CHAdeMO

CHAdeMO

DC hızlı şarjda güç, iletişim ve araç uyumluluğu

Merhaba dostlar. CHAdeMO, Japonya'da geliştirilen ve elektrikli araçların şarjında kullanılan bir DC hızlı şarj arayüzü ve protokol ailesidir. Yalnızca fişin şeklini tanımlamaz; araçla istasyonun nasıl haberleşeceğini ve enerji aktarımını nasıl yöneteceğini de kapsar. Şarj standartlarını karşılaştırırken konektör, haberleşme ve güç sınırlarını birlikte değerlendirmek gerekir.

Editörün notu: Bir istasyonda “150 kW” yazması, o cihazdaki CHAdeMO çıkışının da 150 kW olduğu anlamına gelmez. İstasyonda farklı çıkışlar, çıkış başına farklı sınırlar veya ortak güç paylaşımı bulunabilir. İstasyonun toplam gücü, CHAdeMO çıkışının gücü ve aracın kabul ettiği güç ayrı kontrol edilmelidir.

AC şarjdan farkı nedir?

AC ve DC şarj arasındaki temel fark, bataryaya uygun doğru akımın nerede üretildiğidir. AC şarjda dönüşümü genellikle aracın içindeki yerleşik şarj cihazı yapar. CHAdeMO ile DC şarjda ise bu iş, istasyonun güç kaynağı ve güç elektroniği tarafından gerçekleştirilir. Enerji, aracın kontrol ve koruma düzeni üzerinden bataryaya aktarılır; aracın AC şarj cihazının güç sınırı doğrudan DC şarj sınırı sayılmaz.

Bu nedenle 7,4 kW, 11 kW ve 22 kW AC şarj değerleriyle CHAdeMO'nun DC gücünü aynı şey gibi değerlendirmeyin. Evde şarj için kullanılan bir wallbox, sırf güçlü olduğu için CHAdeMO cihazına dönüşmez. CHAdeMO kullanan bir araçta ayrıca AC girişi bulunabilir; bu girişin SAE J1772 veya başka bir bağlantı düzeninde olması model ve pazara bağlıdır.

Araç ile istasyon nasıl anlaşır?

Klasik CHAdeMO haberleşmesinde CAN tabanlı iletişim kullanılır. Araç kontrol sistemi, batarya yönetim sisteminin (BMS) izin verdiği koşullara göre şarj talebini yönetir; istasyon da kendi sınırları içinde çıkışını ayarlar. Böylece şarj, bataryaya kontrolsüz biçimde sabit güç verilmesiyle yürütülmez. Gerilim, akım, bağlantı durumu ve hata bilgileri şarj sürecinin parçalarıdır.

IEC 62196 ailesi bağlantı donanımını, IEC 61851 ailesi ise iletken şarj sisteminin ilgili gereklerini anlamak için temel çerçeve sağlar. Ancak yalnızca “IEC uyumlu” ifadesi, iki farklı arayüzün birbirine bağlanabileceğini göstermez. CCS tarafındaki PLC haberleşmesi ve ISO 15118 gibi iletişim düzenleri, klasik CHAdeMO'nun CAN tabanlı yapısından farklıdır. Buradaki PLC, güç hattı üzerinden haberleşme anlamındadır.

62,5 kW, 400 kW ve 900 kW neyi anlatır?

CHAdeMO'yu tek bir güç değeriyle tanımlamak doğru değildir. Örneğin 500 V × 125 A = 62,5 kW hesabı, bu iki değerin aynı anda sağlandığı çalışma noktasını gösterir. Aynı akımda batarya gerilimi 400 V ise güç 50 kW olur. Dolayısıyla bir gerilim üst sınırıyla akım üst sınırının çarpımı, her araçta sürekli görülecek güç değildir.

CHAdeMO 2.0 için açıklanan yüksek güç kapasitesi 400 kW'a kadar uzanır. CHAdeMO 3.0/ChaoJi gelişiminde ise 600 A ve 1.500 V sınırlarıyla 900 kW düzeyi tanımlanır. Bunlar ilgili protokol ve donanım neslinin kapasitesidir; eski bir aracın veya mevcut her CHAdeMO istasyonunun bu değerlere yükseldiği anlamına gelmez.

Gerçek şarj gücü ve süresi neden değişir?

Gerçek güç; istasyonun çıkış kapasitesi, kablo ve konektör sınırları, aracın kabul ettiği akım, batarya gerilimi, doluluk oranı (SOC) ve batarya sıcaklığı gibi etkenlerle değişir. Araç bataryasının özellikleri ve soğutma düzeni de önemlidir. Özellikle doluluk yükseldikçe veya batarya koruma sınırlarına yaklaştıkça güç azaltılabilir. Bu durum tek başına istasyon arızası göstermez.

