ATEX Zone 21 Yanıcı Toz Ortamları

ATEX Zone 21 Yanıcı Toz Ortamları
ATEX Zone 21, normal çalışma sırasında havadaki yanıcı tozun ara sıra patlayıcı bir bulut oluşturmasının beklendiği alanı ifade eder. Buradaki belirleyici unsur yalnızca ortamın tozlu görünmesi değildir; patlayıcı toz-hava karışımının oluşma olasılığı ve süresi değerlendirilir. ATEX kapsamındaki bu sınıflandırma, ekipman seçiminin ve işletme önlemlerinin temel girdilerinden biridir.
Zone 20, Zone 21 ve Zone 22 farkı
Zone 20 alanında patlayıcı toz bulutu sürekli, uzun süreli veya sık bulunur. Zone 21 için bulutun normal işletmede ara sıra oluşması beklenir. Zone 22 alanında ise normal işletmede oluşması beklenmez; meydana gelirse kısa süreli kalır. Bölge numarası patlamanın şiddetini göstermez. Sınıflandırma, tehlikeli atmosferin bulunma durumunu tanımlar.
Torba boşaltma, dolum ağzı veya açık ürün aktarım noktası yakınları bazı proseslerde Zone 21 olabilir. Ancak bu örnekler otomatik sınıflandırma değildir. IEC 60079-10-2 yaklaşımında toz çıkış kaynakları, proses şartları, tozun özellikleri ve temizlik düzeni birlikte incelenir. Bir ekipmanın içi ile dış çevresi farklı bölgeler olabilir; sınırlar sahaya ait değerlendirmeyle çizilir.
Kategori 2D ve EPL Db ne anlatır?
AB işyeri direktifinin standart seçim yaklaşımında Zone 21 için toza uygun Kategori 1 veya Kategori 2 ekipman kullanılır. Toz uygulamasındaki işaretler 1D ve 2D şeklindedir. ATEX ekipman kategorileri açısından 2D bu bölgeyle ilişkilendirilen yaygın seçimdir; yalnızca 3D işaretli ürün aynı seçim seviyesini sağlamaz.
IEC ekipman koruma seviyesi sisteminde Zone 21 ile ilişkilendirilen seviye Db olup uygun Da ekipman da kullanılabilir. Kategori ve EPL aynı işaretleme sistemi değildir. Her ikisi de toz grubu, sıcaklık ve kullanım koşullarıyla birlikte okunmalıdır. Gaz için verilen G, Ga veya Gb işaretleri tek başına toz uygunluğunu kanıtlamaz.
Toz grubu ve Ex koruma yöntemi
IIIA, IIIB ve IIIC grupları farklı toz özelliklerini ifade eder: IIIA yanıcı uçuşan parçacık ve lifleri, IIIB iletken olmayan tozu, IIIC iletken tozu kapsar. Tozun grubunu yalnızca ürün adına bakarak belirlemek yerine malzeme verileri ve gerekli deneyler esas alınmalıdır. Sertifikadaki grup, sahadaki malzemeye uygun olmalıdır.
Ex koruma işaretleri içinde Ex t toz tutuşmasına karşı muhafaza ve yüzey sıcaklığı kontrolüyle korumayı ifade eder. IEC 60079-31 bu yöntemin ekipman ve bileşen gereksinimlerini ele alır. Zone 21 uygulamalarında Ex tb / Db işaretlemesiyle karşılaşılabilir. Ex i içsel güvenlik gibi başka yöntemlerde de ilgili toz uygunluğu ve koruma seviyesi kontrol edilir.
Örnek ekipman etiketi nasıl okunur?
II 2D Ex tb IIIC T135°C Db ifadesi, yalnızca açıklama amacıyla verilmiş bir işaretleme örneğidir. II maden dışı ATEX ekipman grubunu, 2D toza yönelik kategoriyi, tb muhafazayla koruma seviyesini, IIIC iletken toz grubunu, T135°C belirtilen koşullardaki azami yüzey sıcaklığını ve Db EPL seviyesini gösterir. 135°C bu sayfanın önerdiği genel bir sınır değildir.
Etiket; sertifika kapsamı, ortam sıcaklığı aralığı, montaj şekli ve varsa özel kullanım koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Toz için dereceyle verilen sıcaklık işareti, gaz uygulamalarındaki T1–T6 sıcaklık sınıfları ile karıştırılmamalıdır. T4 yazması tek başına Zone 21 uygunluğu anlamına gelmez.
