kesme aralığını belirtir. Bunlar “çok hızlı” ve “yavaş” şeklinde iki basit hız etiketi değildir. gG genel amaçlı aşırı yük ve kısa devre korumasında kullanılır. aM, motor devrelerinin kısa devre korumasına yöneliktir; kalkış akımı ve süresi dikkate alınır, aşırı yük rölesi gibi ayrı korumayla koordine edilir.

aR, güç yarı iletkenleri için kısmi aralık korumasıdır; düşük aşırı akımları güvenle kesebildiği varsayılmaz. gR yarı iletkenler için tam aralık sınıfıdır. Bir sürücü veya doğrultucuda yalnızca “hızlı sigorta” istemek yerine üreticinin önerdiği sınıf, ürün kodu ve koordinasyon verileri kullanılır. Giriş sigortasının uygun olması, her IGBT arızasında yarı iletkenin kurtarılacağını garanti etmez.

I²t ve tepe akım, ekipmana geçen zorlanmayı açıklar

Ön ark I²t, elemanın erimesine kadar; toplam kesme I²t ise arkın sönmesine kadar akımın karesinin zamana göre integralidir. Birimi A²s'dir; doğrudan joule cinsinden enerji değildir. İletkenin ısıl zorlanmasıyla ilişkilidir. Yarı iletken korumasında sigortanın toplam kesme verisi, elemanın uygun koşullardaki dayanımıyla karşılaştırılır; ön ark değeri toplam kesme değeri yerine kullanılmaz.

Akım sınırlama, yeterince yüksek arıza akımlarında beklenen tepe akımını azaltabilir. Bu, normal yük akımını sabit bir değerde tutmak anlamına gelmez. Geçirilen tepe akımı, toplam I²t ve ark gerilimi, özellikle hassas güç elektroniğinde birlikte değerlendirilir.

AC, PV ve batarya kullanımını ayrı doğrulayın

DC sigorta seçiminde AC etiketi doğrudan kullanılamaz. Örneğin Mersen'in bir gG ailesi 415 V AC ve 240 V DC değerleriyle sunulur. Bu ürün ailesinin 415 V AC etiketi, 415 V DC uygunluğu anlamına gelmez. DC kesme performansı gerilim yanında devrenin L/R zaman sabiti ve kesilecek akım aralığına da bağlıdır.

gPV, fotovoltaik uygulamalar için geliştirilmiş sınıftır; 60269-6 PV dizileri ve dizi gruplarına yönelik ek gerekleri ele alır. 60269-7 ise 1.500 V DC'ye kadar batarya ve batarya sistemi uygulamalarını kapsar. Bir PV sigortasının uygunluğu, batarya devresindeki bütün arıza koşullarına uygunluğunu kanıtlamaz. Her uygulamada gerilim, beklenen en küçük ve en büyük arıza akımları ve üretici verileri kontrol edilir.

Sigorta yuvası ve üst-alt koruma eşleşmesi önemlidir

Sigorta yuvasında boyut, kontak yapısı, anma gerilimi, akım ve kabul edilebilir güç kaybı birlikte kontrol edilir. NH, D/D0 veya silindirik gibi biçim adları kullanım sınıfının yerine geçmez. Gevşek ya da hasarlı kontak, sigorta elemanı uygun olsa bile yerel ısınmaya yol açabilir. Sıkma torku ve pano içi sıcaklık için üretici talimatları esas alınır.

Seçicilik, alt devredeki arızanın üst korumayı gereksiz yere açtırmamasıdır. Üst korumanın önce açması durumunda yalnızca amper farkına bakılmaz; zaman-akım bantları ve kısa devre bölgesinde I²t eşleşmesi incelenir. Bazı gG eşleşmelerinde kullanılan 1,6 gibi oranlar, farklı sınıflar ve tüm ürünler için evrensel kural değildir. Üreticinin seçicilik ve yedek koruma tabloları kullanılır.

Deney raporu ve güvenli değişim neyi doğrular?

Standardın değerlendirdiği özellikler arasında yalıtım, sıcaklık artışı, güç kaybı, zaman-akım davranışı, kesme kapasitesi ve akım sınırlama bulunur. İlgili tip deneyleri ve işaretlemeler ürün özelliklerini doğrulamaya yöneliktir. Sigortanın devrede doğru seçildiğini ve montajın uygun olduğunu ayrıca kontrol etmek gerekir.

Açan sigortanın nedeni araştırılır; değiştirilecek eleman aynı uygulama özelliklerini karşılamalıdır. Süreklilik ölçümü, elemanın açık olup olmadığını gösterebilir; kesme kapasitesini veya zaman-akım eğrisini doğrulamaz. Değişim işlemi enerjisi ayrılmış ve gerilimsizliği doğrulanmış devrede yapılır. Sıradan bir sigorta taşıyıcısı yük altında açma anahtarı gibi kullanılmaz.

Eriyen elemanlı sigorta, EN 60898 kapsamındaki otomatik devre kesiciyle aynı cihaz değildir ve kaçak akım korumasının yerini almaz. Koruma düzeni, her cihazın görevine göre birlikte tasarlanır.

Baskı bilgisi ve uygunluk beyanını doğru okuyun

15 Ekim 2026 kontrolünde BSI, BS EN IEC 60269-1:2025 kaydını güncel olarak listeler; uluslararası temel kayıt IEC 60269-1:2024 adını taşır. Bölüm, baskı ve varsa değişiklikler şartnamede açıkça belirtilir. EN ve IEC adları tarih bilgisi olmadan aynı belge gibi kullanılmaz.

CE işareti, yalnızca bir EN standardı deneyi sonunda verilen otomatik sertifika değildir. Üretici uygulanabilir ürün mevzuatını belirler, uygunluğu değerlendirir, teknik belgeleri ve gerekli AB Uygunluk Beyanı'nı hazırlar. “EN 60269 uyumlu” ifadesi, bu sorumlulukların tamamının yerine getirildiğini tek başına kanıtlamaz.

İlgili rehberler ve ürünler

Sigorta türleri ve temel kavramlar
Sigorta standartları
IEC sigorta standartları
CENELEC sigorta standartları
Sigorta ürünleri