Basit bir örnekte, kullanılabilir kapasitesi 60 kWh olan bataryayı %20'den %80'e çıkarmak yaklaşık 36 kWh enerji eklemeyi gerektirir. Kayıplar ihmal edilir ve bu aralıktaki ortalama güç 45 kW kabul edilirse süre 36 ÷ 45 = 0,8 saat, yani yaklaşık 48 dakika olur. Bu bir araç için süre taahhüdü değildir. Hesapta istasyonun tepe gücü yerine şarj boyunca oluşan ortalama güç kullanılır.

CCS, Type 2 ve adaptörlerle uyumluluk

CHAdeMO, CCS ve Type 2 bağlantıları doğrudan aynı arayüz değildir. CCS ile CHAdeMO arasında yalnızca fiş biçimini değiştiren pasif bir adaptör, haberleşme farkını çözmez. Bu amaçla kullanılacak bir çözümün protokol dönüşümünü, güvenlik işlevlerini ve doğru enerji akış yönünü de karşılaması gerekir. Araç modeli, model yılı, yazılım, istasyon ve adaptörün açıkça belirtilmiş uyumluluğu birlikte doğrulanmalıdır.

“Bu marka CHAdeMO kullanır” demek de tek başına yeterli değildir; farklı nesillerde ve pazarlarda girişler değişebilir. Aracın şarj kapağındaki işaret ve kullanım kılavuzu esas alınır. Çok standartlı bir istasyonda hem CCS hem CHAdeMO bulunması, iki kablonun her araç için birbirinin yerine kullanılabileceği anlamına gelmez.

ChaoJi, eski CHAdeMO soketinin aynısı mı?

Hayır. ChaoJi, CHAdeMO Derneği ile Çin Elektrik Konseyinin geliştirdiği, GB/T dünyasıyla da ilişkili yeni nesil yüksek güçlü şarj çalışmasıdır. CHAdeMO 3.0 için ilk duyuru 2020'de yapılmıştır; bunu hâlâ “ileride çıkması beklenen 600 kW'lık sürüm” diye tanıtmak güncel değildir. Yeni bağlantı donanımı, klasik CHAdeMO fişiyle özdeş değildir.

Geriye uyumluluk hedefi de her fişin doğrudan her sokete oturması şeklinde anlaşılmamalıdır. Aracın ve istasyonun desteklediği çözüm doğrultusunda uygun adaptör veya çok standartlı donanım gerekebilir. ChaoJi'nin güç kapasitesi, mevcut bir CHAdeMO aracına kendiliğinden yeni şarj yeteneği kazandırmaz.

V2G ve V2H için ne gerekir?

CHAdeMO, çift yönlü enerji aktarımı uygulamalarını destekler. V2H, araç enerjisinin evde kullanılmasını; V2G ise uygun sistemle şebekeye aktarılmasını ifade eder. Bunun için araç desteğinin yanında uyumlu çift yönlü şarj cihazı, tesisat ve kontrol düzeni gerekir. Sıradan bir CHAdeMO hızlı şarj istasyonu, yalnızca aynı soketi taşıdığı için çift yönlü çalışmaz.

Şebekeye paralel çalışma ile kesinti sırasında bir evi besleme işlevi de farklıdır. V2G desteği tek başına elektrik kesilince evin çalışmaya devam edeceğini göstermez; yedek besleme ve şebekeden ayırma yetenekleri ayrıca tanımlanmalıdır.

Güvenlik ve istasyon seçimi

Şarj güvenliği; bağlantının doğrulanması, kilitleme, yalıtım izleme, uygun topraklama, sıcaklık denetimi ve arızada enerji aktarımının durdurulması gibi işlevlerle sağlanır. İstasyon içindeki DC sigortalar ve kontaktörler de kendi DC çalışma ve kesme koşullarına uygun seçilmelidir. Bunlar yalnızca konektörün biçimine bakılarak değerlendirilemez.

Yola çıkmadan önce operatörün güncel ekranından CHAdeMO çıkışının varlığını, kullanılabilirliğini ve çıkış gücünü kontrol edin. İstasyon sayısını bütün dünya için eski bir tarihten aktarmak yerine kullanacağınız rotadaki gerçek erişime bakmak daha yararlıdır. Diğer pratik sorular için elektrikli araç şarjı SSS bölümünü inceleyebilirsiniz.

İlgili konular

Şarj ailesinde elektrikli araç şarj standartları, IEC 62196, IEC 61851, CCS konektörleri ve GB/T konularını birlikte okuyabilirsiniz. İlgili diğer alanlarda BMS, elektrikli araç bataryaları, topraklama, DC sigortalar ve kontaktörler enerji aktarımının kontrol ve koruma tarafını anlamayı kolaylaştırır.