Toz bulutu ile toz tabakası birlikte değerlendirilir
Toz tabakası hava hareketiyle yeniden buluta dönüşebilir; ayrıca sıcak yüzeylerde tutuşabilir ve ekipmanın soğumasını zorlaştırabilir. Bu nedenle yalnızca bulut tutuşma sıcaklığına bakılmaz. Tabaka tutuşma sıcaklığı, birikim kalınlığı ve ısı yalıtımı etkisi de dikkate alınır. Kalın tabakalar için ince tabakaya ait sıcaklık değerlendirmesini doğrudan kullanmak doğru değildir.
Temizlik, alan sınıflandırmasının dayandığı işletme koşullarını korur. Toz bulutu oluşturan faaliyet güvenli biçimde durdurulmadan birikintiler kaldırılmamalıdır. Temizlik yöntemi ve kullanılacak vakum ekipmanı, hem bulunduğu bölgeye hem topladığı yanıcı toza uygun seçilmelidir. Tozu yeniden havaya kaldıran bir temizlik işlemi riski artırabilir.
IP65 veya IP66 neden tek başına yeterli değildir?
IEC 60529 kapsamındaki IP65 ve IP66 sınıfları muhafazanın giriş korumasını anlatır. IP işareti bir ATEX kategorisi veya EPL değildir. Toz girişinin sınırlandırılması önemli olsa da sıcaklık, elektrostatik etkiler, mekanik dayanım ve sertifikalı yapının korunması ayrıca değerlendirilir. Kablo rakoru veya kapak değişikliği, onaylanmış ekipmanın koruma koşullarını etkileyebilir.
Statik elektrik ve motor uygulamaları
Toz taşınması ve boşaltılması sırasında elektrostatik yüklenme tutuşma kaynağı oluşturabilir. IEC TS 60079-32-1 bu tehlikelerin değerlendirilmesi için rehberlik sağlar. Uygun eşpotansiyel bağlantı ve iletken parçaların sürekliliği, malzeme ve proses önlemleriyle birlikte ele alınır. Yalnızca bir topraklama bağlantısı eklemek tüm elektrostatik riskleri çözmez.
Motor frekans sürücüsüyle çalışıyorsa düşük hızdaki soğutma, yük sınırları ve sıcaklık koruması kontrol edilir. Motorun etiketine ve üretici talimatlarına uyulmalıdır. Sürücünün bir ATEX koruma fonksiyonuna sahip olması, motor-sürücü birleşiminin her kullanım için onaylandığını göstermez. Sahadaki motorun toz uygunluğu ayrıca doğrulanır.
Kurulum, belge kontrolü ve bakım
IEC 60079-14 elektrik tesisatının tasarım, seçim, kurulum ve ilk muayenesini; IEC 60079-17 muayene ve bakımını ele alır. Ekipman etiketi, sertifika ve üretici talimatı birlikte kontrol edilir. Sertifika numarasındaki X, özel kullanım koşullarına dikkat edilmesi gerektiğini belirtir. IECEx belgelendirmesinde bileşen sertifikası, tamamlanmış ekipmanın uygunluk belgesinden ayrı değerlendirilir.
Editör notu: Bu sayfa genel teknik açıklamadır. Bölge sınırları ve nihai ekipman seçimi, tesisteki malzeme verileri, patlamadan korunma dokümanı, sertifikalar ve geçerli mevzuat üzerinden yetkin kişilerce belirlenir. AB çerçevesinde 2014/34/EU ürünleri, 1999/92/EC işyeri önlemlerini ele alır; bu iki görev birbirini tamamlar.
İlgili konular: ATEX, IECEx ve patlayıcı ortam standartları, Zone 20, Zone 22, toz alan sınıflandırması ve muhafazayla toz tutuşma koruması.
Dış Referans Bağlantıları
EUR-Lex — 1999/92/EC · EUR-Lex — 2014/34/EU · IEC 60079-10-2:2026 · IEC 60079-31:2022 · IEC 60079-14:2024 · IEC 60079-17:2023 · IEC TS 60079-32-1 · IECEx — Ex Protection Techniques · IECEx — Certified Equipment Scheme · HSE — HSG103 · HSE — ATEX Practical Issues · ABB — ATEX Certified Safety Functions